66.Индекстер көмегімен факторлық талдау жасау әдістемесі

Факторлық талдау - өткізім шарттарын зерттеу әдісі, оның мәні белгілі бір белгісіне қарай жүйелендірілген факторлардың фирма бөлімшелеріне (қызмет бағытына) ықпал жасау дәрежесі мен шапшаңдығын анықтауда деректерді парықтаудың статистикалық әдістерінің жиынтығы. Әдетте ол деректерді талдау процедурасын оңайлату пайдаланылады. Бұл деректердің кез келген мәнді айқындау сатымен көп өзгерістердің ішкі құрылымға парықтау жолымен жүргізіледі. Мұндай талдаудың неғұрлым ортақ компоненті факторлық дейтін еді. Іріктеп зерттеу материалдарының да алынған деректеріне келсек, салыстырмалы, жуық мәнді және бағалап сипаттаудың бәрі бірге жүретінін жиі қарастырамыз. Мысалы, өлім жазасын қолдап жақтайтын сұралмандардың сонымен бірге негізінен азшылыққа тең мүмкіндік беруге аборт жасауға қарсы шығуы.

67.Бағаның,өзіндік құнның, еңбек өнімділігінің жалпы индекстерін есептеу

Тікелей салыстыруға және қосуға келмейтін элементтерден тұратын,күрделі қоғамдық құбылыстардың уақытқа байланысты өзгерісін жалпы индекстер деп атайды. Бұл зерттеліп жатқан құбылыстардың өзгерістеріне талдау жасау үшін, өзара қосуға болмайтын жекелеген белгілерін салыстыратын шама арқылы қосып жиынтығын есептейміз.Статистикада жалпы индекстерді латынның үлкен І әрпімен белгілейді және нені зерттейтіндігіне байланысты осы белгінің төменгі оң жағына оның таңбасы бірге қосылып жазылады, яғни оны былай (I_q, I_p, I_z, I_qp, I_qz және т.с.с) көрсетуге болады.

Егер жиынтық бірліктері жеке бөліктерден немесе жеке топтардан тұратын болса, онда оларды топтық индекстер деп атайды.

Статистикада жалпы және топтық индекстердің экономикалық талдау жасау кезіндегі атқаратын ролі өте жоғары. Бұл индекстер арқылы зерттеуге жататын зерзаттардың өзара байланыстылығымен оларға әсерін тигізетін түрлі себептерді толық анықтауға болады.

Есептеу әдістемесіне байланысты жалпы немесе топтық индекстер агрегаттық және орташа индекстерге бөлінеді.

68.Орташа индекстер

Орташа индекстерді есептеу

Агрегатты индекстерді есептеу кезінде индекстелетін және оларды салмактайтын нақты (абсолютті) шамалары, яғни кейбір жағдайларда көрсеткіштердің сандық (q) және сапалық (р) мәндері белгісіз болып, оның орнына өткен мерзімдегі тауар айналымы (q₀p₀) мен өндірілген өнім көлемінің өзгерісі (i_q) жеке (дара) индекс түрінде белгілі болатын болса, онда тауар айналымының көлемдік жалпы индексі арифметикалық орташа индекске мынадай түрленеді (q₁ =i_qq₀ )

 

 

мұнда (   ) - тауардың әрбір түрі бойынша көлемінің жеке (дара) индексі.

Үйлесімдік (гармониялық) орташа индекс бағаның агрегаттық индексін төмендегідей түрлендіру арқылы алынады (p₀=p₁/i_p)

мұнда (і_р) - тауардың әрбір түрі бойынша бағаның жеке (дара) индексі

69.Құбылыстардың өзара байланысы туралы түсінік және оның түрлері

Өзара б/с қоғамдық процесстер мен құбылыстардың өзгеруіне әсерін тигізетін факторлар мен нәтижелі белгілеу арасындағы тәуелділік.

Түрлері;

1.Ерекшеліктері бойынша:

* факторлық-топтастыру және корреляция әдістерімен зерттеледі(корреляциялық-қоғамдық құбылыстардың өзгеруіне әртүрлі кездейсоқ факторлардың әсер етуі)

*құрамдастық- индекстік әдіспен зерттеледі

*баланстық.

2.Бағыты б/ша:

*тікелей-фактор көбейген сайын , нәтиже көрсеткіші көбейеді

*кері