2 2 38 Балаларда тістер қатты тіңдерінің құрылымы дамуының аномалиялары.

Туа біткен тіс жегі емес аурулар.

Гиперплазия – кіреукенің тамшыға ұқсап артықша пайда болуы. Олар тұрақты және сүт тістердің мойын бөлігінде, мөлшері 4 – 5 мм диаметрде болады. Көрінісінен кіреукеге ұқсаған, қырып көргенде кейде дентин түзілісін көреміз. Ешқандай кедергі көрсетпегендіктен, оларға көңіл бөлінбейді. Эстетикалық пайыммен қырып алып тастап, фторлак жағып қоямыз.

Жетілмеген амелогенез – тістердің жетілуімен минерализациясының бұзылуынан келіп шығады. Кіреуке пайда болуы, призмалардың орналасуы бұзылып, олардың ара қашықтығы кеңейіп, аморфты заттармен толады. Ол сүт және тұрақты тістердің түзілісі жүйелі өзгеріп, түсінің өзгеріп, жартылай және толық тіндердің болмауы. Сондықтан тіс сауыты сарғыш тартып, тез жейіліп, дентин ашылып қалады да, термиялық тітіркендіргіштерден ауырады.

Науқастың басқа жүйелерінің ауруы байқалмайды.

Патологиялық үрдіс 4 түрге бөлінеді:

- шамалы сандық және сапалық өзгеріс болады: онда тістер қалыпты формада және мөлшерде, кіреуке тегіс, жылтыр, бірақ сарғыш тартқан не аш – қоңыр түсте, құрамында органикалық заттар көбейген болады.

- өзгерістер айқындалған: тістер өз уақытында шығады, алдын сауыты қалыпты түсте болады, кейіннен 1 – 3 жылда кіреуке бұлың-ғыр тартып, аш – қоңыр түске еніп, кіреуке жоғалады.

- тістер өз уақытында шығады, сауыт мөлшері қалыпты жағдайда болады, кіреуке түсі ақ, бірақ жолақтары көп болады. Кіреуке барлық тістерде тез жоғалып, қоңыр дентин көрініп қалады.

- тістердің көрінісімен мөлшері қалыпты болып, тіс шыққан кезде кіреукенің түсі бор тәрізді болып, жылтыры болмайды, кейбір жерлерде кіреуке болмайды. Механикалық әсерден дентиннен оңай ажрайды да термиялық тітіркендіргіштерге сезімтал келеді.

Гипоплазия – тістердің және тіс тіндерінің шала жетілуінен келіп шығады. Ауыр түріне аплазия жатады. Ол тума тісте кіреукенің толық не жартылай болмауы. Гипоплазия бала ағзасында зат алмасу-ының бұзылуының ауыр формасы болып, оның негізінде эндогенді және экзогенді мәнбірлер жатады.

Эндогенді мәнбірлерге – ұрық, тіс жасушаларының ақаулары, ұрық жасушаларына және ағзаларына кері әсер ететін жағдайлар са-налады.

Сонымен қатар гипоплазия баланың рахитпен, ауыр жұқпалы аурулармен, диспепсиямен, эндокрин бездерінің жеткіліксіз жұмысы-нан және ана мен баланың түрлі зат алмасуын бұзатын ауруларының салдарынан болады. Гипоплазия амелобластар мен одонтобластардың қызметінің бұзылуынан келіп шығады. Ол сүт және тұрақты тістерде ұшырайды. Көбіне тұрақты тістерде болады. Сүт тістердің гипоплазиясы жүкті әйел ағзасындағы қызметтердің бұзылуынан болса, ал тұрақты тістердің гипоплазиясы көбіне бала туылғаннан кейін басынан кешірген ауруларына байланысты болады.

Сонымен қатар гипоплазияға бала ауырған кезде қайсы топ тістерінің минерализациясы болып жатса, сол тістердің барлығында ақау пайда болады. Олар тіс сауытының топтарына қарай түрлі жерлерінде кездеседі.

Келіп шығуына қарай гипоплазияны жүйелі, ошақты және жер-гілікті деп бөлеміз.

Клиникасына қарай – кіреукенің түсі өзгерген (дақ түрі), тістің қатты тіндерінің құрылысы өзгерген (толқын сияқты, кесе тәрізді, науа тәрізді), кіреукенің жұқаруы болып бөлінеді.

Нақтамалау кезінде сұрау және қарап тексергеннен басқа люми-ницентті нақтама жасалынады. Ошақты метилен көгімен бояғанда, ол боялмайды. Ал люминицентті шаммен тіске жарық түсіргенде, сау тіндерге қарағанда гиполплазия ошағы көбірек жарық өткізеді.

Гипоплазияда тек кіреуке ғана емес сонымен бірге дентин де жетілмеуі күзетіледі. Мұнда Гетчинсон тістері, Фурнье және Пфлюгер тістері пайда болады.

Гетчинсон тістері – орталық күрек тістер бұрғышқа, не бөшкеге ұқсаған болып, кесу беткейі жарты ай тәрізді болады.

Фурнье тістері – кесу беткейлері тегіс болады, ал сауыты бұрғыш тәрізді болып келеді. Көбіне тума мерезде кездеседі.

Пфлюгер тістері – бірінші үлкен азу тістердің мойын бөлігі жуан, ал төмпешіктері жетілмеген болып, сүйірленіп келеді.

Тетрациклин тістері – түсі сары болып, тіс ұрығының даму кезінде тетрациклин препараттарын қолданғаннан келіп шығады, көп қабылдау кезінде кіреукенің жетілмеуі күзетіледі.

Жүйелі гипоплазия – симмертриялы орналасқан тістерде түрлі мөлшердегі дақтар пайда болады. Тіс кіреукесінің сыртқы беткейі тегіс, жылтыр, уақыт өтуімен дақ үлкеймейді.

Толқын тәрізді кіреуке – жай көзге байқалмайды. Тісті құрға-тып қарағанда көлденең орналасқан білтелерді көреміз. Білтелердің ортасында сызаттар бар.

Емі: Клиникалық көрініске қарай пломбалайды не беткейлер қырып тасталып жарықпен қататын пломба салынады. Препараттау кезінде тістің қатты тіндерін өте шектеулі алып тасталады. Тістер көп жейілгенде жасанды тіс сауытымен қапталады.