3.Есеп. Тапсырма: өнімнің калькуляциясын, тура мен жанама шығындардың үлесін табу керек.

№	Калькуляциялық баптар	Мөлшері, тг	Үлесі, %
1	Материалдық шығындар	1500	33,11
2	Өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбекақысы	800	17,66
3	Өндірістік жұмысшылардың қосымша еңбекақысы	300	6,62
4	Әлеуметтік мұқтаждыққа аударымдар	10	0,22
5	Жабдықтарды ұстау және пайдалану шығындары	750	16,55
6	Сатып алынған жартылай фабрикаттар мен бұйымдар	80	1,76
7	Цехтік шығындар	150	3,31
8	Тағы басқа өндірістік шығындар	190	4,19
9	Коммерциялық шығындар (жартысы тура шығындар)	750	16,55
	Барлығы	4530	98,97

Шешімі

Тура шығындар = материалдық шығындар + өндірістік жұмысшылардың негізгі еңбекақысы + өндірістік жұмысшылардың қосымша еңбекақысы + әлеуметтік мұқтаждыққа аударымдар + сатып алынған жартылай фабрикаттар мен бұйымдар + коммерциялық шығындардың жартысы =1500+800+300+10+80+(750/2) =3065 тг.

Толық өзіндік құнда тура шығындардың үлесі 3065 тг * 100 / 4530 = 67,66%

Жанама шығындар = жабдықтарды ұстау және пайдалану шығындары + цехтік шығындар + тағы басқа өндірістік шығындар + коммерциялық шығындардың жартысы = 750 + 150 + 190 + (750 / 2) =1465 тг.

Толық өзіндік құнда жанама шығындардың үлесі 1465 тг * 100 / 4530 = 32,33%

№17 емтихан билеті

1.Сертификаттау және сапа туралы түсінік.

Сертификаттау дегеніміз - өнімнің нақты сипаттамаларының қажетті стандарттар мен басқа нормативті құжаттарға сай екенін растауға бағытталған іс-әрекеттер жүйесі.

Сертификаттауды ұйымдастыру төмендегі кезекпен жүргізіледі: 1.Өндіруші бәсекелестік жағдайында сатып алушыға оның тауары қазіргі талаптарға сай және бәсекеге қабілетті деп дәлелдеуге мүдделі. 2.Сатып алушы өзінің алған тауарының қауіпсіз және бәсекеге қабілетті екендігіне көз жеткізуі керек. 3.Қоғам өздерінің басқару органдары арқылы өндірушіден оның тауары қауіпсіз екендігіне дәлелді талап ете алады. 4.Өндіруші оның тауары жеке тұтынушыға ғана емес, сонымен бірге жалпы қоғамға пайдалы деген пікір қалыптастыруды қалайды. 5.Өндіруші өзінің өніміне сертификат алу үшін стандарттауды ұйымдастыратын бас ұйыммен хабарласады.

6.Стандарттау бойынша ұйым немесе өндірушінің өзі өнім сертификаттауы бойынша кешенді жұмыстарды жүзеге асыратын ұйымды анықтайды. 7.Сертификаттау жасайтын үйым сынау зертханаларының көмегімен сертификацияланып жатқан өнімнің нақты сипаттамаларын анықтап, сертификат беру жөнінде қорытынды дайындайды. 8.Сертификаттау жасайтын үйым сынақтан өткен өнім үшін өндірушіге сертификат береді.

Сертификаттау үдерісін анықтайтын негізгі құжат сандарттау бойынша халықаралық ұйымның стандарты ИСО-9000 жатады.

ИСО-9000 стандарттары өнім мен қызметтің сапасын жоғарылату тұжырымдамасын құрайды. Ол келесілерден тұрады:

•сапа саласында кәсіпорын басшылығының саясатын көрсететін сапа жүйесі құрылып, құжатқа түсірілуі ке-рек;

•сапа жүйесі тауарға тиісті оның өмірлік циклінің барлық сатыларын қамтуы керек;

• сапа жүйесі тиімдігін талдай отырып, кәсіпорынның ішкі жұмысын өздері қадағалап отыруы керек;

- сапаны қамтамасыз ететін шығындарды бағалап, талдау жасап отыру керек.

Кәсіпорынның сапа саласындағы саясаты жоғары басшылықпен қалыптастырылады. Сапа жүйесі сапа саласындағы саясатты жүзеге асыратын құрал есебінде пайдаланылады.

«Сапа ілмегінің» кезеңдеріне эсер ету сипатына қарай сапа жүйесінде үш бағыт болуы мүмкін: сапаны қамтамасыз ету, сапаны басқару, сапаны жақсарту.

Өнімнің сапасын қамтамасыз ету - сапа жағынан талаптарға сай келетін өнімді шығару үшін жағдайды көрсететін «сапа иілмегінің» әрбір кезеңдерін орындауға қажетті жоспарлы және жүйелі түрде атқарылатын іс-шаралардың жиынтығы.

Сапаны басқару - сапа жағынан талаптарға сай келетін өнімді шығару үшін күнделікті іс-әрекет пен оның әдістері. Оған жататындар: үдерісті басқару, өнімде, өндірісте немесе сапа жүйесінде болатын қайшылықтарды дер кезінде анықтау және оған әсер еткен себептерді жою.

Сапаны жақсарту өнімнің техникалық деңгейін, оның жасалу сапасын, өндіріс элементтерін және сапа жүйесін жоғарылатуға бағытталған іс-әрекетті күнделікті тұрақты жүргізу болып саналады.