Билет 2

1.Катализ және оның түрлері. Қышқылдық-негіздік катализдің биологиялық ролі. Ферменттердің құрылысы мен ерекшеліктері. Ферментативті реакциялардың кинетикасы. Ферменттативті катализдің биологиялық ролі.

Реакция жылдамдығына әсер ететін 4-ші фактор – катализатордың қатысуы. Катализатор деген-з реакцияға шығынсыз қатысып, оның жылдамдығын өзгертетін зат.Катализатор қатысуымен жүретін реакцияларды каталитикалық реакциялар, ал олардың жылдамдығының өзгеруін катализ д-ді.Катализатордың әсерінен реакция жылдамдығы артса, оң катализ, кемісе – теріс катализжүреді. Реакция жылдамдығын төмендететін катализаторды ингибитор, арттыратын кат-ды – активтеуші д-ді.

Әрекеттесуші заттар мен катилизатор бірдей агрегаттық күйде алынса, гомогендік катализ, әр түрлі агрегаттық күйде алынса гетерогендік катализ.

Тірі орг-ң катализаторлары фермаенттер деп ат-ы. Олардың қатысуымен микрогетерогендік катализ жүреді. Химиялық табиғаты бойынша ферменттер жай ж/е күрделі белоктар болып таб-ы. Жай белоктарда актив орталық қызметін әр түрлі функционалдық топтар атқарады / - NH2 , - OH , - COOH , - SH ,т.б./. Күрделі белоктарда актив орталықтар – металл атомдары, витаминдер ж/е басқадай белок емес бөлшектер.

Ферменттердің ерекше қасиеттері болады:

Металл катализаторларынан 106 – 109 есе активті.

Өте талғамды, себебі ферменттің молекуласындағы белоктың пішіні тек бір заттың пішініне сәйкес келіп, соны ғана активтендіреді.

Ферменттер тек 500 дейін актив болады, температураны одан жоғарлатса белок денатурацияға ұшырайды.

Әрбір фермент сыртқы ортаның белгілі қышқылдығында ғана актив болады, қышқылдық және сілтілік ортада фермент белогының тегі өзгеріп кетеді.

Фермент реакцияға кіретін затқа бірнеше актив орталықтарымен әсер етіп, онымен аралық қосылыс түзу арқылы реакцияның активтендіру энергиясын төмендетіп, реакцияны өте тез жүргізеді.

Әр түрлі заттарды қосып ферментті актифтендіруге ж/е активтігін кемітуге болады. Ферменттердің қасиеттерін зерттеу гормондық дәрілерді ; суыққа , шөлге төзімді дақылдарын алуға , малды тез тойындыруға жол ашады.

Барлық катализаторлардың әсері – реакцияның активтендіру энергиясын төмендету , басқа сөзбен айтқанда , энергетикалық баръердің биіктігін төмендету болып табылады.

α- Галогенқышқылдарды сілтілердің судағы ерітіндісімен қыздырғанда оксиқышқыл түзіледі. Өнеркәсіпте осы тәсіл арқылы хлорсірке қышқылынан гликоль қышқылын алады.

ClCH2COOH□(→┴2NaOH ) HOCH_2 COOH

2, Галоген туындылар және гидроксиқышқылдар. Оксоқышқылдар. Декарбоксилдеу реакциялары. Олардың биологиялық ролі.

Құрамында гидроксил және карбоксил тобы бар босылыстарды гидроксиқышқылдар д.а

HOCH2COH ГЛИКОЛЬ қышқылы

CH3CH(OH)COOH сүт қ

HOOCCH2CH(OH)COOH алма қ

HOOCCH(OH)CH(OH)COOH шарап қ

HOOCCH2C(OH)CH2COOH лимон қ

Құрамында альдегид н/се кетон тобы ж/е карбоксил тобы бар қосылыстарды – оксоқышқылдар дейді.

Оксо – тобының орналасуына бай-ты - α,β,γ – альдегидо -, н/се кето қышқылдар болып бөлінеді.

Декарбоксилдену – амин қышқылдарының организмде өзгеріске ұшырайтын биологиялық реакцияларының бірі – декарбоксилдену реакциясы.

Тірі организмде амин қышқылдарының декарбоксилдену реакцияларының 4 түрі анықталған.

Микроорганизмдерге тән ω-декарбоксилдену. Мысалы: аспарагин қышқылынан α-аланин түзіледі.

Трансаминдеу реакциясымен байланысты декарборсилдену

Екі молекуланың өзара конденсациялану реакциясымен байланысты декарбоксилдену

Негізінен декарбоксилдену реакциясы – коферменті пиридоксальфосфат болатын декарбоксилаза ферментінің қатысуымен жүріп, биогенді аминдер түзілетін реакция.