- •1. Аймақтар мен қалалардың дамуын мемлекеттік реттеу әдістемесінің ғылыми анықтамасын беріңіз
- •2. Аймақтар мен қалалардың дамуының қазіргі жағдайын саралап көрсетіңіз
- •Қалалар дамуының қазіргі жағдайын саралау олардың дамуының экономикалық қауіпсіздігін бағалауды талап етеді. Аймақтар мен қалалардың дамуының қазіргі жағдайы:
- •Аймақтық деңгейлердегі басқару органдарының функциялары мен өкілеттіліктері қандай сипаттап жазыңыз
- •Аймақтық және қалалық экономикасының дамуының қатерлері жақтарын көрсетіңіз
- •5.Аймақтық инвестициялық –инновациялық саясаттың негізгі міндеттері мен принциптерін көрсетіңіз
- •6Аймақтық Серпiндi дамып келе жатқан қоғамды қалыптастыру және бюджеттік салықтық жүйені ретке келтіру жолдарын түсіндіріңіз
- •7.Басқарудағы жүйелік тәсілдер: Қаланың кешенді дамуын қамтамасыз ету жолдарын қарастырыңыз
- •11. Еэа дамыту жолдары мен мемлекеттік реттеу әдістерін түсіндіріңіз
- •8. Басқарудың ұйымдастыру құрылымы мен басқару нормасы: Еркін экономикалық аймақтарды атап мысалмен жазыңыз
- •9.Дамыған елдердегі аймақтық және қалалық саясат айырмашылығын көрсетіңіз
- •10.Елдің өндіргіш күштерін орналастырудың бас сызбасын және дамыту жолдарын түсіндіріңіз
- •12.Жергілікті басқару органдарының құрылымы мен жүйесі қандай болуы керек анықтаңыз
- •13.Жергілікті өкілетті және атқарушы органдардың құзыреті мен іс-әрекетін ұйымдастыру тәртібін өз бетіңізше түсіндіріңіз
- •14.Кешендік аймақтық дамудың маңызды қағидасын түсіндіріңіз
- •16. Қазақстандағы қалалық саясатты жүзеге асырудағы басқару ерекшелігін түсідіріңіз
- •17. Қазіргі кезеңдегі қалалық басқару жүйесiн жетiлдiру концепциясы өз бетіңізше түсіндіріңіз
- •18. Қала және Аймақ түсінігі және оның негізгі ұғымдарына анықтама беріңіз
- •19. Қала шаруашылығын басқару ғылымына анықтама беріңіз
- •20. Қала шаруашылығын басқару ғылымының мәні мен қағидаларын сипаттап жазыңыз
- •21. Қала шаруашылығын басқару ғылымының тарихын түсіндіріңіз
- •22. Қала шаруашылығын басқару ғылымының эволюциясын сипаттап жазыңыз
- •23. Қала шаруашылығын орнықты дамытудың стратегиялық мақсаттарын ашыңыз
- •24. Қала шаруашылығындағы еэа объективті қажеттілігі, рөлі және мәнін түсіндіріңіз
- •25. Қала шаруашылығындағы өндіріс секторына мысал келтіріңіз
- •26. Қала шаруашылығының экономикалық дамуын қамтамасыз ету бағыттарын ашыңыз
- •27. Қаладағы қаржылық-бюджеттік қатынастарды жетілдіру жолдарын табыңыз
- •28. Қалалардағы инвестициялық дағдарыс: жағдайларын талдау жолдарын анықтаңыз
- •29. Қалалардың экономикалық қауіпсіздігін бағалауды сипаттап жазыңыз
- •30. Қалалардың инвестициялық климаты және оны жақсарту жолдарын өз бетіңізше түсіндіріңіз
- •31. Қалалық басқарудың тиімділігін қамтамасыз етудің маңыздылығын атаңыз
- •32. Қалалық бюджеттік жүйені құрау негіздерін атаңыз
- •33. Қалалық бюджеттің мақсаттары мен міндеттерін көрсетіңіз
- •34. Қалалық дамуды индикативтік жоспарлауды сипаттап жазыңыз
- •35. Қалалық дамуды стратегиялық жоспарлауды сипаттап жазыңыз
- •36. Қалалық жоспарлау және дизайн жасауға мысал келтіріңіз
- •37. Қалалық жоспарлау мен дизайның құрылым және көздерін анықтап түсіндіріңіз
- •38. Қалалық жоспарлаудың мәні, түрлері және мақсаттары қандай түсіндіріңіз
- •39. Қалалық инвестициялық-индустриальдық саясатты жүзеге асырудың экономикалық механизмдерін сипаттап жазыңыз
- •40. Қалалық сасатты жүргізу әдістері қандай екенін түсіндіріңіз
- •41. Қалалық саясатты жүзеге асырудағы басқарудың орнын түсіндіріңіз
- •42. Қалалық саясатты жүзеге асырудың шетел тәжірибесіне мысал келтіріңіз
- •43. Қалалық саясатты жүзеге асыру механизмдерін атаңыз
- •44. Қалалық саясаттың мәні мен мазмұнын түсіндіріңіз
- •45. Қалалық экономика пәні мен обьектісін сипаттап жазыңыз
- •46. Қалалық экономикаға сәйкес концепцияның мәні қандай өз бетіңізше түсіндіріңіз
- •47. Қалалық экономиканың зерттеу сатылары қандай сипаттап жазыңыз
- •48. Қалалық экономиканың тәсілдерін атаңыз
- •49. Қаланың еңбек ресурстарын ұтымды пайдалану жолдарын сипаттап жазыңыз
- •50. Қаланың әлеуметтік шаруашылық дамуын басқарудың конститутциялық негіздерін түсіндіріңіз
- •51. Қаланың әлеуметтік-экономикалық даму болжамына мысал келтіріңіз
- •52. Қоғамның әлеуметтiк дамуы және оның қала тыныс-тiршiлiгiне тартылуын өз бетіңізше түсіндіріңіз
- •53. Қолайлы қоршаған ортаны және орнықты жұмыс iстейтiн инфрақұрылымды ұстауды өз бетіңізше түсіндіріңіз
- •54. Қр бюджеті және жергілікті бюджет құрылымы неден құралатындығын түсіндіріңіз
- •55. Қр еркін экономикалық аймақтарды және оны реттеу тетіктерін атаңыз
- •56. Мемлекеттік аймақтық және қалалық саясат құрамы мен құрылымын көрстеіңіз
- •57. Мемлекеттік аймақтық экономикалық саясатының қалыптасуының қажетті шарттарын атаңыз
- •58. Мемлекеттік басқарудағы жүйелік тәсілдер: аумақтық даму саясаты қандай сипаттап жазыңыз
- •59. Мемлекеттік биліктің жергілікті органдарының әкімшілік-ұйымдастырушылық қызметтерін түсіндіріңіз
- •60. Мемлекеттің Қалалық саясатының негізгі бағыттарын түсіндіріңіз
43. Қалалық саясатты жүзеге асыру механизмдерін атаңыз
Қалалық саясатты нақты қалыптастыру үшін еліміздің кеңістікті айырмашылық себептерін көрсету қажет. Оларға жататындар төмендегілер:
- еліміз аймақтарының табиғи-климаттық жағдайының айырмашылығы;
а ймақтың өнімділігін анықтайтын табиғи ресурстарды пайдалану бағыты, саласы және ауқымы. Бұл фактор тек ауыл шаруашылық, сондай-ақ пайдалы қазбаларды игеру ғана емес, өнеркәсіпті орналастыру жағдайына және халықтың өмір сүру жағдайын ұйымдастыруға да әсер етеді;
аймақтың орналасуының «күрделің жағдайы, соның әсерінен шығындар артып, бағаның өсуі туындайды. Бұл аймақтың көлік және байланыс қызметтерінің дұрыс дамымауына, оның экономикалық даму деңгейіне ықпал етеді;
инновация енгізу жағынан артта қалуы, өндірістің ескі кұрылымы;
елдің экономикалық даму тенденциясы;
тауар өндірісіне әсер ететін технологиялық даму сатысы;
институционалдық фактор: жалпы және аймақтық саясаттың нысандары, саяси жағдайы, аймақтың даму тарихы және т.б.;
орналастырудың физикалық факторлары: аэропорт, көлік жүйесі, өндірістік алаңдардың бар болуы немесе жоқ болуы, байланыс жүйелерімен қамтамасыз етілуі, өндірістік инфрақұрылым;
әлеуметтік-мәдени факторлар: урбанизация деңгейі, халықтық білім деңгейі, ғылыми орталықтардың бар болуы және т.б;
орталықпен жүргізілетін макроэкономикалық саясатта аймақтық ерекшеліктердің есепке алынбауы;
орталық пен аймақтар арасындағы өкілеттіліктер мен міндеттерді жіктеу үрдісінің толықтай аяқталмауы.
Сонымен қазіргі кезеңдегі Қазақстан Республикасының мемлекеттік аймақтық саясаты ең алдымен шектен тыс аумақтық теңсіздіктерге жол бермеу және оларды «тегістеуң саясаты болуы тиіс. Бүл жағдайда орталықтандыру мен орталықсыздандырудың тепе-теңдігі қажет. Осыған орай аймақтық дамудың шешілуін әлеуметтік, экономикалық, саяси, құқықтық, мәдени, демографиялық және т.б. шаралар жүйесін талап ететін санқырлы проблема ретінде қарастыруға болады.
Нарықтық экономикаға өту барысындағы аймақтық саясат біршама өзгермелі болып келеді. Әрбір аймақтың ерекшеліктеріне қарай, кейбір аймақта мемлекет тарапынан нарықтық экономиканың қалыптасуы үшін жалпы құқықтық режимді колдау жеткілікті болса, басқасында экономикалық белсенділікті ынталандыру қажет, келесі біреуінде, аймақтық экономикаға экономикалық және әкімшілік әсер ету әдістері қажет т.б
44. Қалалық саясаттың мәні мен мазмұнын түсіндіріңіз
Сонымен қазіргі кезеңдегі Қазақстан Республикасының мемлекеттік аймақтық саясаты ең алдымен шектен тыс аумақтық теңсіздіктерге жол бермеу және оларды «тегістеуң саясаты болуы тиіс. Бүл жағдайда орталықтандыру мен орталықсыздандырудың тепе-теңдігі қажет. Осыған орай аймақтық дамудың шешілуін әлеуметтік, экономикалық, саяси, құқықтық, мәдени, демографиялық және т.б. шаралар жүйесін талап ететін санқырлы проблема ретінде қарастыруға болады.
Нарықтық экономикаға өту барысындағы аймақтық саясат біршама өзгермелі болып келеді. Әрбір аймақтың ерекшеліктеріне қарай, кейбір аймақта мемлекет тарапынан нарықтық экономиканың қалыптасуы үшін жалпы құқықтық режимді колдау жеткілікті болса, басқасында экономикалық белсенділікті ынталандыру қажет, келесі біреуінде, аймақтық экономикаға экономикалық және әкімшілік әсер ету әдістері қажет т.б. [2]
Экономикалық саясат, еліміздің және оның жекелеген аймақтарының экономикалық жағдайын қамтамасыз етуге және қойылған мақсаттарға жетуді көздейтін мәселелерді шешуге бағытталуы тиіс. Ал, аймақтық саясаттың мәні жалпы ұлттық мақсаттарға жету үшін аймақтық дамуды басқару болып табылады.
Аймақтардағы өнеркәсіп өндірісі құрылымының өндіруші сала жағына қарай өзгеруі, өңдеуші сала үлесінің төмендеуі. Қара және түсті металлургия салалары басымдыққа ие болып келеді.
Бірінші топтағы аймақтар (Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Павлодар) үшін тән қатерлер:
Шығыс Қазақстан облысында түсті металл рудалары кен орындарының азаюы.
Қарағанды көмір өнеркәсібінің проблемалары: жер асты көмірін өндірудің жоғары шығындары, өнімге сұраныстың азаюы және т.б, Павлодар көмір өнеркәсібінің проблемалары: қоңыр көмірді (лигнитті) өткізудің түрақты нарықтарының жоқтығы, меншік проблемаларының әлі де шешімін таппауы.
Аймақтағы ірі кәсіпорындардың көпшілігі шетелдік компанияларға басқаруға берілгендіктен, жалдамалы еңбекке қатысты әлеуметтік проблемалардың туындауы.
Аймацтардың (Ақтөбе, Жамбыл, Қостанай, Оцтүстік Қазақстан) екіші тобына тән қатерлер:
Оңтүстік Қазақстан облысы энергия тапшы аймақтар қатарына жатқызылады. Бүл облыста энергия ресурстары жеткіліксіз болғандықтан, тасылып әкелінетін көмір мен газға сүйенеді. Қажеттіліктің біршама бөлігі Орта Азия республикаларынан импорттау есебінен қанағаттандырылады. Оңтүстік аймақ облыстары Қырғызстан мен Өзбекстанға шығатын жалпы электр желісіне біріктірілген. Ақтөбе облысы да Ресейден тасымалданатын электр энергиясына тәуелді.
Жамбыл облысында өндірілетін фосфор минерал тыңайтқыштарына сұраныстьщ жоқтығы.
Орташа республикалық деңгейдің 60-80%-ын құрайтын халық табысының төмендігі.
Аймақтардың (Атырау, Маңғыстау) үшінші тобына тән қатерлер:
Өнеркәсіптік өндіріс құрылымында мұнай өндіру өнеркәсібінің басымдығы;
Сыртқы факторларға, мұнайдың әлемдік нарығындағы коньюнктураның өзгеруіне тәуелділік салдарынан аймақтың дамуындағы тұрақтылықтың төмендеуі;
Өңдеуші өнеркәсіп жұмысшыларының экономиканың басқа салаларындағы жұмысшылардың табыстарымен салыстырғанда өте қарама-қарсылығы;
Көлік коммуникацияларының дамымауы, автомобиль және темір жолдардың тығыздығының төмендігі.
Аймақтардың (Батыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан) төртінші тобына тән қатерлер:
Өнеркәсіптік өндірістің, ең алдымен бұрын аймақтағы дамыған салалардың бірі болған машина жасау саласының құлдырауы;
Машина жасау кәсіпорындарының, әсіресе қорғаныс өнімдері үшін өткізу нарықтарын табу проблемасы;
Қаржы ресурстарының жеткіліксіздігі. Облыстар республикалық бюджеттен жәрдем қаржы (субвенция) алады. Салықтық түсімдер жергілікті бюджеттің табыс бөлігінің 60-80 %-ын қамтамасыз етеді.
Электр энергиясына ішкі сұраныс аймақтың өзіндегі өндіріспен қамтамасыз етілмейді, Ресейден тасымалданатын электр энергиясына деген тәуелділік жоғары.
Жер сапасы мен топырақ құнарлылығының төмендеуі; Ауыл шаруашылығы өнімдерін өткізу нарықтарын жоғалту.
Аймақтардың (Ақмола, Алматы, Қызылорда) бесінші тобы үшін тән қатерлер:
Қызылорда облысының өнеркәсіп өндірісінің құрылымында мұнай өндіру өнеркәсібінің басымдығы;
Алматы облысын электрмен, газбен жабдықтаудың тұрақсыздығы;
Алматы облысында туризмнің төмен даму деңгейі.
Аймақтардың (Астана, Алматы) алтыншы тобы үшін тән қатерлер:
Қалалық коммуналдық шаруашылыктың материалдық-техникалық базасының «әлсіздігің;
Алматы қаласы үшін сейсмикалық және сел қаупінің болуы
