12...Эразм Роттердамскийдің конфликт туралы көзқарасы

Конфликттер адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас жасауында пайда болады, сондықтан олар адаммен бірге жасап келеді. Техникалық ғылымдардан бастап, әлеуметтік-философиялық ғылымдарда да конфликт зерттеу нысанасы болып келеді. Конфликттер сонау антикалық заманнан бері Анаксимандр, Гераклит сияқты орта ғасырдағы Фома Аквинский, қайта өрлеу дәуіріндегі Т.Мора, э. Роттердамский, Ф.Рабле, Ф.Бэкон, жаңа ғасырда И.Кант, Г.Гегель сияқты ойшылдарды қызықтырды. Тіршілік үшін әрекет механизмін қоғамға енгізе отырып, Л.Гумплович Дарвиннің табиғи таңдау идеясын дамытты. Соның негізінде социалдарвинизмнің негізін қалаушы болды. Ол әлеуметтік конфликттер табиғаты жайында келесі ойларын атап көрсетті:

• конфликттер тарихи дамудың бейнесі болып табылады;

• қоғамның билеушілер мен бағынушыларға бөлінуі мәңгілік құбылыс;

конфликттер қоғамның бірлігіне жәрдемдеседі. Кең ауқымда бірлестіктердің пайда болуына әсер етеді.

Эразм Роттердамский (1469-1536) — католик шіркеуіне қарсы бағытталған христиандық гуманизм бағытының өкілі, жас кезінде Нидерланды монастрінде монах болып, ХV-ғ. соңында Лондонда өмір сүрді. Ол Білмейтіндер үшін соғыс тәтті деген.. Эразм Роттердамскийдің қынжылатыны, конфликттер дінег сенушілер мен сенбейтіндер арасында ғана емес, бір дінге сенушілер арасындада болатынына және бір идеологиялық позициядағылар арасындағы конфликтке карсы тұру күрделілігіне көңіл аударады: «Қауымның өз-өзімен куресіп жатқанындай, Христостың екі лагерьде де болуы- ең улкен абсурд, қарама-қайшылық»дейді ол. Сонымен қатар, ол конфликттің жек логикасының бар екендігін, ягни оның бір-біріне жалғасып, өз орбитасына жаңа күштердің әсерін тигізіп халықтар мен елдердің жаңа бөліктерін қамтитындығын атап өтеді.

13...Кіші әлеуметтік топ пен топаралық әрекеттестіктегі конфликттер айырмашылығы

Кіші әлеуметтік топтар - бір шама тұрақты құрамы жағынан көп емес, мүшелері бір - бірімен тікелей қатынас жасай отырып, ортақ мақсатқа ұмтылған адамдардың бірлестігі шағын топ деп аталады. Оның топтың барлық мүшесінің күш жігері жеуге жұмылдырылған ортақ мақсаты болады. Күші топқа кіретіндер бірін – бірі жақсы біледі және топтың алдында тұрға мінетті орындау кезінде өзара қоян – қолтық қатынаста болады. Кіші топ мүшелерінің саны екі адамнан аз болмайды және 30 – 40 адамнан аспайды. Кіші топтағылардың өзара қарым – қатынасына шек қойылмайды. Әркім топтағы кез – келген адаммен өз қалауы бойынша және қажетінше қатынас жасайды. Ал, іс жүзінде бтоп мүшелері топтың бір мүшесіне қарағанда екіншісін тұтады. Біреулер өзара жиі қатынасып, олардың қарым – қатынасы жақындық сипат алады. Құрылу принципі мен әдісіне қарай шартты және нақты формалды және формалды емес топтар болады.

Топаралық конфликттер – жеке топтардың арасында конфликттік қайшылық туындауына байлаысты олардың қақтығысуы. Аталған қайшылықтар түрлі себептер негізінде туындайды. Мысалы: шектеулі ресурстар үшін, басымдық таныту үшін, т.б Топаралық өзара әрекет ету негізінде әлеуметтік сәйкестік және әлеуметтік салыстыруұғымдары жатыр. Бұл ұғымдар адамдарды өзіміздің және һзге деп бөлуді, өз тобын басқа да топтардың арасынан ерекшелеп көрсетуді көздейді. Салыстыру немесе қарама-қарсы қою- арқылы жеке индивидтер өздерін белгілі бір әлеуметтік қауымдастық тұрғысынан теңестіреді және топішілік қарым-қатынастың салыстырмалы түрдегі тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Өзін қандай да бір топқа жатқызу шыныменде мүдделердің қақтығысы және топаралық қарым қатынастың қандайда бір ұзақ тарихы болған жағдайда сыртқы адамдардың жағымсыз бейнесін қалыптастырады.

14... Конфликт табиғатына жаңа амалдарға анықтама беріңіз( В.Д.Пристли, Ш.Монтескье, Д.Дидро, Ж.Руссо, Вольтер, Э.Кант, Т.Гоббс) XVIII ғасырда ағылшын демократтары мен француз ағартушылары В.Д. Пристли, Ш. Монтескье, Д. Дидро, Ж.Ж. Руссо, Вольтер қарулы қақтығыстарға қарсы ашық пікірлер айта бастады. Сол кездегі феодальдық бастауларды жойғанда ғана «мәңгілік бейбітшілік» болады.

Жаңа заманда конфликттің таиғаты туралы В.Д.Пристли, Ш.Монтескье, Д.Дидро, Ж.Руссо, Вольтер, Э.Кант, Т.Гоббс жазған болатын. Талқылау барысында әлеуметтик конф-ң табиғатын түсінудің пессимистік және оптимистік деп анықтауға болатын екі тәсілі айқындалады.

Пессимистік бағытын ағылшын философы Т.Гоббс нақты көрсетті. Левиафан атты кітабында ол адамзат табиғытн негативті бағалай отирип, адам эгоитік, еріншектік, көреалмаушылық, қызғанушылық сезімдері басым тіршілік иесі екендігін көрсетті. Сол себепті ол қоғамның алғашқы күйін қақтығыстармен байланытырады. Оптимистік бағытты Ж.Ж.Руссо ұсынды. Гоббска қараганда адамның таиғатын қайырымды, бейбітшілікті сүйгіш және бақытқа жаралған деп есептеді. Бұл кезең ойшылдары дүниежүзілік тарих шеңберінде қоғамдық өмірді бағалау, әлемдік даму тұтас логикасын түсінуге тырысты.Бұл ойлар әсіресе Жан Жак Руссоның (1712 – 1778) әлеуметтік философиясында анық байқалады. Дүниежүзілік-тарихи үдеріс үш құрамды сәтте ыдырайды: басында «табиғи жағдай» болады, адамдар еркін және тең, содан соң өркениеттің дамуы адамдардың теңдігін жоғалтуға алып келеді, еркін және бақыт, ақырында, қорытынды «қоғамдық келісім», қоғамдық жағдайда адамдар тағы жоғалған үндестікті табады, «мәңгілік бейбітшілік», келісім және бірлік. Ұлы неміс философы Иммануил Кант (1724 – 1804) «көршілес тұратын адамдар арасындағы бейбітшілік жайы, табиғи жағдай емес… соңғысы, керісінше, соғыс жағдайы, яғни, егер үздіксіз қастық әрекеттер, үнемі олардың қаупі. Сондықтан бейбітшілік жағдайы орнауы тиіс деген пікірде болды.