Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
4 НСА.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
660.86 Кб
Скачать
  1. Қазақ халқының қалыптасу процесінің аяқталуы.

Қазақ халқының қалыптасуы XY ғ. екінші жартысы мен XYI ғ. бас кезінде, тәуелсіз Қазақ хандығы қалыптасқан кезде аяқталды. Сөйтіп, халықтың қалыптасуының тағы бір жағдайы - өз мемлекетінің аты қалыптасты. XY ғасырдың екінші жартысында «қазақ» термині өзбек ханы Әбілхайырдан Шу мен Талас өңіріне көшкен тайпалар тобына бекиді. Жәнібек пен Керейдің Өзбек ұлысынан Жетісуға көшуі қазақ халқының этногенезінде шешуші рөл атқарды. Бірақ негізгі рөл халықтың қалыптасуында емес, оның қазіргі кездегі атауында болды. Үдере көшу қазақ халқының қалыптасуын айқындаған жоқ, тек қалыптасып келе жатқан үрдісті тездетті. Бұл үрдістің өтпелі сипатына «өзбек-қазақ» термині дәлел болады. Қазақ халқының қалыптасуының аяқталу кезеңі белгілі тайпалар топтарының көптеген факторлардың ықпалымен әр түрлі даму сатысында тұрған Шығыс Дешті-Қыпшақ тұрғындарынан бөліну үрдісімен сипатталады. Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы түрлі хандықтарға қарап келген қазақ тайпаларын қазақ хандығына топтастырды. Қазақтың этникалық территориясын біріктірді, осы арқылы қазақтың халық болып қалыптасу барысы біржолата аяқталды.    2.ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ даласындағы мұсылман мектептері мен медресселердің жағдай

Торғай облысының Қостанай уезінде 9 ер балалар (494 оқушы) жəне қыздар мектебі жұмыс істеген. Бұл мектептерде әліппені оқытып, арифметикалық төрт амалды үйретті және құран сүрелерін жаттатты.

Медреселер жан-жақты білім беруге негізделді. Құранды оқытумен қатар, мүлікті мұраға қалдыру жəне бөлу туралы заң, мұсылман заңдары, тарих, философия, жаратылыстану энциклопедиясы, юриспруденция, араб тілінің грамматикасы, догматика, логика, математика, орыс тілі оқытылды. Медресені бітіргендер өз білімдерін Бұхара мен Ташкенттегі діни оқу орындарында жалғастырған. Қазан, Орынбор, Орта Азиядағы діни семинарияны, медресені бітірген мұғалімдер адамгершілік қасиетті жоғары қойды. Далалық облыстарда медреселерде бала саны 70-тен аспайтын. Оқушылар жасы 8-20 жас, кейде 30-40 жастағы адамдар да оқыған. "Ереже" бойынша 16 жасқа дейін қабылдау керек болатын. Оқу бағдарламасы 3, 4, 5, 10 жылға созылды. Оқу жылы мамырда басталып, тамызда аяқталды. Оқу кестесі 7.00-ден 11.00-ге дейін және 13.00-ден 16.00-ге дейін жоспарланған.

Петропавлдағы қалалық мұсылмандар кітапханасы думаның қаржыландыруымен 1910 жылға дейін жұмыс істеді. Кейін Петропавл қоғамы тек бір ғана мұсылмандардың мүддесін көздейді деген жаламен жауып тастады. 1905 жылғы 17 қазандағы манифестен кейін тегін кітапханалар ашылды.

Түркістан өлкесінің генерал-губернаторы Розенбахтың 1888 жылғы 8 қыркүйектегі мәліметінде өлкеде 206 медресе, 3660 мектеп, 4000 мұғалім, 49 мыңдай оқушы бар деп көрсетілген. Ал 1896 жылғы мәлімет бойынша мұсылман мектептерінде 77711 шәкірт оқыған.

3.1917-1918 Жылдардағы Қазақстандағы ұлттық автономиялар кестесін толтырыңыз.

Құрылған уақыты

Басшылары

Саяси бағыттары

1917 жылы

28-қараша

М.Тынышбаев

Түркістан өлкесі халықтарының өзін-өзі басқаруын қамтамасыз ету 

1917 жылы

5-13желтоқсан

Ә.Бөкейханов

  • Бөкей елі, Орал, Торғай, Ақмола, Семей, Жетісу, Сырдария облыстары, Ферғана, Самарқан облыстарындағы және Амудария бөліміндегі қазақ уездері, Закаспий облысындағы және Алтай губерниясындағы іргелес болыстардың жері бірыңғай, іргелі — халқы қазақ-қырғыз, халі, тұрмысы, тілі бір болғандықтан өз алдына ұлттық, жерлі автономия құруға;

  • Қазақ-қырғыз автономиясының жер үстіндегі түгі-суы, астындағы кені Алаш мүлкі болсын;

22-билет

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]