11. Теріде орналасқан рецепторлардың құрылысы мен жіктемесі.

Тері - адам денесінің сыртқы жабыны. Тері ағзада әр түрлі қызмет атқарады. Ішкі мүшелерді сыртқы ортаның механикалық әсерінен (соғылудан, жарақаттанудан) қорғайды. Тері микробтарды, еріген улы және зиянды заттарды өткізбей қорғаныштық қызмет атқарады. Тері ағзадағы зат алмасу үдерісіне қатысады. Негізінен су мен жылу алмасуда маңызы бар. Сыртқы ортаның температурасы қаншалықты ауытқығанымен, адамның дене температурасы үнемі тұрақты болады. Дене температурасының үнемі тұрақты деңгейде болуын қамтамасыз ететін физиологиялық үдерістерді жылу реттелу дейді. Тері екі негізгі қабаттан тұрады. Сыртқы қабаты беткей бөлігінде жалпақтау әрі көпқабатты болып келген жасушалардаң қабаттарынан тұратын қабыршақты эпителийлік тін. Терінің ішкі қабаты қан тамырлары, жүйкелік талшықтар, шаш түйіншіктері мен май бездеріне бай серпімді тін түзетін талшықтық және жұмсақ жасушалардан тұрады. Терінің ең терең қабаты негізгі тінге бекиді.Тері қабылдағыштары негізінен 3ке бөлінеді. Қысым қабылдағыштары-мех әсердің күшін аныктайды.Жанасу Діріл қабылдагыштары- куштің тербелісін мәлімдейді.

12. Ноцицепция жүйесі. Ауырсынудың жіктемесі.

Организмнің антиноцицептивтік жүйесі. Ауырсыну сезімі тін закымданганда туады.Ауырсыну организмде нактылы жә әрекеттік ауыткулар тудыратын әсері кущті ,зиянды тітіркендіргіштерге карсы пайда болатын, адамнын психофиз куйі буны ауырғанды сезу ноцициепция деп атайды.ауырсыну турлері, сапасына карай шаншу сызлау,сыркырау,ашыту,солкылдату. Каркыны бойынша катты,орташа,шамалы. Мерзіміне байланысты кыска үздіксіз. Орналасу шенеулі тарылган, шашыраңқы.аналгезия жуйесі организмде ауырсыну жуйесімен катар ауыртатын сезімді басатынаналгезия не антиноцицептивті курылым болады. Нейрондар тобынын турады. Олар ауырсыну аппаратын жеткізетін әртурлі деңгейінің іс әрекетін тежейді жояды. Ауырсынуды басу ушин серотонин норадреналин дофамин нейрондарлы байл әрекет жасайды.Дене ауырсынуын пайда болу себептеріне қарай 3 категорияға жіктейді.1.Сыртқы әсерлерден туатын ауырсыну.Ол теріде пайда болады,қысқа мерзімді,орналысымы оңай анықталады.Жүйке зақымданбайды.2.Ішкі процестер әсерінен туатын ауырсыну.Мұнын орналысымын ажырату,себептерін ұқсастыру және ауырсыну көзін жою науқастарға қиын соғады,жүйкесі зақымданбайды.3.Жүйке зақымданғанда туатын ауырсыну.Бұл ішкі ауырсынуға ұқсас, оның шеткі және орталық өткізгіш жолдары бұзылады.Сондықтан олар жергілікті және жүйелік түрінде байқалады.

13. И.П. Павлов бойынша жоғары жүйке қызметтерінің жіктемесі.

Физиолог И.П.Павловтың айтуынша, осы айтылған төрт темпераменттің қосындысынан тағы да темпераменттің бірнеше түрін шығаруға болады. Ол жеке темпераменттердің түрлерін 24-ке жеткізуге болады дейді. И.П.Павловтың жоғары жүйке қызметінің типтері туралы ілімі (1924) темперамент мәселесін ғылыми жолмен түсіндіруге жағдай жасады. Ғалым организмнің (иттің) жүйке саласындағы негізгі үш қасиетінің қызметімен байланыстырады:

1. Негізгі жүйке процестері (қозу, тежелу) күшті, әлсіз болуы. Мысалы, иттің жүйке саласының күшті екенін айыруда, шартты рефлекс ретінде өте күшті тітіргендіргіштердің әсерін байқаған. Кейбір реттерде өте күшті дыбыстардың әсерінен шартты рефлекстер пайда болған, енді біреулерінде мұндайда жағымсыз сезімдер пайда болып, шартты рефлекс жасалмаған. И.П.Павлов күшті қоздырғыштармен шартты рефлекс тудырған иттің жүйке саласы күшті деп, ал рефлекс туғызбайтындарды жүйкесі әлсіз деп есептеген.

2. Қозу және тежеу жүйке процестерінің бір – бірімен тепе – теңдігі. И.П.Павлов иттердің жүйке саласындағы қозу мен тежелу бір – бірімен тепе – тең бе, не тежелу, қозуынан басыңқы ма, не керісінше бұлардың қайсысы күшті, осы мәселеге қатты назар аударған. Тәжірибеде иттердің тежелу процестерінің тепе – теңдігі түрліше болған. Кейбіреулерінің қозуы мен тежелуі тең болса, енді біреулерінің қозу процестері басымырақ болған.

3. Қозу және тежелу жүйке процестерінің жылдамдылығы. Мұны анықтау үшін И.П.Павлов иттердің шартты рефлекстері пайда болуында бір шартты қоздырғыштан, екінші шартты қоздырғышқа тез ауыса алуын зерттеген. Егер иттер бір шартты қоздырғыштардан, екіншісіне тез көшіп, соларға да шартты рефлекс пайда болдырса, оны И.П.Павлов жылдам ауысады деп, шартты қоздырғыштарға тез ыңғайлана алмағандарын «шабан ауысады» деп белгілеген.

Міне, осы жоғарыда айтылған үш негізгі жүйке саласының белгісіне сүйене отырып И.П.Павлов хайуанаттардың жүйке саласын негізгі төрт түрге бөлген. Олардың үшеуі күшті типтер де біреуі әлсіз тип. Үш күшті типтің екеуінің қозу мен тежелу процестері тең, ал біреуінің қозу, тежелу процестерімен тең емес, яғни қозуы тежелуінен басымырақ.

1. Қозу мен тежелу процестері тең, күшті және жылдам қимылдағыш тип, басқаша айтқанда, оны Павлов ширақ тип деп атайды. Жүйке саласының осы типі жоғарғы айтылған темпераменттің сангвиника дейтін түріне сәйкес келеді.

2. Қозу, тежелу процестері тең, бірақ, олары баяу алмасады. Мұны И.П.Павлов, баяу тип деп атайды. Жүйке саласының бұл типі флегматикке сәйкес келеді.

3. Қозу мен тежелу процестері тең емес, қозуы басым, күшті, ұстамсыз тип. Бұған темпераменттің холерика дейтін түрі сәйкес келеді.

4. Қозу, тежелу процестері қай жағынан да өте әлсіз тип. Бұл тип меланхолик темпераментінің физиологиялық негізі болып табылады.

Күрделі деңгей

1.Көру өткірлігін анықтау

Студент өзін зерттелушіге таныстырды

Қандай әрекетті жүргізуін қажеттігін атап өтті

Керекті аспаптарды дұрыс таңдап алды:

•көру өткірлігін анықтауға арналған кесте (Сивцев кестесі)

•ұзындығы 5м рулетка

•указка

Зерттелушіні кестеден 5м ара қашықтықты сақтап отырғызды

Зерттелушіден оң көзін алақанымен жабуын сұрады

Указкамен зерттелушіге әріптерді көрсетіп, оларды атауын сұрады

Анықтауды жоғарғы қатардан бастап, төмендеп, 2-3 с көлемінде дұрыс атаған ең төменгі әріпке дейін жүргізді

Осы әрекеттерді сол көзіне қайталады

Көздердің көру өткірлігін арнвйы формулаға салып есептеді

Анықталған мәліметтерді қалыпты көрсеткіштермен салыстырды