Inne typy biograficzne:

• ludzie biograficznie przeciętni – brak przewagi wpływu jednego kręgu czy jednej dążności

• ludzie zboczeńcy – biografie nie podpadają pod żadną z powyższych klas

• nadnormalny – wykonuje role w sposób innowacyjny, pozytywny, chce je ulepszać

• podnormalny – wykonuje role społeczne w sposób nieprawidłowy

• w USA potrzebny nowy typ biograficzny – „ludzie mądrzy a dobrzy”

2. Grupy społeczne I ich typologia

Zbiór społeczny. Kategoria społeczna. Grupa społeczna. Klasyfikacja grup.

J. Mucha, Cooley

Charles Horton Cooley (1864 – 1929) – amerykański psycholog społeczny i socjolog, zaliczany do przedstawicieli pragmatyzmu społecznego; studiował na Uniwersytecie Michigan; doktorat z ekonomi; profesor na Uniwersytecie w Ann Arbor, w 1917 roku zostaje przewodniczącym American Society

• jednostki nie istnieją poza społeczeństwem, a rozwój osobowości odbywa się dzięki procesowi uczenia się poprzez komunikowanie się z innymi ludźmi

• koncepcja jaźni odzwierciedlonej – stanowiącej podstawowy element osobowości jednostki

• pojęcie grup pierwotnych – w których w procesie socjalizacji kształtuje się jaźń odzwierciedlona (jako pierwszy wprowadził to pojęcie)

GRUPY PIERWOTNE:

• charakteryzują się zażyłym obcowaniem i współdziałaniem

• odgrywają podstawową role w kształtowaniu natury społecznej i ideałów jednostki

• jedność grup pierwotnych związana z harmonią, miłością (jednak jest zróżnicowana)

• forma grup zależy od konkretnego stanu cywilizacji

• tworzenie się zażyłości i więzi w grupie

• pierwotność jako danie jednostce najwcześniejszego, najpełniejszego doświadczenia społecznej jedności

• są źródłem życia dla jednostki oraz dla instytucji społecznych (mają uniwersalną naturę)

• są uniwersalne, czynią nas ludźmi, konstytuują naszą społeczną naturę

• grupy pierwotne – stosunki pokrewieństwa, przyjaźni, sąsiedztwa

Uniwersalne sfery grup pierwotnych: (nie zmieniają się pod wpływem czasu)

• rodzina

• grupa zabawowa

• sąsiedztwo

• grupa starszych wspólnotowego typu

Grupa sąsiedzka:

• odgrywała główną rolę w pierwotnym życiu uczuciowym

• współcześnie – przemiany w grupie sąsiedzkiej, zażyłość sąsiedzka przerwana na skutek szerszych kontaktów, to czyni nas obcymi

NATURA LUDZKA:

• geneza natury ludzkiej ściśle związana z życiem rodzinnym i sąsiedzkim; pewna cecha grup pierwotnych

• jest uniwersalna i niezmienna dopóki niezmienna jest grupa pierwotna; rozumiana jako stosunkowo trwały element społeczny; stabilna i powszechna, posiada typowe cechy

• uczucia i impulsy, które są wyższe niż uczucia i impulsy zwierząt; przysługują ludzkości jako całości (sympatie, sentymenty, miłość, resentyment, ambicja, próżność, cześć oddana bohaterom, poczucie społecznego dobra i zła itd.)

• nie jest czymś istniejącym odrębnie w jednostce, lecz naturą grupową, czy pierwotną fazą rozwojową społeczeństwa (prosty i ogólny warunek istnienia społecznego umysłu)

J. Szczepański, Elementarne pojęcia socjologii

ZBIÓR SPOŁECZNY → pewien ogół osób wyróżnionych na podstawie cechy wspólnej przez obserwatora zewnętrznego (bez względu na to czy ludzie uświadamiają sobie posiadanie tej cechy; osoby te nie muszą być połączone więzią)

KATEGORIA SPOŁECZNA → ogół osób wyróżnianych na podstawie cechy wspólnej, ważnej społecznie (inaczej grupy statystyczne)

pojęcie typowo statystyczne

• kategorie społeczne mogą się przekształcić w zbiorowość, jeżeli wspólność cechy wyróżniającej staje się podstawą powstawania więzi między ludźmi tę cechę posiadającymi

ZBIOROWOŚĆ SPOŁECZNA → dowolne skupienie ludzi, w którym wytworzyła się i utrzymuje, chociażby przez krótki czas pewna więź społeczna

• zaliczamy do niej: grupy społeczne, klasy i warstwy społeczne, społeczeństwo, społeczeństwo globalne, grupy celowe, naród

KRĄG SPOŁECZNY → zestaw typowych innych pozycji, z którymi dana pozycja jest powiązana, wyznaczający typowe kierunki interakcji i selekcjonujący typowych partnerów, z którymi nawiązuje kontakt każdy, to pozycję tę zajmuje (styka się jednostka pełniąc rolę społeczną); zespoły osób (nieraz o zmiennym składzie), spotykające się stale i utrzymujące stałe styczności osobiste, lecz nieposiadające wyraźnej zasady odrębności ani wykrystalizowanej organizacji wewnętrznej

• niektórzy socjolodzy uważają kręgi za rodzaj grup społecznych; J. Szczepański nie zgadza się z tym – brak organizacji wewnętrznej w kręgach, tak jak w grupie społecznej

• krąg wywiera mniejszy wpływ na postępowanie członków niż grupa, gdyż nie posiada rozbudowanego systemu sformalizowanej kontroli, a ponadto w kręgu brak stałych stosunków, a zatem i trwałych obowiązków członków wobec siebie

POZYCJA PERMETYCZNA → każda z pozycji wchodzących do kręgu społecznego, usytuowana na „perymetrze” kontaktów i interakcji, jakie najczęściej nawiązuje każdy, kto zajmuje jakąś pozycje społeczną

ŚRODOWISKO SPOŁECZNE → układ przedmiotów i innych organizmów żywych, które otaczają człowieka i wywierają jakiś wpływ na procesy zachodzące pod naskórkiem jego organizmu

środowisko społeczne można rozpatrywać w dwojaki sposób

Dwie definicje środowiska społecznego:

subiektywna – pewien zestaw przedmiotów, który znajduje się poza organizmem, ale na ten organizm oddziałuje

obiektywna – wszystko to, co znajduje się poza organizmem, niezależnie od tego, czy wywiera na ten organizm wpływ czy nie

WSPÓLNOTA → zbiorowość połączona dość silnie więzią społeczną, terytorialna, która zaspokaja własne potrzeby (np. wieś), zbiorowość terytorialna, w ramach której członkowie mogą zaspokajać swoje podstawowe potrzeby i wskutek tego zbiorowości tego typu mogą być względnie samowystarczalne, a czasem nawet względnie odizolowane

• społeczności są zazwyczaj stosunkowo niewielkie, występuje w nich więź sąsiedzka

GRUPA SPOŁECZNA → minimum trzy osoby połączone ze sobą więzią społeczną, posiadające pewne wspólne wartości i oddzielone od innych zbiorowości wyraźną zasadą odrębności

Czynniki istotne dla powstania grupy:

• organizacja wewnętrzna, formy kontroli i wzory działania

• wartości niezbędne do funkcjonowania: ośrodek skupienia, symbole, idee wyrażające cele i przedmioty materialne

• niezbędne jest poczucie przynależności do grupy (poczucie „my-oni”), świadomość „my” – u Znanieckiego „współczynnik humanistyczny”

• „zasada odrębności” – to, co różni grupę od innych grup i zbiorowości, i co członkowie uważają za podstawę cech wyróżniających ich od członków innych grup

Organizacja wewnętrzna grupy:

Każda grupa stawia swoim członkom różne wymagania i wymaga przystosowania się do jej wartości:

• wzór fizyczny (pozytywny – cechy wymagane lub negatywny – cechy niepożądane) - wygląd zewnętrzny lub negatywne określenie, jaki człowiek nie powinien być

• wzór moralny – zespół cech moralnych, jakie członek powinien przejawiać w swoim postępowaniu – jego naruszenie spotyka się z surowszą represją niż naruszenie wzoru fizycznego

ZADANIA GRUPY → ustalone i świadomie zdefiniowane stany rzeczy i zjawiska, które grupa jako całość chce osiągną lub wywołać

ZASADA ODRĘBNOŚCI → zapewnia identyczność grupy, odróżnia ją od kręgu i społeczności lokalnych (wiadomo, kto należy, a kto nie) – jej zmiana zmienia charakter grupy

WOLA ZBIOROWA GRUPY → suma lub synteza dążeń członków do realizowania zadania zbiorowego

• przejawia się konsekwentnym i efektywnym realizowaniem zadań grupy

• jest wywoływana przez realizację zadań grupy

SOLIDARNOŚĆ GRUPY → poczucie wspólności, identyfikacja poszczególnych jednostek należących do grupy z innymi członkami

WARTOŚCI:

w sposób szeroki: materialne i niematerialne

w sposób wąski: niematerialne

GRUPY CELOWE → grupy, które zostały organizowane planowo dla realizacji tylko jednego celu lub jednej grupy celów i w których istnieje tylko więź sformalizowana ze względu na osiągnięcie danego celu (brak więzi osobistej, uczuciowej, dominuje więź rzeczowa i stosunki oparte na stycznościach rzeczowych)

Atrybuty:

• charakter kontraktowy

• atmosfera impersonalności

• silnie zhierarchizowana

• posiada wyodrębnioną strukturę

Powstawanie grup celowych:

potrzeby ludzkie i dążenie do ich zaspokojenia

przekształcenie się potrzeb w interesy

interesy przekształcają się w cele (konkretyzacja interesu)

kolejne realizacje celów są etapami na drodze realizacji interesów

Więź w grupach celowych:

• charakteryzuje się istnieniem rozbudowanego systemu instytucji i urządzeń sformalizowanych, pozwalających na współpracę ludzi, którzy nie spotykają się bezpośrednio, którzy są zainteresowani tylko tymi cechami innych członków, które są potrzebne dla osiągania założonych celów, i które pozwalają kierować dążeniami i działaniami członków w sposób koordynujący ich działania dla osiągania założonych celów

• organizacja musi prowadzić do wytworzenia hierarchii, kierownictwa, sformalizowanych form stosunków regulujących podział pracy i ustalający zasady kierownictwa

• wytworzenie „atmosfery impersonalności”, tzn. sposobu załatwiania spraw w sposób sformalizowany, określony przepisami w imię efektywności, uniezależniony od ingerencji osobistych postaw i dążeń indywidualnych członków

Tendencje w grupach celowych (zrzeszeniach):

IMPERATYW ORGANIZACYJNY → tak nazywane są te cztery tendencje

• tendencja do jedności, do jednoczenia się, konsolidacji zrzeszeń pokrewnych czy podobnych

• tendencja do koordynacji i centralizacji

• powstanie kategorii wyspecjalizowanych kierowników, ekspertów, organizatorów i techników wyspecjalizowanych w wykonaniu zadań technicznych, w kierowaniu zrzeszeniem i osiąganiu wysokiej efektywności

• powstanie zamkniętej grupy wysokiego kierownictwa stojącego na czele, odrywanie się kierownictwa od mas

F. Tönnies, Wspólnota i stowarzyszenie. Rozprawa o komunizmie i socjalizmie jako empirycznych formach kultury

Ferdynand Tönnies (1855 – 1936) – niemiecki socjolog i filozof, założyciel Niemieckiego Towarzystwa Socjologicznego; otrzymał doktorat z zakresu filologii klasycznej; przez ponad 50 lat prowadził zajęcia i wykłady na uniwersytecie w Kilonii

• koncepcje Gesellschaft i Gemeinschaft, kategorii tych używał głównie jako podstawowego wyróżnika podziału wszystkich typów grup społecznych na pierwotne i wtórne

ZWIĄZEK → grupa utworzona pod wpływem wzajemnego oddziaływania; istota lub rzecz o wspólnym działaniu wewnętrznym i zewnętrznym

WSPÓLNOTA → trwała forma współżycia (ogarniająca wszystkich), „żywy organizm” – coś naturalnego

• ma charakter wspólnoty, gdy we współżyciu przeważają sytuacje wzajemnego poparcia i afirmacji

• im mniej ludzie pozostający w styczności czuja się związani ze wspólnotą, tym bardziej występują wobec siebie jako wolne podmioty swej woli i możliwości działania

• wspólne dobra – ludzie ze wspólnoty korzystają z nich

• naturalne prawo – porządek współżycia, wyznacza właściwą dziedzinę lub funkcję, zakres obowiązków i uprawnień

• rozwój – industrializacja niesie ze sobą nie tylko pozytywne skutki

• „utracona wspólnota” (Nowak) – pusta przestrzeń pomiędzy jednostką a państwem, brak nieformalnych grup społecznych

• epoka przemysłowa – więzi stają się coraz słabsze, zanika wspólnota, pojawia się stowarzyszenie; w 1912 roku II wydanie pracy, w którym autor wycofuje się z tej myśli: wspólnota i stowarzyszenie to dwa typy skrajne, idealne (typy te odnoszą się do rzeczywistości, jednak niekoniecznie identyczne)

Typy wspólnot: