2.Жапония мемлекетінің салықтық ерекшеліктері

2.1 Қолданыстағы барлық салықтың түрлері

1) Мемлекеттік және жергілікті салық

Салық мемлекеттен,префектурадан сонымен қатар қала-поселкеден,аудан аймағынан алынады.Мемлекетпен алынған салық мемлекеттік салық деп аталады.Жергілікті салыққа префектура,қала,аудан,поселка деңгейінде алынған салықтар жатады.Жергілікті салық мынадай түрге бөлінеді: Префектуралық салық,қалалық салық,поселкалық және аудандық салықтар.

2) Мемлекет ішіндегі және кедендік баж.

Мемлекеттік салық өзінің көп салалығына байланысты мемлекет ішілік және кедендік баж деп бөлінеді.Кедендік баж—бұл кеден шекарасы арқылы өткізілетін тауарларға салынатын салық түрі.Мемлекет ішілік салыққа—тұлғаларға мемлекет аумағындағы тауарлары үшін салынатын салық.Мемлекеттің бұрыннан қаржылық базасын қалыптастыруда ерекше рольге ие болған ол баж болатын.Бірақ мемлекеттің эканомикалық даму стратегиясына байланысты баждың мемлекеттің салық саясатында рольі төмендеді.Жаһандану кезінде баждың рольі эканомиканы дамытуға үлес қосумен ғана шектелді.

3) Тікелей және жанама салық.

Тікелей салықтар дегеніміз—жеке және заңды тұлғалардың мүлкіне тікелей салынатын салықтарды атаймыз.Ал жанама салықтар дегеніміз-ол жеке және заңды тұлғалардың мүлкінен тыс коммерциялық қызметтеріне және оның табысына салынатын сонымен қатар қосымша салынатын салықтарды атаймыз.Корпарацияның табысымен кірісіне салынатын салықтар тікелей салық ал,темекі өнімдерімен спирт ішімдіктеріне акциз жанама салықтар болып саналады.Тікелей салық тұлғаның меншігіне табысына салынатын салықтар болып табылады.Ал жанама салық қызметпен таарлармен сауда саттық жасағанда қосымша салынатын салық.

4) Жалпы және мақсатты салықтар.

Мемлекет шығынын толтыру үшін жиналатын салық жалпы және әдеттегі салықтар деп аталады.Ал заң бойынша арнайы бір шығынның орнын толтыру мақсатында жиналатын салық мақсатты салық болып табылады.

Жапонияда бюджет жылы 1-ші сәуірде басталып 31 наурызда аяқталады.

Жеке тұлғалар мемлекеттік табыс салығын 10-50 пайыз аралығында прогрессивтік шкаламен төлейді. Префектуралық табыс салығын 5;10;15 пайыздық мөлшерлемемен төлейді. Бұдан басқа алған табыс мөлшерінен тәуелсіз әрбір жеке тұлға 3200 иен мөлшерінде жергілікті табыс салығын төлейді. Көп балалы отбасыларға салық салынбайтын ең аз мөлшері бекітілген, 16-дан 22 жасқа дейін білім алып жатқан балаларының білім алуға кеткен шығындары, егер жолдасы жұмыс істемей, асырауында болса, оған бекітілген салық салынбайтын ең аз, сондай-ақ емделуге кеткен шығындар салық салынатын табыстар шегеріліп тасталады.

Мүлікке салынатын салықтарды заңды және жеке тұлғалар мүлік құғынан 1,4 пайыздық біртұтас мөлшерлемемен төлейді. Мүлікті қайта бағалау үш жылда бір рет жүргізіліп тұрады. Салық салуға барлық жылжымайтын мүліктер, жер, бағалы қағаздар, банк депозиттері бойынша пайыздар, т.б. қамтылады. Екінші топқа лецензияны тіркеу салығы жатады. Жанама салықтардың бірі — сатудан алынатын салық 3 пайыздық мөлшерлемемен алынады және бюджеттің кірісінің 9 пайызың қамтамасыз етеді. Оны есептеу барысында тауарлар мен қезметтердің құны келісім шарт бағасы бойынша анықталады. Қосылған құңға салынатын 1998 жылдан бастап қолданыла бастады. Қосылған құң салығын есептеу барысында төрт түрлі әдіс пайдаланылады:

● тура немесе бухгалтерлік әдіс;

● жанама әдіс;

● тікелей шегеру әдісі;

● жанама шегерім немесе шоттар бойынша есепке алу әдісі;

Бұрын жапон үкіметі 2017 жылға арналған бюджеттен жаңа зымырандық қорғаныс жүйесін сатып алуды жоспарлаған болатын. Дегенмен, КХДР белсенді іс-әрекеттеріне байланысты (Солтүстік Кореяда 20-дан астам сынақ ұшырылымы тек 2016 жылы өтті) мүмкіндігінше тезірек шешім қабылдады.

Жергілікті биліктің бюджеті

Жапониядағы 47 префектурасы бар, олардың әрқайсысында тәуелсіз бюджеті бар 3,045 қаланы, қаланы және аудандарды біріктіреді.

Жергілікті бюджеттердің кіріс бөлігі салықтық және салықтық емес түсімдерден тұрады.

Жапонияда жергілікті салық жергілікті бюджеттерде басым емес, олардың табысының жартысынан азын құрайды. Бұл жапон салық жүйесін Солтүстік Америкадан ажыратады, онда жергілікті салықтар муниципалдық бюджеттің 2/3-інен асады. Жергілікті салықтар туралы заң олардың түрлерін және маргиналдық мөлшерлемелерін айқындайды, әйтпесе басшылықты жергілікті билік органдары жүргізеді. Елде 30 жергілікті салық бар.

Мемлекеттік салықтан түскен кірістер түсімнің 17% -ын құрайды. Префектураның салықтық емес түсімінің негізгі элементі - ұлттық іс-шараларды өткізу үшін мемлекеттік субсидиялар (шамамен 13%). Басқа да салықтық емес түсімдер жергілікті бюджеттердің кірістерінің 30% құрайды.

Орталық бюджеттің шығындары функционалдық индикатормен құрастырылып, мемлекеттің негізгі міндеттері мен функцияларын көрсетеді. Олар экономикалық және әлеуметтік шығындарды қаржыландыруға, жергілікті бюджеттерді субсидиялауға, мемлекеттік қарызды басқаруға, империялық сотты, басқару органдарын және басқа да мақсаттарды ұстап тұруға бағытталған.

Инвестициялық бюджет жыл сайын капиталдық салымдар мен несиелердің белгіленген бағдарламасы болып табылады.

Жапонияда тәжірибесінде, негізінен, төртінші әдіс кеңінен қолданылады.

2016 жылға Жапония бюджеті рекордтық 96,8 трлн иенді құрайды. Салық салынатын базаның өсуі экономиканы сауықтыру үдерісімен байланысты. Осыған байланысты мемлекеттік бағалы қағаздардың шығарылымы 34 триллион иен (283 миллиард доллар) мөлшерінде шектелетін болады деп күтілуде.

Салық салудан түсетін табыс бюджеттің кірістерінің елеулі бөлігін құрайды - шамамен 57,6 трлн иен (шамамен 480 млрд. Доллар). Бұл ел тарихындағы үшінші көрсеткіш. Салық салынатын базаның өсуі экономиканы сауықтыру үдерісімен байланысты. Осыған байланысты мемлекеттік бағалы қағаздардың шығарылымы 34 триллион иен (283 миллиард доллар) мөлшерінде шектелетін болады деп күтілуде. Бұл 2009 жылдан бергі ең төменгі деңгей. Болжам бойынша бюджет жобасы бойынша шешім 24 желтоқсанда қабылданады. Ағымдағы қаржы жылындағы бюджет 96,3 триллион иен (802,5 млрд. Доллар) болды.

Салық салу деңгейі бойынша (оның ұлттық табыстағы үлесі 27,9%) Жапония басқа жоғары дамыған мемлекеттерге жол береді, мысалы Германия (130,6%), Франция (33,9%) т.б. Тек АҚШ-тан басқалары (26,11%)/22/. Жапония либералды салықтық — бюджеттік саясатын жүргізуге қабілетті индустриалды мемлекет. Жапон инвестициялары бірінші кезекте АҚШ және Азияның кейбір жаңа индустриалды елдері: Оңтүстік Корея, Тайван, Гонконг, Сингапур, Малайзия, Тайланд т.б. өндірістік қуаттарын қалыптастыруға бағытталды. «Жан-жақты экономикалық шаралар бағдарламасы» ел тарихындағы ең ірі бағдарлама. Ол -салықтарды төмендету және әлеуметтік инфрақұрылымға инвестиция салу бастамасымен ерекшеленеді. Ал осы жобаларды жүзеге асыру барысындағы шығыс сомасы — 17 трлн. иенді құраған. Бұл бағыттарды төмендегі кестеден байқауға болады.

	Негізгі бағыттар	Шығын көлемі трлн. иен
1	Салықтарды қысқарту және қозғалмайтын мүлік саласындағы арнайы салықтық шаралар	4,3
2	Шағын және орта бизнесті қолдау	2
3	Әлеуметтік инфрақұрылымға инвестициялар және жергілікті билік органдарымен қаржыландырылатын тәуелсіз жобалар	7,5
4	Қаржы нарығы мен қозғалмайтын мүлік нарығын дамыту	2,3
5	Еңбекпен қамту	0,05
6	Апатты жағдайлардың алдын алу немесе жою	0,2
7	Азия елдеріне көмек	0,7
8	Барлығы	17,05

Жеке тұлғалар төлейтін мемлекеттік табыс салығының ставкалары 10,20,30,40 және 50% мөлшерінде белгіленген.Префектуралық табыс салығы 5,10 және 15% ставкалар көлемінде алынады.Тағы бір айта кететін жәйт,Жапонияның әрбір тұрғыны әр жыл сайын өздері тапқан табыс көлеміне қарамастан мемлекет қазынасына 3200 иен сомасы мөлшерінде салық төлеп отырады.Автомобиль иелеріне салынатын салық,бензинге салынатын акциздер,кедендік баждар,мейманханада тұрғаны үшін,ресторанда тамақтанғаны үшін,ыстық су көздеріне түскені үшін алынатын акциздер тиісті бюджеттерді айтарлықтай көлемдегі қаражаттармен толықтыруға сепиігін тигізеді.

Пайдаға салынатын салық ставкасы және салықтық аударымдар сомасы

Салықтық кіріс , йен	Салық ставкасы, %	Стандартты шегерім , йен
1 950 000 дейін	5	-
1 950 001 ден 3 300 000 дейін	10	97 500
3 300 001ден 6 950 000дейін	20	427 500
6 950 001ден 9 000 000дейін	23	636 000
9 000 001 ден 16 920 000 дейін	33	1 536 000
16 920 000 жоғары	40	-

Табыс салығын барлық (және т.б. корпорациялар, кооперативтер, мемлекеттік органдар, соның ішінде) әр түрлі ұйымдық-құқықтық нысандағы ұйымдар, сондай-ақ қорлар және басқа да ұйымдардың, бірлестіктердің, қорлар, коммерциялық емес заңды тұлғалар төлейді.

Барлық мемлекеттік құрылымдар (Министрлер Кабинеті, министрліктер, ведомстволар, муниципалитет, префектура және т.б.), сондай-ақ мемлекеттік органдар мен жергілікті билік органдары құрған мемлекеттік корпорациялар салық салудан босатылады, мысалы, Ипотекалық несиелендіру жөніндегі мемлекеттік агенттік, және т.б.

Салық салынатын база шығындарға жатқызылған резервтер бойынша төмендетіледі: күмәнді қарыздар бойынша; тауарлардың қайтарылуы бойынша шығындарға және т.б.

Салық мынадай ставкалар бойынша алынады.

1. Тұрақты пайда:

- капиталдың 100 миллион иенінен астамы 30% ставка бойынша ұйымдар;

- 100 млн. иеннен аз капиталға ие ұйымдар үшін жыл сайынғы кіріс 8 млн. иеннен аспайтын мөлшерде 22% (18% 2009 жылдан 2011 жылға дейін); 8 миллион иеннен астам табыс үшін 30% стандартты мөлшерлеме қолданылады.

2. Кооперативтердің және мемлекеттік қызметтерді көрсететін ұйымдардың пайдасы 22% мөлшерінде (2009 жылдан 2011 жылға дейінгі кезеңде 18%) салық салынуда.

3. Жыл басындағы зейнетақы қорындағы теңгерім 1% мөлшерінде (зейнетақымен қамсыздандыруға қатысатын барлық ұйымдарға қолданылады) қолданылады.