Сабақ бойынша мұғалім мен оқушының іс-әрекеті:

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

І. Ұйымдастыру кезеңі

5 минут

Оқушылардың зейінін сабаққа аудару, түгендеу, жұпқа бөлу

ББҮ үлестірме қағазын таратып беру

Оқушылар жұптарға бөлінеді.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру

Миға шабуыл сұрақтары

10 минут

Әр топқа үлестірме қағаздарды таратып беру

1 топ: айдағы

2 топ: шолпандағы

3- топ Марстағы

І. «Біліміңді байқап көр» - үй тапсырмасын тексеру. Өткен тақырыптарды қайталау мақсатында оқушылардың әр – қайсысына жеке – жеке үлестірмелі карточка немесе жалпылама есептер беріледі:

А) Іштен жанатын қозғалтқыш деп қандай қозғалтқышты айтады? Олар қайда қолданылады?

Б) Іштен жанатын қозғалтқыштың 1 жұмыстық циклінде қанща жүріс немесе такті болады?

В) Қозғалтқыштағы 4 тактінің әр – қайсысында қандай процесстер жүреді? Бұл тактілер қалай аталады?

Г) Іштен жанатын қозғалтқышта маховик қандай қызмет атқарады?

Д) Автөкөліктерде көбіне қандай іштен жанатын қозғалтқыштар пайдаланылады?

Е) Бу турбинасының құрылымы, оның пайдалану мақсаты?

Ж) Жылу машиналарын қолдану қоршаған ортаға қандай кері нәтижелерге алып келеді?

З) Жылу қозғалтқыштардың пайдасы және зияны.

К) Оқушылардың әзірлеген баяндамаларын,презентацияларын тындау,талқылау. Тақырыптары: Іштен жану қозғалтқыштарының түрлері, жылу қозғалтқыштардың түрлері (реактивті ,турбо компрессорлы , бу және газ турбиналары).

Сұрақтардың жауаптарын талқылау, жұмыстард ы бағалау.

формулалардың физикалық мағынасын, өлшем бірліктерін айту:

Q = mc (t₂ – t₁)

Q = mq

ŋ = A_п / А_т ˟ 100 %

«Білмекке құмарлық» - оқушылардың теориялық білімдерін есепте шығаруда қолдану:

1 есеп. Автокөліктің қозғалтқышы 55 кВт қуат өндіреді. Егер оның ПӘК – і 27 % болса, онда ол 2 сағат ішінде қанша бензин жағады? (31,8 немесе 32 кг).

2 есеп. Машинаның қозғалтқышында 23 МДж пайдалы жұмыс өндіру үшін 2 кг бензин жұмсалады. Осы қозғалтқыштың ПӘК-ін табындар? Бензиннің меншікті жану мөлшері – 46 х 10⁶ Дж/кг. (25 %).

3 есеп. 60 МДж жылу бөліп шығару үшін массасы қанша тас көмір жағу қажет? Тас көмірдің меншікті жану мөлшері 30х10⁶ Дж/ кг. (2 кг).

4 есеп. Массасы 300 г суды 10⁰ С-ден 18⁰ С–ге қыздыру үшін қандай жылу мөлшері керек? Судың меншікті жылу сыйымдылығы 4200 Дж/кг⁰ С. (10,08 кДж).

Оқушылар жұппен ақылдасып, сұрақтарға жауап береді.

ІІІ. Жаңа сабақ

5 минут

Пластмасса тарақты немесе қаламды киімге үйкелесендер, оның ұсақ қағаздармен әсерлесуін байқаймыз. Мысалы: мысықты жүнінен сипалағанда, шатырлаған дыбысты естиміз, немесе үстімізден синтетикалық киімді шешкен кезде шытырлаған дыбысты естиміз. Оқулықпен жұмыс – 108 – ші бет: 600 жыл бұрын гректер – янтарьды «Құрғақ шайырды электрон деп атаған, себебі, янтарь – жүн талшықтарын өзіне тартқан».

Электрон – заряд – электр күштер.

Үйкелесу, жанасу, ажырасу, соқтығысу, жарылыс кезінде пайда болатын электрлік заряд, өзара әрекеттесу қабілеті – электр деген физикалық шамамен сипатталады.

q₁ + q₂ + q₃ + q_n = const – Электр зарядының сақталу заңы.

Электр зарядттарын байқау үшін қолданылатын аспап – электроскоп. Оның құрылымы: металл корпус, пластмасса тығын, металл таяқша, кішкене жапырақшылар және таған. Заттар – электр әсерлесу – электр заряд өткізетіндер: су, жер, бензин, металлдар, тұз бен судың қоспасы. Электр зарядын өткізбейтін заттар: диэлектриктер немесе оқшалауғыштар (пластмасса, резина, ағаш). Электронды оқулықтан тәжірибелерге түсінік беру.

Тәжірибе көрсету:

1. Пластмасса сызғышты қағазға үйкелеп, газетке жақындату.

2. Екі кішкене үрілген резинка шарларды бір – біріне жақын, бірақ өзара жанаспайтындай етіп іліп, екі шарды былғарымен немесе ұлпа мен үйкелеп, тәжірибеге түсінік беру.

3. Қағаз қиықшаларына (электрлік сұлтандарға) зарядталған таяқшаларды жақындату, тәжірибелерге түсінік беру.

4. Эбонит таяқшаны жібекке немесе қағазға үйкелеп, теріс таңбалы заряд алу, құбылыстарына түсінік беру.

5. Электрофор машинасы көмегімен зарядтардың пайда болуын байқау.

6. Электроскопқа шыны, эбонит, фарфор таяқшаларын тиғізу және оқушылардың түсініктерін ортаға салу.

ЭЛЕКТРОСКОП. ЭЛЕКТРОТКІЗГІШТЕР ЖӘНЕ ЭЛЕКТР ТОГЫН ОТКІЗБЕЙТІНДЕР

I. Электрленуді байқауға арналған ең ыңғайлы аспап электроскоп деп аталады. Металл корпус ішіне пластмасса тығын аркылы ұшына жұка қағаздың екі кішкене жапырақшасы бекітілген металл таякша өткізіледі.

Электр зарядтарын өткізу қабілеттілігіне қарай заттар шартты түрде: электрөткізгіштер және электр өтқізбейтіндер болып бөлінеді. Зарядтар еркін қозғала алатын заттарды өткізгіштер деп атайды. Оларға — адамның, малдың денесі, ылғал жер - жатады. Барлық металдар, тұздар және кышқылдардың судағы ерітінділері электр зарядтарын жақсы өткізеді.

Электр зарядын өткізбейтіндерге немесе диэлектриктерге — пластмассалар, фарфор, шыны, эбонит, плексиглас, органикалық шыны, янтарь, резеңке, маталар, керосин, май, ауа, газдар жатады. Оларды окшаулагыштар (грек тілінен — оңашалану) деп атайды.

Физикалық диктант:

1. Гректер янтарьды қалай атаған? (электрон).

2. Электрлену әсерін сипаттайтын шама қалай аталады? (электр заряды).

3. Аттас зарядтар қалай әсерлеседі? (тебіледі).

4. Қарама – қарсы зарядтар қалай әсерлеседі? (тартылады).

5. Электр зарядтарды қандай аспаппен байқауға болады? (Электроскоп).

6. Зарядтарды өткізбейтін заттар қалай аталады? (изолятор немесе диэлектриктер).

Оқушылар сабақты мұқият тыңдайды. Қажетті мәліметтерді дәптерлеріне жазып алады.

ІҮ. Тапсырма

15 минут

Зарядталған электроскоптың кішкене шарына қол тигізу арқылы разрядтаған. Осы кезде электроскоптың өзегінде ток жүреді деп айтуға бола ма?

. Зарядталған электроскопты қосатын өткізгіште электр тогы қай кезде пайда болады? Өткізгіш арқылы қандай зарядталған: бөлшектер орын ауыстырады? Қай бағытта ?

Үй жұмысы: №5-үйде орындалатын эксперименттік тапсырма

(жұмбақтар):

1. Суға салсан батпайды, отқа салсан жанбайды. (мұз).

2. Аяғы жоқ, қолы жоқ. Бірақ үйге кіреді. (Жылу мен суық).

3. Жай көзге көрінбейді, қозғалуға ерінбейді. (моллекула).

Тест жұмысын орындап, жұппен тексереді,дәптерлеріне жазып алады.

Ү. Қорытынды

5 минут

1. Қандай фигураларды ұқсас фигуралар деп атайды?

2. Ұқсастық коэффициенті деп қандай санды айтады?

Сұрақтарға жауап береді.

ҮІ. Үй тапсырмасы

2 минут

§4 оқу.Анықтамалар жаттау.

Тапсырмаларды мұқият тыңдап, түртіп алу

ҮІІ. Бағалау

3 минут

Білемін

Білгім келеді

Үйрендім

Сабақ барысында алған баллдарын қорытып, бағалау

Сабақта алған бағаларын күнделіктеріне қойдыру.

Физика

Сабақ 26

Сабақтың аты

Есептер шығару

Жалпы мақсаты

Өткен тақырыптар жайлы мағлұмат беру

Өткен тақырыптарды күнделікті өмірде және есептер шығаруда қолдана білуге үйрету

Топта бағалай білуге баулу

Күтілетін нәтиже

Өткен тақырыптар жайлы мағлұмат алады

Өткен тақырыптарды күнделікті өмірде және есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді

Топта бағалай алатын болады

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Топқа бөлу

Парталарда суреттер тұрады, оқушылар мұғалімнің үстелінде жатқан суреттерді таңдап, сол сурет орналасқан партаға отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.

Сол суреттерге байланысты төрт топқа бөлініп отырады

Ынтымақтастық атмосферасы

Күн жарығын алақанға саламын.

Жүрегіме басып ұстай қаламын.

Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,

Болып кетер сонда дереу жан-жағым.

Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.

Бағалау парақшасымен таныстыру

Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау жүйесі мен ұпай көрсеткіштері көрсетілген.

Оқушылар бағалау нұсқаларымен танысады

Үй тапсырмасын пысықтау

«Миға шабуыл» сұрақ жауап

Үй тапсырмасын сұрау Талқылау үшін сұрақтар беріледі

1 есеп. Автокөліктің қозғалтқышы 55 кВт қуат өндіреді. Егер оның ПӘК – і 27 % болса, онда ол 2 сағат ішінде қанша бензин жағады? (31,8 немесе 32 кг).

2 есеп. Машинаның қозғалтқышында 23 МДж пайдалы жұмыс өндіру үшін 2 кг бензин жұмсалады. Осы қозғалтқыштың ПӘК-ін табындар? Бензиннің меншікті жану мөлшері – 46 х 10⁶ Дж/кг. (25 %).

3 есеп. 60 МДж жылу бөліп шығару үшін массасы қанша тас көмір жағу қажет? Тас көмірдің меншікті жану мөлшері 30х10⁶ Дж/ кг. (2 кг).

4 есеп. Массасы 300 г суды 10⁰ С-ден 18⁰ С–ге қыздыру үшін қандай жылу мөлшері керек? Судың меншікті жылу сыйымдылығы 4200 Дж/кг⁰ С. (10,08 кДж).

Жаңа сабақ

Топтастыру» арқылы жалыпы бүгінгі сабақты меңгерту іс-әрекетіне балайнысты сабақты талдау

Әр топқа жаңа тақырып төңірегінде тапсырмалар татату, Әр топ өз беттеріншге ақылдасып, нәтижесінде топтаса отырып ортақ жауап табады, сол арқылы тақырыптың мағанасын ашады

«Ортадағы қалам» стратегиясы бойынша үй тапсырмасын сұрақтар қою арқылы тексеремін 1.Жылу алмасусыз жүретін процесс не деп аталады? 2.Іштен жанатын қозғалтқыш неше тактіден тұрады? 3.Марстың неше табиғи серігі бар және қай жылы ашылған? 4.Термодинамикалық процесс неше түрге бөлінеді? 5.Қайнау дегеніміз не? 6.Ересек адам бірқалыпты жұмыс істегенде күніне қанша кг су жоғалтады? 7.Жылу мөлшері дегеніміз не және қандай шамаларға тәуелді? 8.Отын толық жанғанда бөлінетін жылу мөлшері қандай формуламен өрнектеледі? 9.Ауаның ылғалдылығын өлшейтін құрал не? 10.Булану дегеніміз не?

.

Эксперименттік тапсырма:

І топ- Г тәріздес шыны түтікшені резеңке түтікке енгізіп, су кранына кигізіп суды жіберу және осы құбылысты түсіндіру,

ІІ топ- Шарды үрлеп, ауызын байламай қоя беріп, осы құбылысты түсіндіру

Сергіту сәті

«Қаражорға» биі

Оқушылар әуенге билеп,сергиді

Ой толғаныс

«Топтық әңгіме» әдісі бойынша жұмыстанады. Топтағы оқушылар білмегенін бір-бірінен сұрайды, көмектеседі, ақылдасады.

Жеке жұмыс «тест тапсырмасы» (8 минут)

Жүйенің көлемі мен температурасы өзгеріп, қысымы тұрақты болатын термодинамикалық процесс

А. Изотермалық В. Изохоралық С. Иобаралық D. Ииабаталық Е. Изопроцесс.

2. Марста заттар қандай күйде болады?

А. Қатты, сұйық, газ тәрізді В. Қатты және сұйық С. Қатты және газтәрізді

D. Сұйық және газ тәрізді Е. Қатты.

3. Жылу қозғалтқышының ПӘК-н есептейтін формула:

А.

В.

С.

D.

Е.

4. Жылу машиналарында

А. Отынның ішкі энергиясы механикалық энергияға айналады

В. Отынның ішкі энергиясы электр энергиясына айналады

С. Отынның ішкі энериясы жарық энергиясына айналады

D. Жылу энергиясы механикалық энергияға айналады

Е. Жылулық энергия механикалық және электр энергиясына айналады.

5. Төменде келтірілген құрылғылардың қайсысы жылу қозғалтқышына жатпайды?

А.Іштен жану қозғалтқышы В. Дизель С. Газ турбинасы D. Карбюратор

Е. Реактивті қозғалтқыш

6. Серіктері бар жер тобындағы ғаламшарлар:

А. Меркурий, Жер В. Шолпан, Марс С. Жер, Шолпан D. Марс, Меркурий Е. Жер, Марс.

Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.

ҮІ. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)

Сабақты бекіту

Тест тапсырмалары

Үй тапсырмасы

№

Оқушылар күнделіктеріне жазады

 Бағалау

Рефлексия

Балалар, сіздерде өздеріңіздің бүгінгі жұмыстарыңызға баға беріңіздер

- 1-ші адам сияқты жұмыс атқарғандарымыз стикерлерімізді қызыл түске апарамыз.

- Жұмыстарын адал атқарғандар– сарыға.

- Тастардың қалануына ат салысқандар– жасыл түске стикерлерімізді жапсырамыз

Стикерге жазу:

Топта қасымдағыларға көмектестім, маған көмектесті, есептерді ешқандай көмексіз шығара аламын

Бағалау парақшасын толтырады

Кеі байланыс

Сабақтың аты

Бақылау жұмысы

Сілтеме

Жоспар

Жалпы мақсаты

• Өткен тараулар жайлы мағлұмат беру

• Өткен тараулардың формуласын қолдана отырып есептер шығара білуге үйрету

• Өзін-өзі бағалай білуге баулу

Күтілетін нәтиже

• Өткен тараулар жайлы мағлұмат алады

• Өткен тараулардың формуласын қолдана отырып есептер шығара білуге үйренеді

• Өзін-өзі бағалай алатын болады

Негізгі идеялар

; өлшем бірлігі

Белгілі заттың масса бірлігінің температурасын 1⁰С-қа өзгертуге қажет жылу мөлшерін көрсететін физикалық шаманы меншікті жылу сыйымдылық деп атайды.

; өлшем бірлігі Кез келген массасы m отын толық жанғанда бөлінетін Q жылу мөлшерін есептеу үшін q меншікті жану жылуын жанған отынның массасына көбейту керек:

1 кг кристалл затты балқу температурасында сұйыққа айналдыру үшін жұмсалатын Q жылу мөлшерін осы затттың меншікті балқу жылуы деп атайды және λ деп белгілейді.

Тапсырмалар

Топтық жұмыс

Кейінгі тапсырмалар

№55

Кейінгі оқу

1-2 тарауды қайталау

Физика

Сабақ 28

Сабақтың аты

§30. Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар заряд

Жалпы мақсаты

Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар заряд жайлы мағлұмат беру

Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар зарядтарды күнделікті өмірде және өндірістерде, есептер шығаруда қолдана білуге үйрету

Топта бағалай білуге баулу

Күтілетін нәтиже

Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар заряд жайлы мағлұмат алады

Атомдардың құрылысы. Электрон.Элементар зарядтарды күнделікті өмірде және өндірістерде, есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді

Топта бағалай алатын болады

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Топқа бөлу

Парталарда суреттер тұрады, оқушылар мұғалімнің үстелінде жатқан суреттерді таңдап, сол сурет орналасқан партаға отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.

Сол суреттерге байланысты төрт топқа бөлініп отырады

Ынтымақтастық атмосферасы

Күн жарығын алақанға саламын.

Жүрегіме басып ұстай қаламын.

Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,

Болып кетер сонда дереу жан-жағым.

Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.

Бағалау парақшасымен таныстыру

Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау жүйесі мен ұпай көрсеткіштері көрсетілген.

Оқушылар бағалау нұсқаларымен танысады

Үй тапсырмасын пысықтау

Қызығушылығын

ояту

Миға шабуыл

Жалпы сыныпқа өткен тақырып бойынша сұрақтар тарату, Үйге берілген тапсырманы сұрақ-жауап арқылы өз ойларын ортаға салады

Өтілген материалды қайталау:

1)  Денелердің электрленуі дегеніміз не?

2)  Қандай жағдайда дене электрленген немесе электр заряды берілген деп айтады ?

3)Денелерді  калай электрлеуге болады?  Неліктен денелерді бір-біріне үйкейді?

4)  Электрлеуге қанша дене қатысады? Екі дененің зарядтары жөнінде не айтуға болады?

5)  Бір денеден екінші денеге зарядты қалай беруге болады?

6)  Атгас зарядталған денелер бір-бірімен қалай әрекеттеседі? Әр аттас зарядталған денелер бір-бірімен қалай эрекетгеседі?

Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)

1. Неліктен кәдімгі жағдайда дененің заряды болмайды?

2. Атомның құрамына қандай зарядталған бөлшектер кіреді?

3. Электрон туралы не білесіңдер?

ІҮ. Топтық жұмыс (15 минут)

Жаңа сабақ Мағынаны тану

Интервью әдісі

арқылы тақырыпты талдау үшін тапсырма беру

омның қүрылысын анықтаудағы Резерфорд тэжірибесі (1911 ж). Резерфорд ұсынған атомның планетарлық моделІ. Атом және атом құрамындағы бөлшектердің өлшемдері. Элементар электр заряды және электрон. Сутегі және гелий атомының құрылысы.

•     Атом ортасында оң зарядталған ядродан және оның қабықшасын құрайтын, оны орасан зор жылдамдықпен қозғалатын электрондардан тұрады.

•     Элементар электр заряды, е=1,6*10^-19 Кл Электронның массасы m =9,1 * 10^-31 кг

•     Ядроның құрамына оң зарядталған бөлшек протон және нейтрон деп аталатын бейтарап бөлшек кіреді

•     Ядродағы нейтрондардың саны протондардың санына тең

•     Ядроның заряды оң және абсолют мәні бойынша атомдағы барлық электрондардың зарядына тең

•     Оң ион-кандай да бір өзара әрекеттесу нәтижесінде электрондарынан айрылған атом

•     Теріс   ион-   қандай   да   бір   өзара   әрекеттесу   нәтижесінде   артық электрондарды қосып алған атом

•     Атомның өлшемі өте кіші 10^-10 м   •Атом ядросының өлшемі (10^-14 м ), атомнан он мың есе кіші.

Атом құрылысы. 1897 жылы көптеген электр құбылыстарын түсiндiруге мүмкiндiк беретiн жаңалық ашылды. Ағылшын ғалымы Дж. Дж. Томсон элементар заряд тасымалдаушысы болып табылатын бөлшектi тапты. Бұл бөлшекті электрон деп атады. Электрон массасы табиғаттағы ең жеңiл сутегi атомы массасынан 2000 еседей аз болып шықты. Электрон заряды терiс: q_эл  = – е = – 6 · 10^–19 Кл.

Бұл заряд электронның ерекше сипаттамасы болып табылады. Жәй денелердi зарядтауға немесе разрядтауға болады, ал электронды зарядынан "айыру” мүмкiн емес. Сондай-ақ электрон зарядын азайтуға немесе көбейтуге болмайды. Электрон заряды барлық уақытта тек бiр мәнге ие. Химия курсынан сiздер электронның атом құрамына кiретiнiн бiлесiздер. Электрондар атом iшiнде оң зарядталған атомдық ядроны айнала қозғалады.

Атом құрылысы 1911 жылы ағылшын ғалымы Э. Резерфорд басқарған тәжiрибелер нәтижесiнде ашылған. Тәжiрибе мақсаты, жылдам бөлшектер жолында заттың атомдары орналасқан жағдайда өтетiн процестердi анықтау болып табылады.  Бұған дейiн бiрнеше жыл бұрын радиоактивтiк құбылысы ашылған болатын. Кейбiр заттардың (қазiргi кезде радиоактивтi деп аталатын уран, радий және т.б.) көрiнбейтiн сәулелер шығаратындығы анықталды. Бұл сәулелердi зерттеу олардың бiр-бiрiнен электр заряды бойынша айыруға болатын үш түрлi құрамнан тұратынын көрсеттi. Радиоактивтi сәулелердi бiр-бiрiнен ажырата белгiлеу үшiн грек алфавитiнiң бастапқы a (альфа), b (бета) және g (гамма) – үш әрiпiн қолдану ұсынылды. Альфа сәулесi – оң зарядталған (альфа бөлшектерiнен), бета сәулесi – терiс зарядталған бөлшектер (электрондар), ал гамма сәулесi – ешқандай зарядқа ие емес. Бұл сәулелер адам ағзасына қауiптi. Сондықтан, радиоактивтi препараттармен жұмыс iстегенде ерекше қауiпсiздiк шараларын сақтап, оларды қолмен ұстамай, арнайы қорғаушы экрандарды қолдану керек.  Резерфорд альфа-бөлшектерiн атомдарды "атқылауға” болатын "зеңбiрек оқтары” ретiнде қолдануды ұсынды. Ол осы бөлшектердiң жiңiшке шоғымен зерттелетiн заттан жасалған жұқа пластинаны (фольганы) атқылау кезiнде, альфа бөлшектерiнiң көпшiлiгi фольгадан еш кедергiсiз өтетiндiгiн, ал аз ғана бөлiгi атом iшiндегi бiр нәрсемен соқтығысып керi қайтатындығын анықтады. Резерфорд тәжiрибелерi жоғары сыныптарда егжей-тегжейлi қарастырылады. Мұнда бiз оның тәжiрибе нәтижесiнде жасаған қорытындыларымен шектелемiз.

Резерфорд атомының құрылысын Күн жүйесiне ұқсатты. Күн жүйесiндегi планеталар оған тартылып айналғаны сияқты, электрондар да ядроға тартылып оны айнала қозғалады. Осындай ұқсастығы үшiн Резерфорд ұсынған модельдi (11-сурет) планетарлық модель деп атаған.  Ядро мен электронның ара қашықтығы олардың өлшемдерiне қарағанда өте үлкен. Егер атомды ойша үлкейткенде ядроның диаметрi он теңгелiк монетадай болса, онда ядро мен электрон ара қашықтығы шамамен бiр километрдей болар едi. Егер барлық электрондар атомдық ядроларға тығыз жабып орналасса, онда ересек адамның денесiнiң көлемi бiр куб миллиметрдiң миллионнан бiр бөлiгiндей болатындығы есептелген! Бұдан адам денесiнiң 99%-iн (кез-келген дененiң) бостық жайлайтындығын көремiз. Резерфорд тәжiрибесiндегi альфа бөлшектерi атомдар iшiндегi осы бос қуыстардан бөгелмей ұшып өтедi, сондықтан олар фольгадан керi шашырамайды.

Бiр тектi атомдар жиынтығы химиялық элемент деп аталады. Әр түрлi химиялық элементтердiң атомдары бiр-бiрiнен ядроларының зарядымен және сол ядроны айнала қозғалатын электрондар санымен ерекшеленедi. Мысалы, сутегi атомында жалғыз электрон бар, оттегi атомында – сегiз электрон, ал уран атомында – тоқсан екi. Атомдағы электрондар саны элементтiң Д.И. Менделеев кестесіндегі реттiк нөмiрiмен сәйкес келедi. Осы нөмiр атом ядросының зарядын да анықтайды. Белгiлеу енгiзейiк:  Z – элементтiң реттiк нөмiрi = атомдағы электрондар саны. Онда атом ядросының және атомдағы барлық электрондардың жалпы заряды үшiн былай жазуға болады: q_ядро = + Ze q_эл-н = – Ze. Атомдағы электрондардың жалпы зарядын, атом ядросының зарядына қоссақ нөл шығады. Бұл атомның толықтай бейтарап екендiгiн көрсетедi. Бейтарап атомдардан тұратын заттардың молекулалары да бетарап болады. Кейбiр жағдайларда (мысалы, соқтығысқанда) атомдар бiрнеше электронын жоғалтуы мүмкiн. Атомдар электрондармен бiрге өздерiнiң терiс зарядының бiр бөлiгiн жоғалтып, бейтарап емес жүйеге айналады. Осының салдарынан пайда болған оң зарядталған атомды оң ион деп атайды. Керi жағдайлар да болуы мүмкiн: бейтарап атом өзiне артық электрон қосып алып, терiс зарядталады. Мұндай атомды терiс ион деп атайды.

Жеке карточка бойынша топтық жұмыс 

Сергіту сәті

«Қаражорға» биі

Оқушылар әуенге билеп,сергиді

Ой толғаныс

2. Литидің үш электроны бар екені белгілі. Соны

есепке ала отырып Литидің он және теріс ионын

сызба түрінде көрсетіңіз.

3. Алюмини тяқшасына он зарядталған дене

жанасты.  Алюминидің кейбір зарядтарында

қандай өзгеріс болады?

4. Лити атомының құрамында үш протон бар

екені белгілі. Осы атомдағы бөлшектер саны нешеу?

Оларды атаңыз?

5. Зарядталмаған метал таяқшаға зарядталған дене

жақындатылды. Таяқшадағы зарядтар тегін көрсетіңіз?

6. Екі бірдей метал шар бірдей бірақ қарама

қарсы таңбалы зарядталған. Олар соқтығысқаннан

кейін зарядтары бейтарапанды. Шарлардағы зарят

жоғалып кетті деп айта аламыз ба?

7. Оң заряды бар метал шарикті разрядтады,

ол бейтарап күйге көшті. Шарик өзінің

біржола жоғалтты деп айта аламыз ба?

Оқытылып отырған  оқу материалын қабылдаудағы оқушы түсінігін тексеру.

1. Неліктен кәдімгі жағдайда дененің заряды болмайды?

2. Атомның құрамына қандай зарядталған бөлшектер кіреді?

3. Электрон жайлы не айта аласыңдар?

4. Егер дене электронды қосып алса, онда денеде не байқалады?

5. Электронын беріп жіберген дене қандай заряд алады?

6. Оның атомы қалай аталады?

7. Жанасу кезіндегі дененің электрленуі қалай түсіндіріледі?

Үй тапсырмасы

№

Оқушылар күнделіктеріне жазады

 Бағалау

Кері байланыс :«Екі жұлдыз, бір тілек»

Бағалау парақшасын толтырады

Геометрия

Сабақ 29

Сабақтың аты

§31,32 Электр зарядтарының өзара әрекеттесуі. Кулон заңы Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігі

Жалпы мақсаты

Электр зарядтарының өзара әрекеттесуі. Кулон заңы Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігі жайлы мағлұмат беру

Оқушыларға электр өрісі тарауы бойынша мағлұмат бере отырып, денелердің электрленуі, атом құрылысы және Кулон заңы турасында түсінік беру

Күтілетін нәтиже

Электр зарядтарының өзара әрекеттесуі. Кулон заңы Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігі жайлы мағлұмат алады

Электр зарядтарының өзара әрекеттесуі. Кулон заңы Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігін күнделікті өмірде және өндірістерде, есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді

Топта бағалай алатын болады

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Топқа бөлу

Парталарда суреттер тұрады, оқушылар мұғалімнің үстелінде жатқан суреттерді таңдап, сол сурет орналасқан партаға отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.

Сол суреттерге байланысты төрт топқа бөлініп отырады

Ынтымақтастық атмосферасы

Күн жарығын алақанға саламын.

Жүрегіме басып ұстай қаламын.

Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,

Болып кетер сонда дереу жан-жағым.

Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.

Бағалау парақшасымен таныстыру

Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау жүйесі мен ұпай көрсеткіштері көрсетілген.

Оқушылар бағалау нұсқаларымен танысады

Үй тапсырмасын пысықтау

«Егер мен» ойыны

арқылы үй тапсырмасы бойынша сұрақтарға жауап береді

Үйге берілген тапсырма сұрақ-жауап арқылы диалогқа түсіру. Тақтадағы сұрақтарға жауап беру, топпен тапсырманы орындау, соңына егер мен ойыны арқылы топптар өзера талқыласады.Оқушының жан – жақты білімін тексеру:

Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)

1. Кулон жайлы не білеміз?

2. Кулон заңы жайлы не білеміз?

Жаңа сабақ Мағананы тану

Топпен жұмысАкадемиялық дау –дамай әдісі

арқылы жаңа тақырыпты түсініу үшін арнайы тапсырмаларды қолдану

Оқушыларға тақырып төңірегінде тапсырма таратылады,тапсырманы топ ішінде отырғызып топпен талқылату Олүшін академиялық дау –дамай әдісін пайдалану

Француз ғалымы Ш.Кулон 1785 жылы тәжірибе жүзінде вакуумдегі нүктелік зарядтардың өзара әрекеттесу заңын ашқаннан кейін, ХVІІІ ғасырдың соңына қарай , электр құбылыстарын сандық жағынан зерттеу басталды. «Нүктелік заряд» ұғымы «материялық ұғымы» тәрізді ыңғайлы абстракциялау болып табылады.

Өлшемдері өзара әрекеттесетін денелердің арақашықтығынан бірнеше есе кіші болатын денеде орналасқан зарядты нүктелік заряд деп атайды.

F ~ q∙q

F ~ (q∙q ) / r ²

F ~ 1 / r ²

Қозғалмайтын екі нүктелік заряд вакуумде зарядтардың көбейтіндісіне тура пропорционал және оның арақашықтығының квадратына кері пропорционал күшпен әрекеттеседі.

F = k∙(q∙q ) / r ²

к = 9∙10⁹ Н∙м²/ Кл² - пропорционалдық коэффициент

ε₀ = 8.85∙10^-12Кл²/Н∙м² - электр тұрақтысы

F = 1 / 4π ε₀∙(q∙q) / r ² н/е F = 1 / 4π ε₀∙(q∙q) / ε∙r ²

ε- диэлектрлік өтімділік.

1 кулон – вакуумде 1м арақашықтықта орналасқан шамасы жағынан өзіне тең нүктелік зарядқа 9∙10⁹ Н күшпен әрекет ететін нүктелік заряд.

Егер шарларға оң заряд берсек, онда олар бір-бірімен өзара әрекеттеседі. Өзара әрекеттесуші күшінің шамасын жіптің ширатылу бұрышына қарап анықтауға болады.

Кулон заңы: Бостықтағы екi қозғалмайтын зарядталған нүктелiк денелердiң өзара әсерлесу күшi F (кулон күшi)   және   зарядтардың модульдерiнiң көбейтiндiсiне тура пропорционал және олардың өзара r арақашықтығының квадратына керi пропорционал.

Мұнда k – пропорционалдық коэффициентi, сандық мәнi бiрлiк зарядтардың бiрлiк ұзындығына тең арақашықтықта өзара әсерлесу күшiне тең.

k коэффициентiн мынадай түрде жазу қабылданған

мұнда   – электр тұрақтысы, СИ жүйесi бойынша мынаған тең:

Коэффициент k СИ бiрлiгiнде жазылуы бойынша келесi түрде өрнектеледi:

1 – тапсырма: І топ:

1. Қандай зарядты «нүктелік» деп атайды? Осы ұғымды «материялық нүкте» ұғымымен салыстырыңдар

2. 1 кулон дегеніміз не?

3. диэлектрлік өтімділік дегеніміз не?

ІІ топ:

1. кулонның иірілмелі таразымен жүргізілген тәжірибесінің мәні неде?

2. кулон заңын тұжырымдаңдар және осы заңды анықтайтын формуланы жазыңдар?

3. электр тұрақтысы деген не?

2 – тапсырма: І топ:

1. екі нүктелік зарядталған денелердің арақашықтығын 2 есе арттырғанда, олардың арасындағы өзара әрекеттесу күші қанша есе өзгереді? 2 есе кеміткенде ше? ( 4 есе кемиді; 4 есе артады)

2. ара қашықтығы 2 см, ал зарядтары 2∙10^-9 Кл және 4∙10^-8 Кл болатын бірдей екі кішкене шар вакуумде қандай күшпен әрекеттеседі? (F= 2∙10^-9 ∙4∙10^-8∙9∙10⁹ / 4∙10^-4 = 1,8∙10^-3 Н)

3. Бір – бірінен 5см қашықтықтағы екі нүктелік заряд өзара 0,4мН күшпен әрекеттеседі. Әр зарядтың шамасы қандай? (q² = 0.4∙10^-3 × 25∙10^-4/ 9∙10⁹ = 1,1∙10^-16= 100∙10^-18 Кл ²; q= 10∙10^-9 Кл.)

4. Есептер жинағынан: 1мкКл және 10нКл екізаряд 9мН күшпен біріне – бірі қандай қашықтан «әсер етеді? (r² = 9*10⁹*10^-6*10*10^-9/9*10^-3= 100*10^-4 м². r=10*10^-2м= 10см)

ІІ топ:

1. екі нүктелік зарядталған денелердің біреуінің зарядын 3 есе арттырғанда , олардың арасындағы өзара әрекеттесу күші қанша есе өзгереді? 3 есе кеміткенде ше? (3 есе артады, 3 есе кемиді)

2. 2*10^-8 см қашықтықта орналасқан екі электрон бірін – бірі қандай күшпен тебеді? (F= 9*10⁹ * 1.6*10^-19 *1.6*10^-19/ 4*10^-20 = 6*10^-9 H)

3. Аспандағы екі бұлттың электр зарядтары сәйкесінше 20 Кл және 30 Кл. Бұлттардың орташа арақашықтығы 30 км болса, онда олар бір – бірімен қандай күшпен әрекеттеседі? ( F= 9*10⁹ * 20*30 / 30*10³ * 30*10³= 6*10³ H)

4. Есептер жинағынан : Бірінен – бірі 3 см қашықтықта тұрған әрқайсысы 10 нКл екі заряд өзара қандай күшпен әсерлеседі?

( F= 9*10⁹ * 10*10^-9 * 10*10^-9/ 9*10^-4= 100 * 10^-5= 1*10^-3= 1 мН )

Сергіту сәті

«Қаражорға» биі

Оқушылар әуенге билеп,сергиді

Ой толғаныс

Кім жылдам

арқылы сабақты жинақтайды

Әр топқа сұрақ жауппен қатар қосымша есептер таратылады

Есептер шығару. 14 ж. №4, №7 (Тақтада шығарылады.)

Берілгені:

r=2см 0,02м F = к

q=2·10^-9Кл

q=·410^-18Кл

F-?

Үлестірмелі қағаздар арқылы есептер беріледі.

1.Арақашықтығы 20см,зарядтары 4нКл және 6 нКл зарядталған вакуумдегі бірдей екі кішкене шар қандай күшпен әрекеттеседі?

2.Бір-бірінен 3 см қашықтықтағы екі нүктелік заряд өзара 3,6 МН күшпен әрекеттеседі.Әр зарядтын шамасы қандай?

3.Аспандағы екі бұлттың электр зардтары сәйкесінше 2 мк Кл және 8 мк Кл бір-бірімен 9 кН күшпен әрекеттеседі.Бұлттар арасындағы орташа қашықтықты табыңдар.

Шығарып болғаннан кейін,оқушылар алдын ала таратпа қағаздарда дайындалған шығару жолы арқылы бір-бірін тексереді.

Физикалық диктант : көп нүктенің орнына тиісті сөзді тап

1.Оң зарядталған бөлшектер ... болып саналады(протондар,электрондар,

атомдар)

2.Бір таңбалы заряды бар денелер өзара ...

(тебіледі,тартылады,әрекеттеспейді)

3.Теріс зарядталған бөлшектер ... болып саналады

(протондар,электрондар,атомдар)

4.Көміртегі атомының ядросында 12 бөлшек бар, ядроның айналасында 6 электрон қозғалады.Осы атомның ядросында ... протон бар.(12 ;18;6)

5.Нүктелік зарядтардың өзара әрекеттесу заңын ... ашты.(Ш.Кулон, Г.Ом , А.Ампер)

6.Электронның массасы ... тең

(9,1*10^-31 кг-ға ; 9,1*10^-13 кг-ға;

1,6*10^-27 кг-ға)

7.Атом электрондарының біразын жоғалтса, онда мұндай күйде ... ион деп аталады. (оң,теріс, оң және теріс)

8.Қозғалмайтын электр зарядтарының электр өрісі...(кинетикалық, потенциалдық , электростатикалық)

Үй тапсырмасы

№4

Оқушылар күнделіктеріне жазады

 Бағалау

Кері байланыс :«Екі жұлдыз, бір тілек»

Бағалау парақшасын толтырады

Кеі байланыс

Сыныбы

8 сынып сабақ 30

Сабақтың аты

§32. Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігі

Жалпы мақсаты

Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігі жайлы мағлұмат беру

Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігін күнделікті өмірде және өндірістерде, есептер шығаруда қолдана білуге үйрету

Топта бағалай білуге баулу

Күтілетін нәтиже

Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігі жайлы мағлұмат алады

Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігін күнделікті өмірде және өндірістерде, есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді

Керекті жабдықтар

Презентация,Оқулық, Үлестірме парақтар;

Сабақ барысы

Сабақ кезендері

Мұғалім әрекеті

Оқушы әрекеті

Кіріспе

Топқа бөлу/санау арқылы/, топ ережесі еске түсіріледі; топ басшысы сайланады;

«Сабақ басындағы көңіл күй»

Оқушылар амандасады, жұпқа бөлінеді.

Түрлі смайлектерді тандау арқылы әр топ өз топтарына сабақ барысындағы көңіл күйлеріне формативті баға береді

Тұсаукесер

Түрткі сұрақ:

Диалогтық оқыту. /жоғары және төменгі деңгейдегі сұрақтар/

2. Семантикалық карта

Дұрыс жауап:ЭЛЕКТР

6. Тақырыпқа байланысты  сөздердің ішінен артығын тап

1. Электрон, электр өткізгіш, карандаш

2. Металдар, қышқылдар,адам денесі, уран

3. Жібек, керосин, резеңке, лупа

4.Максвель, Фарадей, Кулон, Ом

5. Эбонит, Нейтрон,  Капрон, Ауа

Дұрыс жауап.

• 1.Карандаш

• 2.Уран

• 3.Лупа

• 4.Ом

5.Нейтрон

7.  « ИЯ,  ЖОҚ»

• 1.Электрон заряды теріс.

• 2.Электр тогын өткізетін диэлектрик.

• 3.Атом электрон мен ядродан тұрады.

• 4.Электрон қосып алған атом теріс ион.

• 5.Пластмасса шелек электр тогын өткізеді.

• 6.Атомды зерттеген Галилей.

• 7.Зарядтың 2 тегі бар.

• 8.Ядро теріс ион.

• 9.Атом молекуладан тұрады.

• 10 .Атом ядросы оң зарядталған

Жауабы:1.Ия.   2.Жоқ.  3.Ия.  4.Ия.  5.Жоқ.  6.Жоқ.  7.Ия. 8.Жоқ. 9.Жоқ.  10.Ия

Топтар қойылған сұрақтар бойынша топта жауап іздейді

Сұрақтарға жауап береді.

Сабақтың тақырыбын, мақсатын айтады;

Негізгі бөлім

1. Жұптас, топтас әдісі /6 ұпай/

Мысалы: Жер мен тас бірін – бірі белгілі күшпен тартады. Жер мен тастың арасында тартылыс өрісі бар. Сол сияқты қағазды ұсақ қиындыларына электрленген дене, мысалы үйкелген эбонит таяқшаны жақындатсақ, қағаз қиындыларымен таяқша біршама қашықтықтан тартылатынын байқаймыз. Яғни электрленген денелер (арасында) айналасында электр өрісі бар. Электр өрісін көзбен көріп, қолмен ұстай алмаймыз. Оны зарядталған денеге әрекетімен байқаймыз. Электр өрісі ұғымын ағылшын ғалымдары М. Фарадей мен Джеймс Максвелл енгізді. Электр өрісінің әсері зарядталған денелер айналасында күштірек болады да, одан алыстаған сайын өріс әлсірей береді. Зарядталған денелердің өзара әрекеттесуі қалай жүзеге асады?

Эксперимент жүзінде тағайындалған Кулон заңы зарядтардың өзара өрекеттесуін сандық түрғыдан білдіреді, бірақ "Бір зарядтың басқасына әрекеті қандай жолмен беріледі, бүл өзара әрекеттесудің табиғаты қандай?" деген сұрақтарға жауап бермейді.

Тәжірибелер кез келген зарядталған дененің айналасында заттан ерекшеленетін, электр өрісі деп аталатын кеңістік бар екенін керсетеді. Осы өрістің жәрдемімен электрлік өзара әрекеттесу жүзеге асады. Электр өрісі ұғымын ағылшын ғалымдары М. Фарадей жөне Дж. Максвелл енгізді.

Электр өрісі материяның айрықша бір түрі болып табылады. Біз затты көріп, сезетін болсак, ал электр өрісін сезім мүшелеріміздің көмегімен қабылдай алмаймыз. Ол тек зарядталған денелер әрекетінен ғана байқалады.

Зарядталган денелердің айналасында электр өрісінің әрекеті күштірек, ал олардан алыстаган сайын өріс әлсірейді.Сынақ заряд деп аталатын оң бірлік заряд қолданылады және оның өз өрісі еленбейді.

Заряд бірлігіне әрекет ететін күшке тең қатынасы электр ерісінің күштік сипаттамасы болыптабылады және осы нүктедегі электр өрісінің

кернеулігі деп аталады.

Нуктелік зарядтың электр өрісінің кернеулігі өріс көзінің q₀ зарядыньщ модуліне тура пропорционал және q₀көзден өрістің осы ноктесіне дейінгі арақашықтықтың квадратына r² кері пропорционал. S1 жүйесінде кернеулік формуласы төмендегідей болады:

Электр өрісінің күш сызықтары деп өрістегі оң зарядталған бөлшекке әрекет ететін күштің бағытын көрсететін сызықтарды айтады.

Күш сызықтарының міндетті түрде басы мен аягы болады немесе шексіздікке кетеді.

1.Ауызша төмендегі сұрақтарға жауап береді

I топ

А) денелердің электрлену қасиетін сипаттайтын физикалық шама қалай аталады?

В) аттас және әр аттас зарядтар өзара қалай әсерлеседі?

II топ

А)Электроскоп не үшін қажет?

В) электрөткізгіштер мен электр өткізбейтін заттарды ата

Жаңа сабақ:

Оқушылармен ,,Мен жаттағышпын,,ойнын ойнау арқылы оқушылар кітптан 2-минут ішінде 1 беттен не түсінгендерін постерге түсіріп топ мүшелері бірлесе отырып жана сабақты ашады.

Есептер шығару

I топ

1. Электр өрісінің бір нүктесіндегі 0,5 мкКл зарядқа 0,16 Н күш әрекет етеді . Осы нүктедегі өрістің кернеулігін анықта.

II топ

1. Аспандағы екі бұлттың электр зарядтары 20 Кл және 30 Кл . Бұлттар арасында орташа қашықтық 30 км болса, онда олар бір-бірімен қандай күшпен әрекеттеседі?

1. Берілген сұрақтар бойынша жұпта жазбаша түрде жауап іздейді.

Нәтижесі: қайта сұрақ бағытталу арқылы тексеріледі.Бағалау шарты бойынша ұпаймен бағаланады.

2 Жұпта оқушылар ауызша берілген тапсырмалар бойынша есептерін шығарады.

Дұрыс жауап ауызша айтылады және түсіндіріледі.

Нәтижесі бағалау шарты бойынша ұпаймен бағаланады. және формативті түрде бағаланады.

3. Топта жауап іздейді шығару жолын тақтаға түсіреді, және түсіндіреді

Нәтижесі белгіленген ұпаймен бағаланады.

Қорытынды

Ой дамыту стратегиясы. 1. 10 см қашықтықтағы 2, 7*10 - 6 Кл нүктелік зарядтың электр өрісінің кернеулігін анықтаңдар. Заряд суда орналасқан. 2. Бетінің электр өрісінің кернеулігі 4*10 - 6 Н/Кл болса, радиусы 3 см металл шарға қандай заряд берілген? 3. Кернеулігі 10кН/Кл біртекті электр өрісінде электрон қандай үдеумен қозғалады?

V. Еркін ізденіс стратегиясы. 1. Үріліп жіпке байланған 2 шарды газетке үйкеп – үйкеп бір – біріне жақындатыңыз. Олар бірін – бірі тебеді, неліктен? 2. Бір шарды газетпен үйкеп, екіншісін жүнмен үйкеп, бір – біріне жақындатыңыз. Олар бірін – бірі тартады. Неліктен? 3. Шарды газетпен үйкеп бөлме төбесіне апарып жіберіп қал. Шар төбеде біраз тұрып қалады. Неліктен?

Бағалау шарты:

15-16 - "5"; 12-14 - "4"; 9-11 - "3";

Топ басшысы белгіленген ұпайларды қорытындылап ұпайды мектеп бағасына алмастырады.

Әр жұп өз алдарындағы смайлектерді тандау арқылы өзара жұпқа баға береді немесе сабақ барысы туралы өз ойларын қорытындылайды.

Сабақ 31

Сабақтың аты

§33,34. Потенциал және потенциалдар айырымы. Электр өрісінің кернеулігі мен потенциалдар айырымының арасындағы байланыс

Жалпы мақсаты

Потенциал және потенциалдар айырымы. Электр өрісінің кернеулігі мен потенциалдар айырымының арасындағы байланыс жайлы мағлұмат беру

Потенциал және потенциалдар айырымы. Электр өрісінің кернеулігі мен потенциалдар айырымының арасындағы байланысты күнделікті өмірде және өндірістерде, есептер шығаруда қолдана білуге үйрету

Топта бағалай білуге баулу

Күтілетін нәтиже

Потенциал және потенциалдар айырымы. Электр өрісінің кернеулігі мен потенциалдар айырымының арасындағы байланыс жайлы мағлұмат алады

Потенциал және потенциалдар айырымы. Электр өрісінің кернеулігі мен потенциалдар айырымының арасындағы байланысты күнделікті өмірде және өндірістерде, есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді

Топта бағалай алатын болады

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Топқа бөлу

Парталарда суреттер тұрады, оқушылар мұғалімнің үстелінде жатқан суреттерді таңдап, сол сурет орналасқан партаға отырады. Сөйтіп 4 топ құрамыз.

Сол суреттерге байланысты төрт топқа бөлініп отырады

Ынтымақтастық атмосферасы

Күн жарығын алақанға саламын.

Жүрегіме басып ұстай қаламын.

Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,

Болып кетер сонда дереу жан-жағым.

Оқушылар бір-біріне жақсы тілек тілеп, сыныпта жақсы ахуал қалыптастырады.

Бағалау парақшасымен таныстыру

Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау жүйесі мен ұпай көрсеткіштері көрсетілген

Үй тапсырмасын пысықтау

Қызығушылығын

ояту

Кім жылдам»

Сұрақтар слайдта әр топқа

Үйге берілген тапсырманы сұрақ-жауап арқылы диалогқа түсіру

Әр топқа бағалау парағын таратамыз. Онда жалпы бағалау жүйесі мен ұпай көрсеткіштері көрсетілген.

Өткенді еске түсіру

1. Нүктелік заряд дегеніміз не? 2. Электр өрісі дегеніміз не? 3. Электр өрісінің кернеулігі нені сипаттайды. 4. Электроскоппен нені өлшейді. 5. Электростатикалық өзара әсер дегенді қалай түсінеміз. 6. Кулон заңы тұжырымдамасы.

2.Үйге берілген тапсырманы тест сұрақтары арқылы тексеру. 1.600 жылдары ертедегі гректер құрғақ,қатты шайыр күйдегі сары янтарь өндірген,оны не деп атады? а) Электрон,  в) бөлшек    с) Протон   д) Нейтрон 2. Электрлену барысында пайда болатын күштер? А) Қарама-қарсы күштері, в)Ауырлық күштері С) Электр күштері  д)Серпінділік күштері 3. Зарядтыңнешетүрібар? А)1   в)2    с)3   д)4 4. «Электрон» сөзіненшыққантермен А) ток көзі;   В)  заряд  С) электр    Д) кернеу 5. Қоршағанортаныңденелеріменәрекеттеспейтінденелержүйесі А) ортаныңденелері бар денелер В) электрленгенденелер С)  өткізгіштер  Д) оқшауланған, тұйықталған; 6. Электр зарядыныңсақталузаңы: А) q1 + q2 + … +    qn = const    В) F = kq1 *q2  / r 2 ; С) E1 + E2 + … + En = const ;       Д) U= 2  — 1. 7.  Электрон заряды: А) е = — 1,6* 10 9  Кл ;          В) е =  1,6* 10 -19  Кл ; С) е =  — 1,6* 10 -19  Кл ;       Д) е = — 1,6* 10 -18  Кл ; 8. Электронныңмассасы: А) m = 91 *10 -31 кг  В) m = 9,1 *10 -32 кг  С) m = 9,1 *10 -31 кг  Д) m = 9 *10 9 кг 9. Электр өрісініңкүшсызықтарының  бағыты А) белгілібірбағытыжоқ 

В) оңзарядтанбасталады, терісзарядтанаяқталады.

С) басы не аяғыболмайды 

Д) қарама — қарсыжақтаболады. 10.  Электростатикалықөріс  - А) Электр өрісініңжұмысы  В) Потенциал айырымы С) Жерменөзараәсерлеспейтінөріс; Д) Қозғалмайтынэлектрзарядтарыныңэлектрөрісі Дұрысжауаптары: 1. А            6. А 2. С            7. В 3. В            8. С 4. С            9. В 5. Д            10. Д

.4.Жана сабақ. ІІІ. Жаңатақырыппенжұмыс

Жаңа сабақ Мағананы тану

Электрөрісінеенгізілгензарядталғанденегеөрістарапынанкүшәрекететеді. Осы күшәсеріненденеорынауыстырып, жұмысістейді.A = E  - E        A / q = E  / q – E  / qмұндағы    E  / q = φ - өріс потенциалы депаталады.U = φ  - φ  = E  / q – E  / q = A / q

A = q * ( φ  - φ  ) = q * U

 Оңзарядтыөрістіңбірнүктесіненекіншінүктесінеорынауыстырғанда, өрісатқаратынжұмыстыңосызарядқақатынасынпотенциалдарайырымы немесе кернеу депатайды.

φ  - φ  = A / q = U      E = F / q    F = q * E       A = F * d

U = φ  - φ = A / q = F * d / q = qEd / q = E*d

E = U / d    [ E = 1 В / м ]  

Қозғалмайтынэлектрзарядтарыныңэлектрөрісіэлектростатикалықөрісдепаталады. Жерменәсерлескендененіңпотенциалдықэнергиясыболатынсияқты, g1, g 2 зарядтардапотенциалдықэнергияғаиеболады. Өріскүштеріатқарғанжұмысқатурапропорционалболады. Ag = Eg – Eg өрістің 1және 2 нүктедегіпотенциалдықэнергиясы Еgөрістіңэнергетикалықсипаты Өріскүштік сипаттамасы- кернеулік Энергетикалық сипаттамасы - потенциал

Конденсатордепқалыңдығыөткізгіштердіңөлшемдеріменсалыстырғандаөтеаз, диэлектрикқабатыменбөлінгенқосөткізгіштентұратынжүйеніайтады. С=q/u   q- заряд   [Кл]       u-потенциалайырымы   [В] С- электрсыйымдылық     [Ф] 1 Фарад – 1 Клзарядбергендепотенциалайырымы 1 В-қаөзгеретінөткізгіштіңэлектрсыйымдылығы. Бұлбірлікөтеүлкен. Мысалы: Жерсияқтыасаүлкенөткізгіштіңсыйымдылығынебары 7*10-4Ф, 1 мкФ=10-6Ф ,   1нФ=10-9Ф ,  1пФ=10-12Ф,  1мФ=10-3Ф С= εε0 s/d    s- бірдейекіпластинкаларауданы d- пластинкаларарақашықтығы ε- конденсаторпластинкаларыныңарасындағыкеңістіктегізаттыңдиэлектрлікөтімділігі (12 кесте) ε0- электртұрақтысы 8,85*10-12 Кл2 /Нм2 Конденсаторимпульстердікешіктіруге , айнымалытоктардысүзіпалуға, оғанбөгетболуғакүштітокимпульсініңпайдаболуынакөмектеседі. Техникалыққағазконденсаторыбір-біріменизоляцияланған, металлкорпустанпарафинделгенқағазленталарарқылыизоляцияланғанекіалюминийфольгажолағынантұрады. Жолақтарменлентаөлшемікішкентайпакеттүріндешиыршықталыпоралған. ЛейденыдысыішіменсыртыстаниольменжелімделгеналғашретХҮІІІғасырдажасалғанконденсатор Айнымалыконденсатор (алдарыңыздағыкөріптұрған) мұндайконденсатортұтқасынбұрағандабірініңішінебірікіреалатынекіметаллпластинажиынтығынантұрады. Электролиттікконденсатордиэлектрикролінастарлардыңбірінеқапталғанөтежұқаоксидтерпленкасыатқарады, екіншіастарқызыметінарнайызатертіндісісіңірілгенқағазатқарады Қағазконденсаторастарретіндестаниольжолақтарыализоляторретіндепарафингемалынғанқағазтаспаларқызмететеді. 5.Беркіту а)Түсінген болсаң, сынап көрейік!

Ә) Сәйкестігін тап

1.Жазық конденсатор сыйымдылығы              А. Тебіледі

2.Кулон заңы                        В.    Фарад                                                         

3.Аттас зарядтар                С. С=

4. Сыйымдылықтың өлшем бірлігі                   Д. E=F/q

5. Өріскернеулігі                  Г.F=k*qq/

Дұрысжауаптары:

1.С

2.Г

3.А

4.В

5.Д

Б). Есептер шығару 1 топқа

Топтық жұмыс (Топтастыру) (13 минут)

Біртекті электростатикалық өрісте нүктелік заряд орын ауыстырғанда атқарылатын жұмысты  электр өрісінің жұмысы дейді.

 Нүктелік зарядтың потенциалы

Потенциялдар айырымы U[B],  немесе кернеу

Кернеулік пен потенциалдар айырымы арасындағы байланыс

ҮІ. Жұптық жұмыс (Концептуалдық кесте) (3 минут)

«

Сергіту сәті

«Қаражорға» биі

Оқушылар әуенге билеп,сергиді

Ой толғаныс

Ой сергіту Кім жылдам ?

Есеп шығару, жеке карточка бойынша өздік жұмыс

Кернеулігі 2,5 кВ/м біртекті электр өрісі 10^-5 Кл зарядпен 10 мДж жұмыс жасағанда,оның орын ауыстыратын ара қашықтығы....

A) 0,4 м. B) 2,5 м. C) 2,5·10⁶ м. D) 400 м. E) 40 м.

{Правильный ответ} = A

Электр заряды +2е су тамшысынан, заряды -3е кішкентай тамшы бөлінді. Тамшының қалған бөлігіндегі электр заряды

A) -е. B) -5е. C) +5е. D) +3е. E) +е.

{Правильный ответ} = С

1∙10^-10 Кл заряд орналасқан нүктедегі электр өрісінің кернеулігі 10 В/м.

Зарядқа әрекет етуші күш

А) 1∙10^-9 Н В) 1∙10^-10 Н C) 1∙10^-11 Н D) 1∙10¹⁰ Н Е) 1∙10⁸ Н

{Правильный ответ}= А

+3е оң зарядты тамшы жарық әсерінен 2 электронын жоғалтты. Тамшының заряды

А) 3,2 · 10^-19 К В) 8 · 10^-19 Кл С) -6,4 · 10^-19 Кл D) 9,6 · 10^-19 Кл Е) -3,2 · 10^-19 Кл

{Правильный ответ}= В

Потенциалы 20 В нүктеден потенциалы 0 В нүктеге 2 Кл заряд орын ауыстырғандағы электр өріс күштерінің жұмысы.

A) 40 Дж. B) 30 Дж. C) 20 Дж. D) 10 Дж. E) 0 Дж.

{Правильный ответ} = A

Заряды +q сынап тамшысы заряды –q басқа тамшымен қосылды. Пайда болған тамшының заряды

A) q. B) –q. C) 2q. D) –2q. E) 0.

{Правильный ответ} = Е

Атомның оң зарядталған бөлігі

А) сыртқы қабаты В) электрон С) протон және электрон D) ядро Е) нейтрон

{Правильный ответ}= D

1 Кл зарядты элементар зарядпен салыстар (е =1,6·10^-19Кл)

A) 5·10¹⁸. B) 4·10¹⁷. C) 4,2·10¹⁹. D) 6,25·10¹⁸. E) 1,2·10¹⁸.

{Правильный ответ} = D

Шығармашылыққа тапсырма

Қорытынды: ББҮ стратегиясы

Үй тапсырмасы

№8.

Оқушылар күнделіктеріне жазады

 Бағалау

Кері байланыс :«Екі жұлдыз, бір тілек»

Бағалау парақшасын толтырады

Кеі байланыс