3.2. Роберт Лукас ұтымды күту теориясы.

Ұтымды күту теориясы – бұл экономикаға қатысушылардын конъюктуралық өзгерісіне, экономикалық саясат тигізетін әсерілерін қарастыратын теория. Адаптивтікке қарағанда ұтымды теориясы күту тек өткен тәжірибеге сүйеніп қана қоймай, келешекте болжауға, болар оқиғаларға бара беруге дейін сүйенеді.

Бұл теорияны жақтаушылар «экономикалық субьектілер» экономикалық бағыттың өзгерістерін жайбырақаттанып тосып отырмайды. Кеңейтілген ақпаратқа сүйене отырып, олар ақша - несиелік және қаржы – бюджетттік саясатының ықтимал салдарларын болжап отырады, мемлекеттік құрылымдардың іс әрекетін теңдестіруге көмектесетін ұтымды шешімдер қабылдайды. Кәсіпкерлер мен халық процестермен үрдістерді байқап қана қоймай экономиканы реттеуді кім жүзеге асыратындығының мәні мен логикасын игеруге тырысады.

Ұтымды күту теориясын жақтаушылар монетаристердің тұжырымна ұқсас пікірді ұстайды. Мемлекеттің экономикалық өмірге араласуы тек ұзақ мерзімді ғана емес, қысқа мерзімді тұрғығада қолайлы емес. Олардың пікірінше, ірі фирмаларда тиісті дәрежеде толық ақпарат болады да, «жоғарыдан» қабылданатын шешімдерге жылдам бет бұрады. Фирмалар экономикалық ауа райын болжап қоймай, басқарушылар тобының ықтимал іс-әрекетін алдын-ала көре білуі керек. Сұранысқа ақшаны «айдау» өндірістің артуына емес, бағаның инфляциялық жарқырауына әкеледі.

Фридмен сияқты Роберт Лукас та (ұтымды күтулердің таңдаулы теориктерінің бірі, Нобель сыйлығының лауреаты, 1995ж.) және оның жақтаушылары нарықтық экономика бұзылған тепе-теңдікті қалпына келтіруге қабілетті деп санайды. Бағалар икемді және қозғалмалы, оның ауытқу фирмалардың деңгейінде болады. Макродеңгейінде баға теңеседі. Мемлекеттің араласуы тек нарықтың өзін-өзі реттеу процессін бұзады.

Экономикалық агенттердің экономикалық саясаттағы өзгерістерге сену реакцияны қамтамасыз ету үшін, оларды алдын-ала өзгерістер туралы хабарлап және оларды мемлекеттік құрылымдардың болжаулары мен бағаларына сенуге үйрету керек.

Неоклассиктер – еркін кәсіпкерлікті, бірдей мүмкіндікті, нарықтық күштердің еркіндігін, экономиканың өзін-өзі реттеуін жақтаушылар. Осы мағынада неоклассиктер – А. Смиттің тікелей ізбасарлары.

Осы заманғы неоклассикалық бағыт біркелкі емес. Онда бірнеше мектеп аңғарылады: Австрия мектебі – шекті пайдалық теориясы (оның негізін қалаушы К. Менгер, Ф. Визер, Е. Бем-Баверк); А.Маршалл бастаған Кембрижд мектебі; А.Вальрас бастаған Лозан мектебі.

ХІХ ғ. соңғы 30жыл ішінде классикалық саяси экономияның орның маржиналдық экономикалық теория басты. Маржинализмнің негізгі идеясы – шекті экономикалық шамалардың фирма, сала, бүкіл халық шаруашылық масштабында экономикалық жүйенің өзара байланысты құбылысы ретінде зерттеу.

Ұтымды күту теориясы – бұл экономикалық қызметке қатысушының конъюнктураның экономикалық саясат шараларының өзгерістеріне реагциясын қарайтын теория. Бейімделгенге қарағанда ұтымды ұсыныстар тең өткен тәжірибесіне ғана емес, алдынғы оқиғаларды болжауға, бағалауға сүйенеді.

3.3. Қоғамдық таңдау теориясы - экономика бөлімдерінің бірі, адамдар өз мүдделеріне мемлекеттік органдар пайдаланатын түрлі жолдары мен әдістерін үйренеді. 1960 жылы қоғамдық таңдау теориясы пайда бұрын, экономистер көп белгілі бір жағдайларда оңтайлы мемлекеттік саясаттың іздеу тартылды. Мысалы, олар жұмыссыздық, инфляция бақылау азайту жолдарын іздеп, ең төменгі құны бойынша ұлттық қорғаныс дамыту, жол құрылысын оңтайландырады. Олар, яғни, барлық ықтимал ең үздік саясатын қабылдаушы мемлекеттің қарастырылады және адал, ол жүзеге асырады, олар мемлекеттің тілектес туралы жорамалдар жасауға, үкімет өз бетімен немесе демократиялық ма ескере отырып, бұл жасады. 1) Жеке-даралық: адам бизнес пен саясат арасындағы желісін, саяси салада әрекет олардың жеке мүдделерін емес, қоғамдық таңдау теориясы үш негізгі үй-жайлар негізделген. Қоғамдық таңдау теориясы - адам өз мүдделерін мемлекеттік органдар пайдаланатын түрлі жолдары мен әдістерін зерттейді теориясы. 2) Quot тұжырымдамасы; экономикалық адам ұзартқыш;. Оның мінез-құлық ұтымды болып табылады. Rational жеке әмбебап маңызы теориясы бар. Шекті артықшылықтары мен шекті шығындарды салыстыру: - сайлаушылар президенті - экономикалық принципі басшылыққа Бұл әркім білдіреді. 3) алмасу процесі ретінде саясатты өңдеу. Нарықтық адам қоғамдық игілігі үшін алмасу, қызғылт саясат ақылы салықтар алма өзгертсеңіз. Бұл айырбас өте ұтымды болып табылады. Әдетте өзгелерге есебінен кейбір салық төлеушілер мен салық жеңілдіктер алады. Қоғамдық таңдау теориясы мінез Дауыс беру саяси шешімдер қабылдау процесін түсіндіру үшін кеңінен пайдаланылатын микроэкономикалық талдау болып табылады. Осылайша, олардың жұмыс ұзартқыш осы үрдіс E.Dauns заманауи американдық өкілі; Демократия және ұзартқыш экономикалық теориясы; ұтымды сайлаушының мінез-құлқын қарайды және мынадай формула ұсынылады: E (UAT + 1) - E (UBt + 1), Т + 1 - өткен мен қазіргі таңдау арасындағы уақыт кезеңі - билік партиясы - оппозиция U - үкіметтің коммуналдық күтілетін құны - кезең Т + 1 E үшін. 

Кейде адамдар белгілі бір топтың мүддесін оларға соншалықты маңызды, олар өз кандидаттар мен оны одан әрі ілгерілету ұсыну туралы шешім қабылдауға дайын ғана жинағы болып табылады. «олардың адам» күшті насихаттау адамдардың тар шеңбер мүмкіндігі, жеке мүдделеріне және тұтастай алғанда кәсіпорынның мүдделерін де қолдау ретінде. Бірақ дамытуға қолдау алу үшін немесе мүдделі тараптар өз кандидатурасын алға сайын жүзеге деп ойламаймын. ұсыну туралы шешiм ақылға қонымды және қасақана сипаты болып табылады. Мысал баж иномарки көтеруге құқық Думасының насихаттау болып табылады. Мұндай шешім ресейлік автомобиль компанияларының өкілдері «олардың адам» жоқ қарауға жеткізіледі мүмкін емес. Бұл мысал қоғамдық таңдау теориясының негізгі үй-жайларды бірін көрсетеді - Жоғарыда айтылғандай жеке пайда, бірақ саясаткерлер ғана емес, сонымен қатар саясаткерлер, сайлаушылар көпшілігі жиі дауыс емес, мен науқандарды аралығында саяси проблемалар көп орын алып келмейді. Керісінше, Думаның, Үкімет мүшелері және т.б. күнделікті кездеседі, пікір алмасу, сондай-ақ мәселелер жүздеген дауыс. Алмасу және сауда Quot Бұл оларға істеу Quot мүмкіндік береді; дауыс немесе logrollingom. Сауда дауыстарын Мағынасы өте қарапайым болып табылады. Әрбір қатысушы, оның пікірінше, оның құрамдас үшін маңызды болып табылады, билік бірнеше сұрақ, таңдайды. Дауыс беру және ұзартқыш айырбас; ҮШІН Осы баптар бойынша осы саясаткер осы ұсынысы келісесіз кім қолдау көрсетуге міндетті. Практика logrollinga, сайып келгенде, белгілі бір бағдарламаларды қабылдау әкеледі. Бұл бағдарламалар салық төлеушілердің немесе тұтынушылардың кең массасы жөніндегі бағдарламаларды жүзеге асыру үшін шығындарды ауысу, адамдардың өте шектеулі санын іздеп жалға алу үшін мүмкіндіктер береді. Бұл жергілікті мәселелер ең сайлаушыларды әсер практика logrollinga ұлттық есебінен жергілікті мүдделерін назар аударады деген сөз. Осылайша, сайланған өкілі заң мағынасы Quot құрайды, онда жағдай болып табылады;