28Билет

1 ЭД деп зат молек ериткиштин полимер молекуласымен электростатикалык арекеттесуи барысында заттыын иондарга ыдырау процесси

кушти элетролиттер еритиндиде толы к иондарга дисоцацияланады

освальт тендеуи K_d=@²C/1-@ бул бойынша концентрациясы С артурли мандер кезиндеги @ аныктауга болады егер К мани белгили болса

тири агзада эд биологиялык ортанын иондык шамаларына жауап бере отрып олпрды реттейди кайтымы дисоцация тепе тендик д а

2 α-амин қ-дары-мол-ла құрамында амин ж/е карбоксил тобы бар гетерофункционалды қосылыстар.Ең маңыздысы-α-амин қышқылдары.Оның жалпы формуласы

R-СН-СООН

NН₂

α-амин қ-ры-суда жақсы еритін кристалдық заттар.Олардың көбіне тәтті дәмі бар.Тірі ағза үшін α-амин қ-ның негізгі көзі ретінде тағамдық ақсылдар б.е.

α-амин қ-ры:алифатты,ароматты ж/е гетероциклді б.б.Мол-дағы карбоксил ж/е амин топтарының санын ескерсек,негіздік бейтарап(моноаминокарбон),(диаминокарбон)ж/е

қышқылдық(моноаминдикарбон)

α-амин қ-ның құрылым тәртібі,яғни бір көміртек атомының өзінде екі әр түрлі функциялы топтардың (NН₂ж/е СООН),радикалдық (R)ж/е сутек атомының (Н)болуы α-көміртек атомының хиральдылығын тұғызады.

α – амин қ-ның көміртек атомының өзінде 2 түрлі функциялы топтардың(NН₂,СООН),радикалдардың R^NH₂ ж/е сутек атомының болуы (Н) α-көміртек атомының хиральдылығын туғызады(глицин бағынбайды)

X имиялық қасиеті:

α-амин қышқылдары амфотерлік қасиет көрсетеді, себебі оның құрамында қышқылдық қасиет беретін карбокси тобы және сілтілік қасиет көрсететін амин тобы бар.

Биологиялық маңызды химиялық р-лары:

1)трансаминделу-α-амин қ-лы αоксоқышқыл биосинтездеудің негізгі жолы.

Билет 29

Буферлік жүйелер дегеніміз сыртан әсері болғанда өзінің қандайда бір параметірінің шамасын өзгертпей тұрақты қалпында сақтайтын жүйелер. Ол адамның қанның жүйесінде сутек көрсеткішті реттеп отыратын арнаулы жүйелері бар, соның бірі буферлік жүйе. Буф жүй негізі қасиетінің бірі орта қышқылдын сілтінің қосылуына н/е Сүйылуына қарамастан сутектік көрсеткішті турақты етіп отыруб , бұл жүйенің құрамынна байланысты бірнеше түрге бөлінеді. 1.Әлсіз ыдырайтын қышқыл осы қышқылдын күшті негізбен түзетін тұзы (H CO Na HCO) 2.Әлсіз негіз осы негіздің күшті қышқылмен түзетін тұзы (NH OH NH HCL) 3.Амфотерлі ( HN CH COO ) Электролиттер ерткенде н/е балқытқанда иондарға ыдырайтын ж/е өз бойынан электір тоғын өткізетін заттар. Электорлиттін диссоциация заттын молекулаларының еркіштің полярлы молекулаларымен электростатикалық әрекеттесуі. Протолиттік буферлік жүйе сұйылтқанда Аздаған мөлшерде күшті қышқыл қосқанда РНтің мәнін тұрақты сақтайтын қалпында сақтайтын жүйе Протолит буферлік жүйелер жіктеледі. Қышқылдың буферлер ацетаты СН СООН СН СОО Na Негіздік сілтілік амалшақты NH OH NH CL Буферлік ертіндінің әсер ету механизмі ; Күшті қышқыл қосқанда HCL тұзбен CH COONa әрекеттеседі; нәтежесінде күшті қышқылға эквиваленті мөлшеріде әлсіз қышқыл түзіледі сірке қышқылының концентрациясы көбейеді ал диссоциациялану дірежесі төмендейді сондықтан да сутек иондарының концентрацясы ж/е ертіндінің рН ң өзгеріссіз қалады.

Гендерсон Гассельбах теңдеуі Қышқылдың буферлер үшін рН рКа pH=pKa-Lg Ca Va C C V

Сілтілік буферлер үшін PH=14-pKb-Lg C V . . C V

альфа амин кыш -СООН- тобынын жане -ИН₂ тобынын есебинен су молек болип шыгарып пептидтик байланыс аркылы озара байланыспен паптид тузеди

акуыздардын биринши реттик курлысы (абрк) амин кыш белгили бр тартиппен озара пептидтик байланыс аркылы тизбек курауы

аерк- кенистиктеги полипептидти тизбектин пептид топтарынын арасында тузилетин алсиз сутектик байланыс альфа спираль немесе бетта катпары туринде орналасуы

аурк-бир бирине жакын турган радикал топтар озара арекеттесип туз тузип ерекше формага ие болуы

атрк-молек салмагы 50000д асып полимерлер тузилуи

30

1 Хим термодинамика – хим реакц-ң жүру мүмкіндігі мен механизмін, реакц-мен қабаттас жүретін жылу құбылыстарын хим және фазалық тепе-теңдікті зерттейді. Терма-жылу, динамика-қозғалыс. Термодинамика – жүйенің сыртқы ортамен энергия алмасу зағдарын зерттейді.

Термод-ң 1 заңы

Q=ΔU+A

Q-жылу, A-жұмыс, U-ішкі энергия

Термод-ң 1 заң-ң Гесс б/ша анықт. Хим реакц-ға керекті жылу әрдайым бір мөлш-де болып, реакц-ға кірген заттар мен өнім-ң күйіне тәуелді боладжы. Мыс:

H_2/г/+1/2 O_2/г/=H₂O_/c/ -286 кДж

H_2/г/+1/2 O_2/г/=H₂O_/бу/ - 232 кДж

286-232=54 кДж жылу су-ң буға айналуына жұмсалған.

Ішкі энергия деп оны құрайтын молек-р, атомдар, иондар ж/е элементар бөлш-ң барлық қозғалыс ж/е әрекеттесу түр-ң жалпы энер-я қоры. ΔU=U₂-U₁

Энтальпия (Н) тұрақты қысымдағы жұйенің энергиясы.

H=U+pV ΔH=ΔU+A

Гесс зағы негізінде энт-я

ΔH_х.р.=ΣΔH^oтұз(өнім)–ΣΔН^отұз(баст)

Егер ΔH_х.р.>0 – эндотермиялық

ΔH_х.р.<0 – экзотермиялық

Термохимия – хим реак-ң жылу эффект-н жылу сыйымд-н ж/е оларға б-сты шамаларды зерттейді.

Термохим теңдеу д/з реакц-ға қажетті бастапқы заттар мен өнімдер-ң формулалармен қатар (стехиометриялық коэффициенттерімен бірге), осы реакц-ң жылу эффектілері (энтальпия өзгерісі) қоса көрсетілген хим реакц-ң теңдеулері.

С(графит)+СО2(г)=2СО(г)+172,58 кДж

3H₂(г)+N₂(г)=2NH₃(г)+91,608 кДж

3/2 H2(г)+1/2N2(г)=NH3(г)

2 Ароматты қосылыстар – бір немесе бірнеше бензол сақинасынан тұратын тұйықталған қосылыстар. Мысалы: бензол, нафталин, антрацен және олардың тындылары.

бензол нафталин фенантрен