2.2 Жоғары сынып оқушыларының әлеуметтік жауапкершілігін дамыту мақсатындағы педагогикалық тәжірибе жұмысының кезеңдері
Жоғары сынып оқушыларының әлеуметтік жауапкершілігін зерттеу екі кезеңде өтті. Біз зерттеу мәселеміз бойынша Алматы қаласы № 133 жалпы білім беретін мектептің жоғары сынып оқушыларына «Жауапкершілік-құнды қасиет бастамасы» тақырыбында әлеуметтік зерттеу жүргізген болатын.
Зерттеу барысында сауалнама №133 жалпы білім беретін мектептің 9»а»-10 «а» сынып оқушыларына жүргізіліп, 41 оқушы қатынасты.
Сауалнама сұрақтары жоғары сынып оқушыларының «әлеуметтік жауапкершілік» ұғымын қалай түсінетіндігін анықтауда төмендегі бағыттар негізінде құрастырылды:
«Жауапкершілік», «әлеуметтік жауапкершілік» ұғымдарын қайлай түсінесіз?;
Жауапкершілігі жоғары деп қандай адамдарды айтар едіңіз?;
Сыныбыңда жауапкершілігі жоғары оқушыларды ата, неге?;
Сыныбыңдағы жауапкершілігі төмен оқушыларды ата, себебі неде?;
Сауалнама сұрақтары жоғары сынып оқушыларының жауапкершілік, әлеуметтік жауапкершілік ұғымдары бойынша пікірлерін анықтауға және олардың мектеп өміріндегі қоғамдық жұмыстарға белсенділігін, сондай-ақ мектептегі іс-шараларға қатысуға еріктілігін анықтауға бағытталған.
1 – кесте Сынып бойынша мәліметтер
№ |
Сынып жасы |
% |
3 |
9 сынып |
21,1% |
4 |
10 сынып |
22,5% |
5 |
11 сынып |
21,8% |
Осы орайда біз жоғары сынып оқушыларының әлеуметтік жауапкершілігін зерттеу барысында сыныпқа және сынып оқушыларының ата-аналарына сауалнама жүргізілді (Қосымша А, Б). Сауалнама жүргізер алдында 9-11 сынып оқушыларымен сұхбат жүргізілді.
Тәжірибелік - эксперимент үш кезеңде (анықтау, қалыптастыру, бақылау) жүргізілді. Біз кезеңдерді зерттеу жұмысымыздың теориялық негізіне талдау жасай отырып келесі реттілікте қарастырылды.
кезең (анықтау) жоғары сынып оқушыларының әлеуметтік жауапкершілігін анықтау.
кезең (қалыптастыру). жоғары сынып оқушыларының әлеуметтік жауапкершілігін дамыту әрекеттер, яғни педагогикалық іс - тәжірибе барысында қалыптастыру.
кезең жоғары сынып оқушыларының әлеуметтік жауапкершілігін сабақтан тыс іс-шаралар арқылы дамыту барысын бақылау.
Жоғары сынып оқушыларының әлеуметтік жауапкершілігін оқыту үдерісінде дамытуды педагогикалық жүйе арқылы қалыптастыру мақсатын қамтамасыз ету үшін, әрбір кезеңнің міндеттері белгіленді. Әрбір кезең аралығында жоғары сынып оқушыларының әлеуметтік жауапкершілігінің дамуы педагогикалық жүйе арқылы меңгеру деңгейлері (төмен, орта, жоғары) сауалнама, сұхбат, тесттер, бақылау әдістері негізінде қарастырылды. Деңгейлер өлшемдер мен көрсеткіштердің ара қатынасын бейнелейді.
Оқушылар «жауапкершілік» ұғымын бір-бірінің жасаған іс-әрекеттері арқылы мысал келтіре отырып түсіндіруге тырысты. Кейбір оқушылар жауапкершілік отбасы тәрбиесінен бастау алады, адам бойындағы негізгі қасиеттердің бірі деп түсінетіндігін айтты. Отбасында балалардың жауапкершілігін күнделікті мынадай сауалдарға жауабынан да байқауға болады. Дүкенге кім барып келеді?, Азық-түлікті көтерісуге кім барады?, Кім түскі асты дайындайды?, Бөлмені кім тазалайды?, Қоқысты кім шығарады? және т.б. сауалдарға жауабы мен іс-әрекетінен де байқауға болады. Мектепте бастауыш сыныптан бастап «Мен отбасымның мүшесімін», « Жауапкершілік», «Менің кәсібім» және басқа тақырыптарда шағын шығармашылық жұмыс жаздыру қажет енендігі тәжірибе жүргізу барысында байқалды. Бұл жұмыстар арқылы бала « Әкем не істеп жүр, анам немен айналысады, мен немен айналысуым керек? деген сауалдарға жауап іздейді.
Тапсырма 1 Тәрбие сағаты: Жауапкершілік көрнісі. Бейнебаян көрсетіледі содан соң тапсырма беріледі. Төмендегі кестені толтырыңыз.
Жауапкершілік көрнісі |
Мысалдар келтіріңіз |
Өзіңнің жауапкершілігіңді бағалаңыз |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Кесте 2 - Жауапкершілік көрнісі
Тапсырма 2. Өзіңізің жауапкершілігіңізді бағалаңыз. (10 күн бойы бақылау әдісі жүргізілді).
Жауапкершілік біреуге сабаққа көмектесу немесе мұғалімдерге қол көмегін көрсету және басқа нәтижелі іс істеу арқылы байқалады. Сынып жетекшіде дөңгелекке салынға мектептің белгісі алдын-ала көп жасалынады. Әрбір сынып оқушысының жауапкершілігін байқағанда сабақта немесе сабақтан тыс уақытта байқасаңыз сынып жетекшіңе айтып бір дөңгелек алып бересіз. 10 күннен кейінгі сынып сағатында ең көп дөңгелек жинаған оқушы марапатталады. Жауапкершілік мынадай іс-әрекеттері арқылы байқалады. «Жауапкершілігі жоғары кезекші», «Ерекше ұқыпты», «Жолдастарына жасаған жақсылығы», «Ерекше көңіл аудару», «Сабақ үлгірімі» және тағы басқа әрекеттері арқылы алған белгілерін күнделігіне жапсырып отырады. Марапаттау барысында «Үлгірімі», «Еңбегі», «Әрекеті» деп бөліп бағаланады.
Алдын-ала оқушыларға жауап парақтары таратылады (Кесте 3)
Жағдаяттар |
Оқушылар жауабы |
Дұрыс жауаптар |
Жинаған балл саны |
1 |
|
|
|
2 |
|
|
|
3 |
|
|
|
Кесте 3- жауап парағы
Фактор «бағындыруға» - 10 ұпай.
1. Бала бағынады- ойындық жағдайда балалардың келісімі байқалады допты лақтыру ойнында бір бала жугіріп допты алып келеді ал басқалары тыныш оған қарап допты күтіп отырады..
2. Өз міндеттерін орындау үшін өте бақытты.
3. Қамқорлық әрқашан жасауға тырысады.
4. Оқытушылар үнемі көрнекіліктер модельдер, суреттер тағыда басқа заттарды жиі оқушыларға көрсетеді.
5. Балалар жиі оған жабысады және көрнекіліктерге таласады.
6.Балаға ес керту жасалғанда жылайды қарсылық танытады.
7. Бұзық болуы тым мазасыз болады.
8. Оқушылар мұғалім мен бірінші болып амандасуға тырысады.
9. үйде олардың зерттеулер туралы мұғалімге баяндағанды жақсы көреді.
10. жалғыз жұмыс істеуге тым мазасыз.
Фактор «Белсенділіктің » - 7 негізі.
1. Еңбек табанды екенін және табандылыққа жақын екенін көрсетеді.
2. Тым батыл (қажетсіз тәуекелдерге барады).
3. Тапсырмадан көмек сұрайды ешқашан, бірақ өзгелерге жұмыс жасауға мүмкіндік бермейді.
4. көңіл күйі жақсы болғанда ешкімге маза бермейді.
5. Өте шыдамсыз
6. Ол назар орталығы болуы ұнатады.
мұғалімі монополизировать
7. Әрекеттері.
Фактор «белгісіздік» - 7 негізі.
1. Ештеңе сұрамайды тым ұялшақ.
2. Жалқау және сыныпта үндемейді.
өз бастамасы бойынша мұғалім үшін қолайлы емес.
3.Мұғалімге өз қалауымен бармайды.
4. Ол қолмен еңбек істен татуласуы оңай.
5. Ешкімге көмек қолын ұсынбайды бірақ біреу сұраса ол бірден жоқ деп жауап қайтарады.
6. Жанындағы адамдар мен қарым –қатынасқа түспейді
7. Сыныпта ойын жинақтай алмайды.
Әрбір байқалады мінез-құлық актісі беріледі үшін
бір нүкте. Зерттеуші (мұғалімі, психолог) протоколын толтырады
және ноталар, жалпы кестеде барлық балалардың нәтижелерін жазады
әрбір жоғары қарқынмен балалардың тізімінде жазылады факторлар.
Аты-жөні
Күні: Сыныбы: Мектеп:
Үлгерім |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Икемділік |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Бағынушылық |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Белсенділік |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Өзіне сенімсіздік |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Оқушылардың тәрбиесін қадағалайтын жалпы кесте
№ |
Аты-жөні |
Үлгерім |
Икемділік |
Бағынушылық |
Белсенділік |
Өзіне сенімсіздік |
1 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|