Podział metod wartościowania pracy Sumaryczne metody wartościowania pracy

W całym zbiorze metod wartościowania pracy można wyróżnić dwie ich podstawowe grupy: metody sumaryczne i metody analityczne. W literaturze oprócz metod sumarycznych i analitycznych wyróżnia się również grupę metod hybrydowych.

Zasadnicza różnica pomiędzy metodami sumarycznymi i metodami analitycznymi wartościowania pracy sprowadza się do tego, że stosując metody sumaryczne, dokonuje się całościowej oceny stopnia trudności pracy na podstawie doświadczenia osoby (lub osób) oceniającej. Natomiast użycie metod analitycznych zakłada wieloaspektową ocenę, do której dochodzi się poprzez szczegółowe poznanie i opisanie wymagań oraz warunków związanych z wykonywaniem poszczególnych prac, a następnie ich punktowe wartościowanie ze względu na cały szereg kryteriów oceny. W konsekwencji metody analityczne są znacznie praco chłonniejsze, lecz ich rezultaty są bardziej dokładne i obiektywne.

Wśród metod sumarycznych na szczególną uwagę zasługują metoda sumaryczno-porównawcza i metoda porównywania parami.

Metoda sumaryczno-porównawcza polega na wybraniu pracy najprostszej lub najbardziej typowej dla danego przedsiębiorstwa, branży itp., a następnie porównaniu z nią wszystkich pozostałych rodzajów prac. W wyniku takiego postępowania, najczęściej dokonywanego komisyjnie, uzyskuje się uszeregowanie wartościowanych prac w porządku malejącego lub rosnącego stopnia trudności. Stosując metodę sumaryczno-porównawczą można stwierdzić, że praca X jest trudniejsza od pracy Y, nie można natomiast oszacować wielkości tej różnicy, dotyczącej stopnia trudności wzajemnie porównywalnych prac.

Metoda porównywania parami polega na tym, że każdą z rozpatrywanych prac porównuje się ze wszystkimi pozostałymi. Aby ułatwić tego rodzaju postępowanie, wygodnie jest posłużyć się posłużyć tablicą (tablica 1). Ma ona postać tablicy krzyżowej. Ponumerowane cyframi arabskimi prace figurują zarówno w wierszach, jak i kolumnach. Posuwając się wierszami, odnotowuje się znak „+” na przesunięciu z tymi kolumnami, które reprezentują prace o niższym stopniu trudności.⁸

Stanowisko	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	Ogółem
1	x		+						+	+	3
2	+	x	+	+		+	+		+		6
3			x								0
4	+		+	x		+			+		4
5	+	+	+	+	x	+	+		+	+	8
6	+		+			x			+	+	4
7	+		+	+		+	x		+		5
8	+	+	+	+	+	+		x	+	+	8
9			+						x		1
10		+	+	+			+		+	x	5

Tabela1. wyniki porównywania parami.

Przyjmuje się, że za oznaczeniami liczbowymi kryją się następujące prace (operacje, stanowiska, zawody itp.):

1. zegarmistrz,

2. ręczne kopanie i ładowanie pisaku,

3. ręczne suszenie naczyń w stołówce,

4. listonosz,

5. kierowca,

6. gospodyni domowa,

7. obsługa małej rewolwerówki,

8. montaż izolatorów,

9. przyśrubowanie głowicy cylindra w warunkach pracy taśmowej,

10. samodzielna biuralistka 50-osobowego warsztatu mechanicznego.

Jak widać z tablicy 1, niektóre stanowiska charakteryzują się identyczną liczbą punktów (5 i 8, 7 i 10 czy 4 i 6). W takich przypadkach o kolejności uszeregowania według malejącego stopnia trudności pracy decydują wyniki bezpośrednich porównań. Na przykład rozpatrując stanowiska kierowcy taksówki i pracownika zatrudnionego przy montażu izolatorów, na plan pierwszy należy wysunąć „montaż izolatorów”, gdyż w bezpośrednim porównaniu uznano, że stanowisko to charakteryzuje się wyższym stopniem trudności.

Interpretując na tej zasadzie wyniki podane w tabeli 1, otrzymuje się następującą hierarchię rozpatrywanych stanowisk:

1. montaż izolatorów,

2. kierowca taksówki,

3. ręczne kopanie i ładowanie piasku,

4. biuralistka,

5. obsługa małej rewolwerówki,

6. listonosz,

7. gospodyni domowa,

8. zegarmistrz,

9. przyśrubowanie głowicy cylindra w warunkach pracy taśmowej,

10. suszenie naczyń.