Сызықтар арасының өтілімі

29.3. Аттенюаторлар

Әр түрлі құрылғылардың параметрлері өлшеу және күйге келтіру үдерісінде қуатта деңгейін қалыпқа келтіру, тракт бойынша берілетін немесе байланыстыратын құрылғылардағы генераторға жүктеме реакциясын әлсірететін осндай функцияларды орындайтын құрылғыларды аттенюаторлар (әлсіретушілер) деп атайды. Мұндай құрылғылар ережеге сай, екі иық, өшірілу төзімділігмен сипатталады, N_зат=10lg(P_вх/P_вых), мұндағы Р_кір және P_шығ- сәйкесінше аттенюатор кіріс мен шығысындағы қуаттар. Басқарылатын аттенюаторлардағы N_зат жұмыс жасау жиілік жолағында тұрақты болып қала береді. Бақыланатын аттенюаторларда N_зат

біртіндеп өзгереді немесе (біртіндеп немесе үзілісті аттенюаторлар) дискретті мәндердің қатарын қабылдай алады. Шынайы аттенюаторлар құрастыру кезінде,N_зат (ендірілетін өшірілу) жұмыс жолағындағы жиіліктің тұрақты болуын, өткізілетін берілім сызығының талап етілген сәйкестігін қамтамасыз етуін, ал φ фазалық жылжу, аттенюатор арқылы пайда болған толқын кезінде, жиілікке пропорционалды болғанын талап етеді.

Толқынсу трактілерінле әдетте екі типті аттенюаторлар қолданылады: жұтпалы және шектік.Жұтпалы кіріс қуат бөлісі аттенюатор ішінде ыдырайды, ал қалған бөлігі оның шығысына түседі. 13.18 суретінде жүйелі түрде жұтпалы аттенюаторлар мүмкін құрылымының бірі көрсетілген. Ол біртолқынды режимде жұмыс жасаушы, тікбұрышты толқынсудың қиындыларынан, электр өрісіне жұқа диэлектрлік пластинаны параллель орнасластырған, жұтушы материалдың жабық қабатынан құрылады (графит, метал қабаты, жіне т.б.) .

С урет.29.12.Жұтпалы аттенюатор

Пластина соңының бейнесін кішірейту үшін ұшталады. Жұтушы қабатта

Электр өрісінің ток өтімділігі туындайды, таралатын толқынның өшірілуін

арттыруға әкеледі. Е векторы Н₁₀ толқыны амплитудасы, кең қабырға бойымен қаншалықты һзгереді, онда пластинаны осы бағытқа ауыстырып,

N_зат(ендірілетін өшіру) мәндерін кең шекте өзгертуге болады. Пластинаны кең қабырғасы ортасына орналстырса, жлғары ендірілетін өшірілу пайда болады, ал төмен - тар жердің қасында. Тіркелген жағдайдағы пластина мәні N_зат пластина ұзындығы, диэлектрик көрсеткіші және заттың жұтылатын қасиеті. Осындай аттенюаторлардың кемшіліктеріне мыналарды жатқызуға болады: N_зат жиілікке тәуелді; φ фазалық шегіністің өзгеруі, алынатын толқынның кірістен шығысқа өзгергенде, себебі көлденең жазықтықта пластинаны ауыстырғанда таралатын толқынның фазалық жылдамдығының өзгеруіне әкеледі; уақыт өте материалдың тозуынан ендірілетін өшірілудің өзгерісі.

Шектік аттенюатор міндетті түрде толқынсу қимасын құрайды, олардың өлшемдері барлық толқын түрлері үшін шекті болатындай болып ол таңдалады. Мұндай қимада (29.13 сурет.) бір-бірінен l кейбір қашықтықта екі электрлік немесе магниттік дірілдеткіш ендіріледі, олардың біреуі электромагнит тербелісінің көзіне қосылады, ал басқасы жүктемеге жалғанады. Көзден түсуші қуат, бірінші дірілдеткіште токты туындаттырады, толқынсуда әр түрлі толқын түрінің қозу әсеріне әкеліп соғады. Алайда бұл жағдайда толқынсудың әрбір қозушы түрінің бойына тік толқынның Е_шығ=Е₀ехp(-αl), толқынсу бойымен амплитуданың экспоненциалды төмендеу, Е_шығ- қабылдау дірілдеткішінің орналасу орнындағы электр өрісінің кернеулігінің амплитудасы, ал Е₀- қозушы діілдеткіштің орнласу орнында , aл λ_кр – қозатын толқын түрінің түрі, әдетте Н_ю толқыны.