Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
оу дістемелік кешен.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
5.16 Mб
Скачать

1. Мәтінді аударыңыз, мәнерлеп оқыңыз.

Шоқан Уәлиханов — қазаклың тұңғыш ғалымы.

Шоқан (Мұхаммедханафия) Шыңғысұлы — казакгың ұлы ғалымы, ағартушы-демократы.

Шоқан ‑Абылай ханның ұрпағы. Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов 1835 жылы Кұсмұрын бекінісінде атақты аға сұлтан Шыңғыс Уәлихановтың отбасында дүниеге келген. 1847 жылы 12 жасар Шоканды әкесі Омбыға әкеліп, сол кезде Сібірдегі ең таңдаулы оку орны болып есептелген Сібір кадет корпусына оқуға орналастырады.

Шоқан 1853 жылы кадет корпусын бітіріп, атты әскер корнет атағын алып, Сібір казак-орыс полкіне офицер болып тағайындалады.

1854 —1857 жылдардан бастап, Шокан түрлі экспедицияларға қатыса бастайды. Экспедицияларда қыруар тарихи, этнографиялык материаддар жинайды, оларды орысшаға аударып, ғылыми талдаулар жасаған. Шоқанның тарих, география, әдебиет саласындағы еңбектері Петербург ғалымдарының жоғары бағасына ие болып, 20-дан жаңа ғана асқан Шоқан 1857 жылы Орыс география қоғамының толық мүшесі болып сайланды.1858 -1859 жылдарғы Қашқария сапары, Шоқанның ғылыми, ағартушылық саладағы шығармалары Шокаңды жаңа биікке көтерді. Шокдн Уәлихановтың "Алты шаһардың, яғни Қытайдын Нан-Лу провинциясының, шығыстағы алты қаланың жайы" атты еңбегі жоғары бағаланды. Ол 1865 жылы неміс, ағылшын тілдеріне аударылды. Ш. Уәлиханов еңбектерінің жинағы 1904 жылы Петербургте жарық көрді. Шоқан – қазақ халкының мақтанышы. (Ш. Сәтбаева). Ш.Ш. Уәлихановтың жарқын бейнесін халқы ұмытпай қадір тұтып, құрмеггейді. Ш.Ш. Уәлиханов есімі Көкшетау облысыңдағы бір ауданға, бір ауылға, Таддықорған облысында екі ауылға, Казақстан Ұлтгық Ғылым академиясының Тарих институтына берілді. Академияның алдында Шоқанның үлкен ескерткіші орнатылған. Алтынемелдегі кабірі басына биік обелиск орнатылды, "Алтынемел" архитектуралық комплексі салынды.

2.Мәтінді мына сұрақгарға жауап беріп, пікірлесімге айналдырыңыз:

1. Шоқан кім?

2. Шоқан кай жылы, қай жерде, кімнің отбасында дүниеге келген?

3. Арғы атасы кім?

  1. Шоқанның әжесі кім?

  2. Шоқан оқуды қалай оқыды?

  3. Шоқанның әкесі оны кайдағы оқуға берді?

  4. Шоқан оқуды бітірген соң қандай кызметтер атқарды?

  5. Шоқан түрлі экспедицияларға барғанда, қандай материалдар жинады?

  6. Орыс географиялық қоғамы Шоқанды неге мүше етіп сайлады?

  7. Шоқанның Қашқария сапарының нәтижесі кандай болды?

  8. Шоқан еңбектері сол кезде шетел тілдеріне ауда- рылды ма?

13.Шокан еңбектерінің жинағы алғаш қашан жарық көрді?

14.Шоқан халық мақтанышы болған ба?

15.Шоқан есімі құрметіне қандай шаралар жасалды ?

3.Мәтінді казақ тіліне аударыңыз. Мәтінді қазакша әңгімелеңіз.

Чокан Валиханов

Чокан Чингисович Валиханов — выдающийся казахский ученый, просветитель и демократ. Его путешествия на Тянь-Шань в Джунгарию, Восточный Туркестан, научные труды и исследования явились важным вкладом не только в русское, но и мировое востоковедение. Он одним из первых поведал миру о неведомой и загадочной Кашгарии, написал ряд интересных исследований об этой колониальной окраине Царской империи, сообщил ценные сведения по истории, этнографии и политическом положении Средней Азии, оставил оригинальные труды по истории Казахстана. Чокан Валиханов прожил короткую, но яркую жизнь. Он родился в ноябре 1835 г. в семье султана Чингиса Валиханова — внука знаменитого казахского хана Абылая. Отец Чокана был образованным человеком. В 1834 г. он закончил училище Сибирского линейного казачьего войска в г. Омске, затем был на различных должностях в аппарате управления Сибирскими киргизами (казахами Среднего жуза), дослужился до звания полковника царской армии и даже получил наследственное дворянство.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]