4. Экономикалық бөлім
4.1 Техникалық экономикалық негіздеу
Жаңа бағдарламалық өнімді енгізудің экономикалық тиімділігін анықтағанда оны сауатты және дұрыс есептеу маңызды, көптеген экономикалық варианттардың ішінен ең тиімдісі таңдалады.
Берілген бағдарламалық өнімді қолданудың маңыздылығы мен тиімділігі төмендегідей. Қазіргі кезде теміржол кассаларының операторларына автоматтандырылған жұмыс орындары аз мөлшерде, ал жұмыс істеудегі шешетін сұрақтары тым аз.
Бұл дипломдық жобада теміржол кассирлерінің жұмыс орынын автоматтандару қаралған.
Бұл бағдарламаны өндіріске енгізуде түсетін жылдық үнемдеу келесі болады:
мәселені шешуді тездету арқылы машина уақытына төленетін төлем ақыдан үнемдеу;
қызметкерлердің еңбек қауіпсіздігі мен техника қауіпсіздігіне кететін шығындарды азайту арқылы айлық төлем ақыдан түсетін үнемдеу.
4.2 Экономикалық тиімділік есебі
Теміржол кассирлерінің автоматтандырылған жұмыс орынын экономикалық тиімділікке есептегенде жаңа АРМ жүйесін енгізуге қажетті жалпы шығындарды есептеу, оның өзіндік құнын, сонымен қатар өзін -өзі ақтау мерзімін де анықтау керек.
- Жалпы шығындар есебі:
Бағдарламамен қамтамасыз ету және автоматты құралдарды енгізудің экономикалық тиімділігін есептер алдында, олардың құнын анықтау қажет (7.1-кесте).
Кесте 4.1 - Құрал-жабдықтардың құны
|
|
Бағдарла-маны қолданған-ға дейін |
Бағдар-ламаны қолдан-ғанда |
|
Енгізген-ге дейін |
Енгізген-нен кейін |
Компьютер |
Pentium IV |
4 |
2 |
90 |
360 |
- |
Принтер |
HP LaserJet 1018 |
Сатып алынатын жабдықтар атауы |
Марка |
Саны, дана |
Көтерме сауда бағасы тг. |
Жалпы бағасы тг. |
Принтер |
HP LaserJet 1018 |
Сатып алынатын құрал-жабдықтардың, материал-дардың атауы |
Марка |
Саны. |
Көтерме сауда бағасы тг. |
Жалпы құны тг. |
|
|
Бағдарла-маны қолданған-ға дейін |
Бағда-рлама-ны қолдан-ған кезде |
|
Енгізуге дейін |
Енгізген соң |
Компьютер |
Pentium IV |
4 |
2 |
90 |
360 |
- |
Принтер |
HP LaserJet 1018 |
Сатып алынатын жабдық-тар мен материал-дар атауы |
Марка |
Саны дана |
Көтерме сауда бағасы тг. |
Жалпы құны тг. |
Компьютер столы |
- |
4 |
2 |
15 |
60 |
- |
Орындық |
- |
4 |
2 |
12 |
48 |
- |
Лицензион-ды бағдарла-мамен қамтамасыз ету Delphi |
7.0 |
- |
- |
455 |
- |
455 |
Барлығы |
- |
- |
- |
- |
937 |
455 |
Принтер |
HP LaserJet 1018 |
Сатып алынатын жабдықтар мен материал-дар атауы |
Марка |
Саны дана |
Көтерме сауда бағасы мың. тг. |
Жалпы бағасы мың. тг. |
Компьютер столы |
- |
4 |
2 |
15 |
60 |
- |
Орындық |
- |
4 |
2 |
12 |
48 |
- |
Лицензион-ды бағдарламамен қамтамасыз ету Delphi |
7.0 |
- |
- |
455 |
- |
455 |
Барлығы |
- |
- |
- |
- |
937 |
455 |
Принтер |
HP LaserJet 1018 |
Сатып алынатын жабдықтар мен материал-дар атауы |
Марка |
Саны дана. |
Көтерме сауда бағасы мың. тг. |
Жалпы құны мың. тг. |
Лицензион-ды бағдарламамен қамтамасыз ету Delphi |
7.0 |
- |
- |
455 |
- |
455 |
Барлығы |
- |
- |
- |
- |
937 |
455 |
Принтер |
HP LaserJet 1018 |
Сатып алынатын жабдықтар мен материал-дар атауы |
Марка |
Саны дана |
Көтерме сауда бағасы мың. тг. |
Жалпы құны мың. тг. |
|
|
Бағдарла-маны қолданған-ға дейін |
Бағдарлама-ны қолда-ну кезін-де |
|
Енгізген-ге дейін |
Енгізге-ннен кейін |
Компьютер |
Pentium IV |
4 |
2 |
90 |
360 |
- |
Принтер |
HP LaserJet 1018 |
Сатып алынатын жабдықтар мен материал-дар атауы |
Марка |
Саны дана |
Көтерме сауда бағасы мың. тг. |
Жалпы құны мың. тг. |
Компьютер столы |
- |
4 |
2 |
15 |
60 |
- |
Орындық |
- |
4 |
2 |
12 |
48 |
- |
Лицензион-ды бағдарламамен қамтамасыз ету Delphi |
7.0 |
- |
- |
455 |
- |
455 |
Барлығы |
- |
- |
- |
- |
937 |
455 |
Принтер |
HP LaserJet 1018 |
Сатып алынатын жабдықтар мен материал-дар атауы |
Марка |
Саны дана. |
Көтерме сауда бағасы мың. тг. |
Жалпы құны мың. тг. |
Компьютер столы |
- |
4 |
2 |
15 |
60 |
- |
Орындық |
- |
4 |
2 |
12 |
48 |
- |
Лицензион-ды бағдарламамен қамтамасыз ету Delphi |
7.0 |
- |
- |
455 |
- |
455 |
Барлығы |
- |
- |
- |
- |
937 |
455 |
Теміржол кассасының операторының енгізуге қойлатын бағдарламаны орнату үшін кететін шығын қосымша күрделі шығынға кіреді.
Бағдарламаны орнату бағдарламамен қамтамасыз етудің құнының 6% шамамен анықталады және 27,3 мың тенгені құрайды.
Сонымен , қосымша күрделі шығындар:
,
мұнда Собор – бағдарламамен қамтамасыз етудің құны;
Суст – бағдарламаны орнату құны;
Ақырында, қосымша күрделі шығындар 482,3 мың тенгені құрайды.
- Ағымдағы шығындар есебі:
АРМ өзіндік құнының сметалық калькулыциясына келесі шығындар кіреді:
1) Еңбек ақы төлемі;
2) Әлеуметтік қорларға жіберілетін төлем;
3) Еңбекті қорғау және техникалық қауіпсіздік
4) Шикізат пен материалдар.
Электр энергиясы есептелмейді, тек функцияларды орындаушылар саны қысқарады. Қалған компьютерлер басқа жұмыстарды орындауға қолданылады.
- Теміржол касса операторының айлық ақысы:
Кесте 4.2 – Еңбек төлемі
|
Жұ-мыс-шылар саны адам |
Айлық ақысы мың.тенге |
Барлық жұмысшы-лардың айлық тарифтік қоры мың.тенге |
Әлеумет-тік тө-лем ақы-лар мың. тен-ге |
Барлық айлық ақша қоры әлеуметтік төлем ақылар-мен бірге мың. тенге |
Айлық ақы жылдық мың.тг
|
|
Жұ-мыс-шылар саны адам. |
Айлық ақы мың.тенге |
Барлық жұмыс-шылардың айлық тарифтік қоры мың.тенге |
Әлеумет-тік тө-лем ақы-лар мың. тен-ге |
Барлық айлық ақы қоры әлеуметтік төлемдер-мен бірге мың. тенге |
Жылдық төлем ақы мың.тг
|
Енгізгенге дейін |
4 |
30 |
120 |
20,4 |
140,4
|
1684,8
|
Енгізгеннен кейі |
2 |
30 |
60 |
10,2 |
70,2 |
842,4 |
Барлық жұмысшылардың тарифтік қоры бір айлық ақыны жұмысшылар санына шаққанда алынады.
Әлеуметтік қажеттіліктерге қызметкерлердің негізгі айлық ақысынан 17% көлемінде қабылданады
Еңбек ақының жалпы қоры әлеуметтік қажеттіліктерге төленетін ақымен бірге плюс әлеуметтік төлемдермен бірге барлық жұмысшылардың тарифтік қоры ретінде анықталады
- Еңбекті қорғау мен техника қауіпсіздігі:
Еңбекті қорғау мен техника қауіпсіздігіне жұмсалатын шығындарды 1 жұмысшыға кететін орташа шығын жылына 10000 тенгемен анықтауға болады.
Кесте 4.3 – Еңбекті қорғау мен техника қауіпсіздігіне шығындар
|
Қызмет көрсетушілер саны, адам. |
Бір жұмысшыға жылына кететін шығын, тенге |
ОТ и ТБ жылына шығын, тенге |
Енгізуге дейін |
4 |
10 000 |
40 000 |
Енгізгеннен кейін |
2 |
10 000 |
20 000 |
- Көп еңбектілік:
Теміржол кассирінің қағаз жұмысына кететін көп еңбектілігін азайтудан алынатын үнемдеуді де ескеру қажет. Теміржол қызмет көрсету аймағын зерттеу функцияларына кететін уақыт, ақша қабылдау-беру және барлық құжаттарды рәсімдеу жылына 180 сағат уақыт алады, бағдарламаны енгізгеннен кейін – 15 сағат. Қызметкердің тарифтік ставкасы 160 тг/сағ екендігін ескере отырып, көп еңбектілікті азайтудағы айлық ақыны есептеп шығарамыз:
ЗПтр =160.165.1,17=30 888 тенге
- Үстеме шығындар:
Үстеме шығындарға құрал–жабдықтарды күту мен пайдалану, жабдықтар амортизациясына жұмсалатын шығындар кіреді. Көрсетілген жағдайда құрал-жабдықтардың ағымдағы жөндеуі мен күтімін жабдықтар құнының үлкейтілген үлесімен есептейді (5 – 8%, қабылдаймыз 5%).
Амортизациялық төлемдердің жылдық қорытынды қосындысы формула бойынша анықталады:
мұнда
-
жабдықтардың құны (күрделі шығындар),
тенге;
-
амортизация
нормасы жабдықтар құнына %-і.
Компьютерлерге қажетті амортизация шығындарын олардың көтерме сауда бағасының 20% мен анықтайды.
Мағыналарды орнына қойып, келесі таблицаны аламыз:
Кесте 4.4 - Амортизациялық төлемдер
|
Компьютерлер және т.б.құны. мың.тг. |
Амортизация жылына мың. тг. |
Енгізген-ге дейін |
937 |
187,4 |
Енгізген-нен кейін |
703 |
140,6 |
Кесте 4.5 – жылдық өзіндік құнның сметалық калькуляциясы
Көрсеткіштер |
Енгізуге дейінгі шығындар мың. тенге |
Енгізгеннен кейінгі шығындар мың. тенге |
Жылдық үнемдеу мың. тенге |
А/А әлеум.төлеммен бірге |
1684,8
|
842,4
|
842,4 |
Еңбекті қорғау және техникалық қауіпсіздік |
40
|
20
|
40 |
Жабдықтарды күтү мен пайдалануға кететін шығындар |
46,85
|
35,15
|
11,7 |
Жабдықтар амортизациясы |
187,4 |
140,6 |
46,8 |
Материалдар: а) қағаз б) принтер үшін қағаз
|
13 6 7 |
13 6 7 |
- |
Барлығы |
1985,05 |
1064,15 |
920,9 |