Odpowiedzialność

W procesach pracy spotyka się różne rodzaje odpowiedzialności. Są one rozmaicie klasyfikowane przez poszczególnych autorów. Jedni wyróżniają odpowiedzialność majątkową i moralną. Inni – i tego rodzaju ujęcie jest najczęstsze w literaturze specjalistycznej – wydzielają następujące rodzaje odpowiedzialności: ⁶

• za bezpieczeństwo innych osób,

• za przebieg pracy,

• za środki rzeczowe i finansowe.

Niezależnie jednak od rodzaju i charakteru odpowiedzialności można przyjąć, że zawsze jej miarą jest zakres i prawdopodobieństwo strat, jakie mogą powstać w wyniku działania (lub zaniechania koniecznego działania) osoby wykonującej określoną pracę, czyli ryzykiem związanym z wykonywaniem pracy zawodowej.

Rozpatrując odpowiedzialność jako kryterium oceny stopnia trudności pracy, podkreśla się rolę niezawodności, pewności działania i zdyscyplinowania jako tych cech osobowych wykonawców, które gwarantują minimalizację ryzyka zawodowego tak w sferze materialnej jak i moralnej.

Ale jest to jak gdyby „statyczne” widzenie kwestii odpowiedzialności. Zdaniem H. Timme nie mniej ważna jest strona „dynamiczna” odpowiedzialności, domagająca się od wykonawców aktywności i inicjatywy. Dopiero uwzględnienie statycznych jak i dynamicznych aspektów związanych z realizacją prac obciążonych ryzykiem pozwala na pełne uwzględnienie odpowiedzialności jako jednego z głównych czynników decydujących o stopniu trudności pracy.

Warunki środowiska pracy

Historycznie rzecz biorąc, początkowo przy wartościowaniu pracy analizowano wyłącznie tzw. rzeczowe (materialne) warunki pracy.

Do najistotniejszych elementów materialnego środowiska pracy zalicza się na ogół:

• mikroklimat ( temperatura, ruch powietrza, wilgotność),

• zanieczyszczenie powietrza (pyły, gazy toksyczne),

• oświetlenie,

• drgania mechaniczne ( hałas, wibracja).

W zależności od czasu i zakresów działania, a także nasilenia elementów materialnego środowiska pracy zmienia się wielkość wysiłku fizycznego i psychicznego, a co za tym idzie stopień trudności pracy. Badania ergonomiczne wskazują na optymalne i dopuszczalne normy odnoszące się do poszczególnych elementów środowiska materialnego. I tak np. polskie normy postulują następujące warunki cieplne:

• praca siedząca +18 do 20° C,

• praca lekka +15° C,

• praca ciężka +12° C.

Szybkość przewiewu powinna wynosić co najmniej 0,15 – 0,30 m/sek, a maksymalna (przy bardzo wysokiej temperaturze) nie powinna przekraczać 1 – 1,5 m/sek.

Przyjmuje się, że wilgotność względna w pomieszczeniach zamkniętych powinna wahać się w granicach od 40 – 60%, przy czym dopuszczalna granica wynosi 80% wilgotności względnej.

Przy ocenie oświetlenia dopuszczalne jest tu jego natężenie najczęściej mierzone w luksach. Tam, gdzie wymagane jest jedynie rozróżnienie dużych przedmiotów, natężenie oświetlenia powinno wynosić od 50 do 100 lx. Przy pracach wymagających rozróżniania szczegółów średniej wielkości (np. obsługa automatów, prace biurowe itp.) zaleca się natężenie w granicach 100 – 200 lx, a przy pracach precyzyjnych od 800 – 1000 lx.

W zakresie głośności dźwięków, czyli hałasu, mierzonego w decybelach, przyjmuje się dopuszczalną granicę dla nowo budowanych hal fabrycznych – 90 dB, a dla urzędów, banków itp. – 50 dB.

Im bardziej faktyczne warunki pracy odchylają się od postulowanych, tym większy jest stopień trudności pracy.⁷

Współcześnie wartościując pracę, nie można ograniczać się tylko do materialnego środowiska pracy. Okazuje się bowiem, iż warunki społecznego środowiska pracy także w znacznym stopniu determinują trudność pracy. Decydujące znaczenie ma tu stopień i zakres współdziałania z innymi ludźmi. Dotyczy to zarówno współdziałania wynikającego z kierowania ludźmi, jak i współpracy na szczeblu wykonawczym. Im stopień i zakres współdziałania wyższy i bardziej złożony, tym większy jest stopień trudności pracy.