1.2 Кәсіпорынның іс-әрекетіне сипаттама

БКТ барабанды кептіргіш-түйіршіктегіштерді қолданылатын аммофос өндірісі 1987 жылы іске қосылды.

1993-1995 жылдары өндірістің қайта құрылуы жүргізілді: аммофосты пульпаны буландыру түйіні құрастырылды және іске қосылды, ол құрамынды сіңірімділік Р₂О₅ 46 % болатын түйіршіктелген аммофос өндірісінің қуаттылығын арттыруға мүмкіндік берді.

1996 жылы көлемі 200 м³ болатын сатуратордың іске қосылуымен сатурация түйіні кеңейтілді.

Қазіргі таңда түйіршіктелген аммофос өндірісі сатурациялау және буландыру, түйіршіктеу және кептіруден тұратын екі технологиялық желіден құралады. Оның құрамына келесі негізгі құрылғылар кіреді: үш сатуратор, екі буландыру аппараты, екі барабанды БТК барабанды түйіршіктегіш-кептіргіш, және дайын өнімді бөлу түйіні.

Түйішіктелген аммофосты өндіру әдісі экстракциялық фосфор қышқылын сұйық аммиакпен бакты сатураторларды бейтараптауға, аммонизирленген пульпаны буландырғыш аппараттарда буландырып, БТК барабанда түйіршіктегіш-кептіргіштерде кептіру мен түйіршіктеуге және дайын өнімді бөлуге негізделген.

Негізгі жобалаушы және технологиялық бөлімінің жобалаушысы – КазНИИГипрофосфор (ҚазҒЗИГипрофосфор), Шымкент қ. Жоба Проектхимзащита (Жобахимқорғау) институтымен жасалған, Ташкент қ.

2001 жылы аммофос цехының құрал-жабдықтарында суперфосфатты алу технологиясы жасалды.

Түйіршіктелген суперфосфатты өндіру әдісі суперфосфатты пульпаны аммиакпен бейтараптауға, аммонизирленген пульпаны буландырғыш аппараттарда буландырып, БТК барабанда түйіршіктегіш-кептіргіштерде кептіріп және түйіршіктеуге және дайын өнімді бөлуге негізделген.

Құрамында сіңірімділік Р₂О₅ 19 % және 3 % азоты бар суперфосфаттың жобалық шығарылымы 17000 т/айына, 193800 т/жылына.

Аммофос цехының құрал-жабдығына қатысты суперфосфатты алу технологиясы ТФ «Қазфосфат» «Минералды тыңайтқыштар» ЖШС-да жасалған және тәжірибеде ұқсастары жоқ.

2002 жылы қалыптасқан нарық талаптарына сәйкес тұрақтандырылған тыңайтқыштарда азот : қоректендіргіш фосфор қатынасы 1:1-ден 1:2-ге дейін болатын, аммофос құрал-жабдығының негізінде алу технологиясы буландырылған аммофосты пульпаны аммиакты селитрамен келесідей аммонизациялап, БТК-те буландырып және кептіру әдісімен нитрофос алу технологиясы жасалды.

Құрамында сіңірімділік Р₂О₅ 23 % және 23 % азоты бар суперфосфаттың жобалық шығарылымы 5000 т/айына, 57000 т/жылына.

Аммофос цехының құрал-жабдығына қатысты суперфосфатты алу технологиясы ТФ «Қазфосфат» «Минералды тыңайтқыштар» ЖШС-да жасалған және тәжірибеде ұқсастары жоқ.

Аммофос, суперфосфат, нитроаммофос өндірісі техника-экономикалық деңгейі бойынша бірінші категорияға жатады [5].

1.2.1 Шығарылатын өнімнің сипаттамасы

Дайын өнімнің техникалық атауы – түйіршіктелген аммофос.

Аммофос –қос-азотты фосфорлы тыңайтқыш, құрамында

диаммонийфосфат қоспалары бар моноаммонийфосфат, сондай-ақ, темір, алюминий, кальций, магний және т.б. қоспалар бар.

Түйіршіктелген аммофос сақтағанда жатып қалмайды, жанғыш емес, улы емес, суда жақсы ериді, жарылуға- және өртке қауіпсіз.

Нығыз даусыз төгілмелі салмағы 0,7-0,8т/м3, нығыздаумен 1,07-1,17 т/м³.

Қаратаудың қатардағы фосфориттері негізінде өндірілетін аммофос, өзінің физика-техникалық көрсеткіштері бойынша 1 кестеде көрсетілген нормаларға сәйкес келуі керек. 2кестеде соңғы шикізат, материалдар, жартылай дайын өнімдер және энергиялық ресурстардың сипаттамасы көрсетілген [8].

Кесте 1

Аммафостың ТУ649 ҚР 38777145 ПК-01-2000 бойынша физика-техникалық көрсеткіштері

№	Көрсеткіштердің атауы	Норма
		Жоғарғы сорт	І сорт	ІІ сорт
1	Сіңірілетін фосфаттардың массалық үлесі, %	52±1	46±1	42±1
2	Жалпы азоттың массалық үлесі (N), %	12±1	10±1	10±1
3	Судың массалық үлесі, %көп емес	1	1	1
4	Гранулометриялық құрам 0,5 мм кіші, % көп емес 0,5-тен 4 мм-ге дейін, % көп емес 6 мм-ден кіші, %	5 90 100	5 90 100	5 90 100
5	Түйіршіктердің статикалық беріктігі, МПа (кгс/см2) көп емес	3,0 (30)	3,0 (30)	3,0 (30)
6	Төгілмелілігі, %	100	100	100
7	Табиғи радионуклидтердің меншікті белсенділігі, кБк/кг	2,8	2,8	2,8

Кесте 2

Соңғы шикізат, материалдар, жартылай дайын өнімдер және энергиялық ресурстардың сипаттамасы

№ 1	Шикізат, материалдар, жартылай дайын өнімдердің атаулары	Мемлекеттік немесе салалық стандарт, техникалық шарттар, регламент немесе икізатты дайындадыңу әдістемесі	Тексерілуге міндетті көрсеткіштер	Рұқсат етілген ауытқушылықтары бар регламенттелген көрсеткіштер
1 2	Экстракциялық фосфор қышқылы	Аммофос цехында ЭФҚ технологиялық регламенті бойынша өндіріледі, ФС ҚР ОКПО 390838120142 1.0 - 2006	Р2О5-ке есептегенде H3PO4-тің массалық үлесі	18 %-тен кем емес
			Тұнбаның массалық үлесі	2 %-дан көп емес
3	Аммиак	МЕСТ 6221-90
4	Табиғи газ	МЕСТ 22667-82
5	Сығылған ауа	Энергиямен жабдықтау цехының ауасуменқамту бөлімшесінің тұрақты технологиялық регламенті	Қысым МПа (кгс/см2)	0,4 (4) кем емес
6	Электрэнергиясы		Желідегі кернеу (кВт)	6
7	Өндірістік су	Энергиямен жабдықтау цехының ауасуменқамту бөлімшесінің тұрақты технологиялық регламенті	Қысым МПа (кгс/см2)	0,2-0,5 (2-5)
8 8	Өнеркәсіптік май И-40 А	МЕСТ 20799-88	Механикалық қоспалардың болуы	Болмауы
			Судың болуы	Іздері