4. Дәрісті мультимедия түрінде көрсету.

5. Әдебиеттер:

Негізгі:

1. ГФ СССР X изданиям., Медицина, 1968 г.

2. ГФ СССР X изданиям., Медицина, 1987 гг. , том 1

3. ГФ СССР X изданиям., Медицина, 1987 гг. , том 2

4. Технология лекарственных форм. / Под редакцией Т. С. Кондратьевой.

М. Медицина, 1-й том.

5. Руководство к лабораторным занятиям по аптечной технологии лекарственных форм» (Под редакцией Т. С. Кондратьевой) - М., 1986 г.

6. Тенцова А. И. , Ажгихин И.С. Лекарственная форма и терапевтическая эффективность лекарств. М., Медицина, 1974 г.

7. Сборник законодательных и нормативных актов по фармацевтической деятельности. Алматы- 1998 г. Справочник фармацевтического работника. Полянская Т. И. М.: Феникс, 2004.

8. Приказы и инструктивные письма, нормирующие деятельность аптечных учреждений и фармацевтических предприятий.

Қосымша:

1. Машковский М. Д.-Лекарственные средства. - М.:Медицина, 2000-Изд. 13-е, дополн.- В2-х томах.

2. Тенцова А. И., Грецкий В.М. Современные аспекты исследования и производства мазей. М., Медицина, 1989 г.

3. Справочник фармацевта (Под редакцией А. И. Тенцовой)- М., Медицина, 1980.

4. Справочник ВИДАЛЬ «Лекарственные препараты в России» М. -2000 г.

6. Бақылау сұрақтары (кері байланыс):

1. Эмульсияның дәрілік форма ретіндегі анықтамасы.Определение эмульсий как лекарственной формы

2. Эмульсия дайындау ережелері

3. Эмульсия дәрілік заттарына кіріспе.

Кредит 2.

Дәріс №4.

Тақырыбы: Жақпа майлар дәрілік форма ретінде.Жіктелуі. Жақпа майлар, пасталарды дайындау технологиясы.

Мақсаты: Студенттерді дәрілік форма стабилизациясымен таныстыру.

Дәріс тезисі:

Жақпа майлар — жұмсақ дәрілік форма, теріге, жараларға және сілемейлі қабықтарға және т.б жағуға тағайындалатын дәрілік форма.

Жақпа майлар жергілікті әсер көрсетеді және жалпы ағзаға арналған.Жақпа майларды тері арқылы ішке,сілемейлі қабық арқылы және қан тамырлары арқылы жіберген жағдайда ол патологиялық үрдістерге әсер етеді. Жеке топ қорғаныс жақпа айы құрайды,ол қышқылдар әсерінен,сілтілерден, органикалық еріткіш заттардан, аллергендерден қорғайды. Сонымен қатар инсектицидті жақпа майларға жіктеледі, жәнеде косметикалық, теріні нәрлендіретін, жұмсартатын, емдеу немесе түктерден тазарту үшін қолданылады.

Жалпы қабылданған жіктелуі бойынша жақпа майларды гомогенді, сиспензиялық, эмульиялық және комбинирленген топтарға бөледі. Ерітінді түріндегі дәрілік заттың немесе қосымша заттарды қолдану гидрофобты және гидрофильді сипаттағы гомогенді жақпа майларға жоғары фармакологиялық белсенділікке ие болады.

Жақпа майларды медициналық тұрғыда қолдану МФ ХІ негізде қолданылады:

Экстемпоральді жақпа майларды дайындау жақпа майлардың физико-химиялық компоненттердің санына байланысты таңдайды.Көрсетілімдер болмаған жағдайда дәрілік заттың концентрациясы 10% жақпа майларды қолданады.Егер жақпа майлар дәрілік заттың А және Б тізімі бойынша таңдайды.

Дисперсті жүйенің типі бойынша жақпа майларды ажыратады. Гомогенді жақпа майлар фаза аралық негізбен және дәрілік затпен сипатталады. Алыну әдістері бойынша 3топқа бөлінеді: Балқымалы жақпа майлар, ерітінді жақпа майлар және экстракциялық жақпа майлар. Балқымалы жақпа майлар майлы негіздер, көмірсулар және т.б. есебінен жүргізіледі.Оларды көрсетілген ингредиенттерді балқту жолымен жүргізеді.

Ерітінді жақпа майлар негізде ерітілеген дәрілік заттың болуы.

Экстракциялық жақпа майлар дәріханалық өндірісте сирек кездеседі.Оларды негізде еріген өсімдік және жануарлар шикізатының негіздеріне әсер ететін жолмен алады.

Гомогенді жақпа майларды дайындау мына сатылардан өтеді:

• Жақпа майлар құрамындағы компонент санын;

• Балқыту, еріту, экстрагирлеу;

- гомогенизирлеу;

- сүзу;

- орау және шығарылымға рәсімдеу;

- гомогенді жақпа майлардың сапасын бағалау.

Суспензиялық жақпа майлар 25% жоғары қатты заттарды «паста» деп атайды.Олар тығыз консистенциялы, адсорбирлеуші және құрғатушы көлемі жоғары ұнтақ тәрізді заттармен сипатталады.

Температура әсерінен паста тек жұмсарады және ерімейді.Сондықтан ұзақ уақыт теріде сақталады.Пастаны тағайнындау қажеттілігіне байланысты дерматологиялық және тіске арналған деп бөледі.При температуре тела пасты лишь размягчаются, не плавясь, поэтому могут длительное время находиться на коже. В зависимости от назначения пасты подразделяют на дерматологические, зубоврачебные и зубные.Оны араластыру жолымен қыздырылған ұнтақтайтын шыны ыдыста дайындайды (40-50° С).

Эмульсиялық жақпа майлар сұйық компаненттер құрамында болған жағдайда түзіледі.Олар су фазасын ақырындап қыздырған кезде сипатталады.Теріге жаққан кезде жылу өткізгіштікті төмендетеді, және нақты байқалатын мацерацияны шақырады.Үйкеп жаққан кезде эмульсиялық фазаның ұсақ тамшылары жыныс және қалқанша безіне енеді,сонымен қатар дәрілік заттың тез сіңуіне әкеледі.

Эмульсиялық жақпа майлар дайындауда сұйық фазаны жұту негізіне ие болады.Стабильді эмульсияның жақпа майларын алу үшін эмульгатор қосады. Дәріханалық практикада көбінесе ланолин немесе басқа эмульгаторлар,стабилизирлеуші эмульсия типі С/М.

Дәріханалық жағдайда эмульсиялық жақпа майлар липофильді негіздегі стандартты сулы ерітінді арқылы даярлайды.Сулы ерітінділер түрінде жақпа майлар құрамында міндетті түрде мына дәрілік заттар енеді:

• калий йодиді,алкалоид тұздары,, новокаин, дикаин, күміс нитраты;

• протаргол, колларгол, танин (емдік әсер тек ерітілген күйінде ғана көмектеседі).

Суспензиялық және эмульсиялық жақпа майларды мынадай технология негізінде дайындайды:

• жақпа майлар негізін дайындау;

• дәрілік затты дайындау;

• жақпа май негізінде дәрілік зат дайындау;

• шығарылымға орап және өңдеуден өткізіп шығару;

• жақпа майлар сапасын бағалау.