Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
экономика-1.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
183.95 Кб
Скачать

1.Өндіріс және өндірістік құрылым түсінігі.

Өндіріс деп нарықтың дамуы мен өмір сүруіне қажетті материалдық игіліктерді дайындау үрдісін айтады. Өндірістің мазмұны еңбек қатынастарымен анықталатын негізгі үш элементтен тұрады: -ұтымды жұмыс немесе еңбектің орындалуы; -адамның ұтымды жұмысына қажетті еңбек заттарының болуы; -еңбек заттарын өзгертуге қажетті еңбек құралдарының қатысуы

Материалдық өндірістің өнімі еңбек пен табиғат заттарының құралуынан тұратын материалдық игіліктерді дайындауға көмектеседі.

Жаңаша өндіріс ғылыми-техникалық революцияның негізінде дамиды және оның негізгі мазмұнына өндірісті автоматтаңдыру жатады.

Әрбір кәсіпорын өндірістік бөлімшелерден, яғни цехтардан, шаруашылыққа қызмет көрсететін бөлімшелерді ұйымдастырумен айналысатын мекемелер және басқару органдарынан құралады.

Өндірістік бөлімшелер, жұмыскерлерге қызмет көрсету орындары, кәсіпорынды басқару, ұйымдастыру кешені, олардың саны, бір-бірімен байланысы, өндірістік алаңда орналасуы мен жұмыскерлер саны мен құрамы, өнімді өндіру қабілеті, мұның бәрі кәсіпорынның жалпы құрылымын құрайды.

Кәсіпорынның өндірістік бөлімшелері, цехтар, бөлімшелер, қызмет көрсетуші шаруашылықтар мен жұмыс орындары (өндірістік үрдіске тікелей немесе жанама қатысушы) арасындағы байланыстар жиынтығы өндірістік құрылымды құрайды.

Кәсіпорынның ұтымды өндірістік құрылымын құру келесі тәртіппен жүргізіледі: а)кәсіпорынның цехтар құрамын және оның берілген өнімді өндіруді қамтамасыз ететін қуатын анықтау; ә)әрбір цехтың және қоймалардың орналасатын өндірістік алаңдарын есептеу; б)кәсіпорынның ішіндегі барлық тасымалдау жұмыстарының сыртқы жалпы орталық жолдармен озара байланысын жоспарлау; в)өндірістік үрдістің орындалуына байланысты еңбек заттарының цехтар арасындағы ең қысқа маршрутын белгілеу және т.с.с.

2.Негізгі құралдарды бағалау түрлері.

Негізгі өндіріс қорын есепке алғанда және жоспарланғанда, сонымен бірге негізгі өндіріс құралдарының өндіріс құаттылығын анықтағанда табиғи және құн (ақшадай) түрдегі көрсеткіштері қолданылады.

Негізгі өндіріс қуралдары былай бағаланады: 1.Бастапқы құны бойынша (БҚ), оған қорға ие болғандағы құны, оны жеткізу және құрастырып орналастыру шығындары кіреді. 2.Қалпына келтіру құны бойынша, яғни оған негізгі құралдардың қайта бағалау нәтижесіндегі құны жатады. 3.Қалдық (баланстық) құны бойынша (ҚҚ), яғни бастапқы құнының немесе қалпына келтіріленген құнның жиналған өтелу сомасының айырмашылығымен анықталады. 4.Ағымдағы құны – негізгі құралдардың белгіленген күнге қолданыстағы нарық бағасы бойынша құны. 5.Өткізу құны – бұл сатушы мен сатып алушы арасындағы негізгі қуралдармен айырбас жасау құны 6.Жойылу құны (ЖҚ) – негізгі құралдарды пайдалану мерзімінің соңында жою кезінде бөлшектеуге жұмсалған шығынды шегергенде қалатын қосалқы бөлшектердің, сынықтардық болжалды құны. 7.Кәсіпорын негізгі құралдардың ортажылдық құны негізгі құралдардың пайдалану деңгейін анықтау үшін керек. Мысалы, қорқайтарылымдық, қорсиымдылық, қормен қаруландыру көрсеткіштерін есептеу үшін. НҚорт = НҚб + (НҚе х t1 / 12) – (НҚш х t2 / 12) немесе НҚорт = (НҚб+НҚа) / 2 8. Жыл аяғындағы құны НҚа = НҚб + НҚе – НҚш.

6 емтихан билеті