Қосымша Глоссарий

1. Акселерация - баланың дене және психикалық дамуының тездеуі.

2. Анкета - алдын-ала дайындалған сұрақтарға жазбаша жауап беру.

3. Адам - өзіне тән биологиялық құрылысы бар тіршілік иесі.

4. Ақыл-ой тәрбиесі – балалардың ақыл-ой күштері мен қабілеттерін дамыту

5. Адамгершілік тәрбиесі – балалардың бойында моральдық нормаларды, құндылықтарды қалыптастыру.

6. Азаматтық тәрбие – отансүйгіштік, басқа азаматтар мен мемлекетке деген сыйластық сезімді тәрбиелеу.

7. Әлеуметтік орта - жеке адамның мінез-құлқының дамуына ықпал жасайтын қоғамдағы әлеуметтік қатынас, адамдар, олардың көп қырлы іс-әрекеттері.

8. Әлеуметтену – адамның әлеуметтік қарым-қатынастар жүйесіне енуі

9. Әңгіме - балалардың санасын қалыптастыратын тәрбие әдісі.

10. Әңгіме – сұрақ қою арқылы оқушыны зерттеу әдісі.

11. Белсенділік - адамның іс-әрекет үстіндегі жағдайы.

12. Бақылау - кең көлемде бір нәрсені тексеру.

13. Генетика - тұқым қуалаушылық жайлы ғылым.

14. Дағды - әрекеттің саналы түрде автоматтануы.

15. Даму - организмнің өсіп жетілуі (дене мүшелерінің, жоғары нерв қызметінің, психикасының дамуы).

16. Дүниетаным - жеке адамның табиғи және әлеуметтік құбылыстарды түсіндіру туралы пайымдауы, ой тұжырымы.

17. Девиантты мінез-құлықты балалар, немесе «қиын балалар» - бұлар еңбекке, оқуға, қоғамдық өмірге ықыласы жоқ балалар. Олар дөрекі, әдепсіз, барлық жағымсыз әдеттерге еліктеуге бейім келеді.

18. Дене тәрбиесі – денсаулықты нығайту, сақтау, дененің дұрыс дамуын қалыптастыру.

19. Еңбек тәрбиесі – еңбекке деген дұрыс көзқарасты, еңбексүйгіштікті, еңбек тәртібі мен еңбек міәдениетін қалыптастыру

20. Жазалау - оқушының жағымсыз, теріс қылығын тежеу, болдырмау әдісі.

21. Жоспар - негізгі тұжырымдарды, ойларды ретімен жазу;

22. Жаттықтыру - әр түрлі ситуацияларда оқушылардың моральдық тапсырмаларды орындауы.

23. Жарыс - балалардың ұжымдық іс-әрекетін, белсенділігін қалыптастыратын әдіс.

24. Жеке тұлға - әлеуметтік қатынастар мен саналы іс-әрекеттің субьектісі.

25. Жеке жұмыс - әр оқушының өздігінен тапсырманы орындауы

26. Заңдылық - жүйе ішіндегі бірліктердің байланысы.

27. Заң - қалыптасқан обьективті шындық,

28. Интервью (сұқбат) - алдын-ала дайындалатын сұрақ-жауап арқылы бір адамды зерттеу.

29. Индивид (лат, жекелік) – адамзатттың еш қасиеттері ескерілмеген өкілі.

30. Категория - ғылымның негізгі ұғымдары.

31. Кәсіптік диагностика - кәсіптік бағдар беру мақсатымен әрбір оқушыны зерттеу.

32. Кәсіптік іріктеу - жастардың белгілі бір мамандыққа жарамды не жарамсыздығын анықтау, профессиограмма жасау.

33. Кәсіптік консультация - оқушының мамандыққа бейімділігін, мүмкіншіліктерін анықтау, сол мамандыққа жарамдылығы туралы шешім шығару.

34. Кәсіптік адаптация - әр түрлі жоғары оқу орындарында оқитын және кәсіпорындарда жұмыс істейтін жастардың кәсіби еңбек ету жағдайына бейімделуі.

35. Қайта тәрбиелеу - оқушының тәртібі мен мінез-құлқындағы кемшіліктерді жоюға бағытталған тәрбиелік ықпалдар жүйесі.

36. Қалыптасу - даму мен тәрбие процесінде адамның жетілуі, яғни ақыл-ойының, мінез-құлқының жетілуі.

37. Қоғамдық пікір - ұжым мүшелерінің баға беруі.

38. Қарама қайшылық – педагогикалық процестің қозғаушы күші.

39. Құқықтық тәрбие – қоғамдағы нормалар мен заңдарды құрметту дағдыларын қалыптастыру.

40. Мақсат - субьект санасында оның қоршаған ортамен өзара ықпал байланысынан туындайтын әрекеттің нәтижесі.

41. Мадақтау - оқушының жақсы іс-әрекетін ынталандыру әдісі.

42. Міндет - мақсатқа жету жолдары.

43. Мұрат - адам баласының жоғары мақсаты, өмірге ұмтылушылығы, талаптанушылығы.

44. Микрофактор – жеке тұлғаның қалыптасуына әсер ететін отбасы, туыстары, ауласы, көшесі.

45. Мезофактор– жеке тұлғаның қалыптасуына әсер ететін адамдардың үлкен тобы: қала, ел, мемлекет, қоғам.

46. Макрофактор – жеке тұлғаның қалыптасуына әсер ететін бүкіл әлем, космос

47. Модус - адамның қажеттіліктері, мақсат-мүдделері, наным-сенімдері, ынта-ықыластары

48. Неотомизм - жеке адамның дамуы мен қалыптасуын құдайдың жаратуымен байланыстыратын бағыт.

49. Нысана (обьект) – ғылымның зерттеуге алатын саласы

50. Өзін-өзі тәрбиелеу - өзінің тұлғалық сапаларын өзі жетілдіру және кемшіліктерін жою мақсатындағы оқушының іс-әрекеті.

51. Пенитенциарлық мекеме – түзету орындары (түрме).

52. «Принцип» латын сөзі, қазақша мағынасы ереже, талап дегенді білдіреді.

53. Процесс (лат. «processus») - алға қозғалу дегенді білдіреді.

54. Преформизм - жеке адамның дамуы мен қалыптасуында тұқым қуалаушылықтың ролін айрықша бағалайтын бағыт. Баланың қабілеттері, мінез-құлқы анасының құрсағында жатқанда қалыптасады деп түсіндіреді.

55. Педология – «балалар туралы ғылым», жеке тұлғаның дамуында тұқым қуалаушылық пен ортаны жоғары бағалап, тәрбиенің ролін жоққа шығарады.

56. Прагматизм - жеке адамның дамуы мен қалыптасуында әлеуметтік ортаның ролін жоққа шығаратын.

57. Пікірталас - жоғары сынып оқушыларынның баға беруін, өз көзқарасын, ойын дәлелдеп айтуға үйрететін әдіс.

58. Перспектива - ұжым алдындағы мақсат. Перспектива жақын, орта, қашық болып бөлінеді.

59. Профессиограмма - бұл белгілі бір мамандықтың ерекшеліктерін жеткілікті бейнелеу.

60. Персонификация (лат. жеке тұлға) – ішкі және сыртқы факторлардың әсерінен жеке тұлғаның дамып қалыптасуы.

61. Сенім - терең, тиянақты ойланып айтылатын идеялардың жиынтығы.

62. Сұрау әдісі - ауызша сұрақ қою арқылы бір немесе бірнеше адамды зерттеу әдісі.

63. Социометрия - ұжымдағы қарым-қатынасты зерттеу әдісі.

64. Талап - мінез-құлық нормасының көрінісі, балаларды әлеуметтік тәжірибеге қатыстыру.

65. Тест - белгілі бір мақсатпен, зерттелушілердің бәріне ортақ., қатаң бақылауда өтетін тексеру.

66. «Тест» сөзі ағылшын тілінен аударғанда «тексеру» деген мағынаны білдіреді.

67. Тәрбие - тар мағынада - мұғалімнің, тәрбиешінің ата-аналармен бірігіп, мақсатты түрде жүргізетін тәрбие жұмыстары. Кең мағынада, тәрбие деп табиғат және әлеуметтік ортаның, мектеп пен ата-аналардың, бүкіл бұқараның тұлғаның дамуы мен қалыптасуына ететін ықпалын айтады.

68. Тәрбие формасы - тәрбие процесінің сыртқы көрінісі.

69. Тәрбие процесі - тәрбиенің мақсатын жүзеге асыратын процесс.

70. Тәрбие процесінің ерекщеліктері - көпфакторлы, ұзақ, комплексті, екіжақты.

71. Тәрбие әдісі - тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің өзара байланыс іс-әрекеттерінде оқушылардың тұлғалық қасиеттерінің қалыптасуына бағытталған педагогикалық жұмыс тәсілдері.

72. Тәрбие заңдылықтары - орындалуы жеке адам дамуы мен қалыптасуында тиімді нәтижелерге жеткізетін тәрбиелік процестегі орнықты, қайталап отыратын қажетті байланыстар.

73. Тәрбие прициптері - тәрбие процесіне қойылатын талаптар.

74. Тәсіл - әдістің құрамдас бөлігі

75. Түсіндіру - тәрбиеленушіге сөзбен әсер ету әдісі.

76. Технология - «техно» -өнер, шеберлік, «логос» - ғылым деген сөздерден құралған.

77. Тұқым қуалаушылық - ұрпақтың ата-анамен биологиялық ұқсастығы: шашы мен көзінің түсі, бет әлпетінің, жүріс-тұрысының ұқсастығы.

78. Темперамент - жеке адамның қылығы мен түрлі іс-әрекеттерінен көрінетін меншікті дара ерекшелігі. Темпераменттің холерик, сангвинник, флегматик, меланхолик деген типтері бар.

79. Фактор - әсер ететін күштер

80. Ұжым – (лат. «коллективус» - топ, жиын) көзделген мақсатқа жету жолында ұйымшылдық пен мақсаттылық іс-әрекетімен сипатталатын адамдардың тұрақты тобы.

81. Ұғым (категория) - обьективтік құбылыстарды, қасиеттерді және қатынастарды бейнелейтін ойлау формасы.

82. Үйрету - мінез-құлық нормасына сәйкес оқушыларды қажетті дағдыға, әдетке төселдіру.

83. Үздіксіз бақылау - оқу-тәрбие процесінде үзіліссіз жүргізіледі.

84. Іскерлік - алған білім негізінде оқушылардың практикалық әрекетті орындай алу бейімділігі.

85. Эмпирика (гр. Empeiria) – тәжірибе деген мағынаны білдіреді.

86. Этикалық әңгіме - адамгершілік мазмұны бар нақты деректер мен оқиғалардың эмоционалды, айқын көрінісі.

87. Экзистенциализм - жеке адамның дамуы мен қалыптасуын балада туа пайда болатын инстинктпен байланыстыратын бағыт.

88. Экологиялық тәрбие – бала санасында табиғатты қорғау, экологиялық мәдениетті қалыптастыру.

89. Эстетикалық тәрбие – сұлулық сезімдерін қалыптастыру

90. Экономикалық тәрбие – нарықтық экономика нормаларына сай сана-сезімдерін, дағдыларын, іскерліктерін қалыптастыру