1.3.1 Цилиндрлі жоңғыштың пішінқырылуы

Цилиндрлі жоңғыштың өткір тісті өңдеу артқы жазықтықта қайралуы жүреді. Бірақ қайралу артқы жазықтыққа тән екі кемшілігі бар:алдыңғы жазықтықтың өзіне тән сапасы азайып, бұзылып жоңғыштың тұрақтылығы жоғалып, әр нүктедегі тістің биіктігі бунақ мөлшеріндегі жоңқаға қарай жұмыс ұзақтығы анықталады. Сондықтан қайрау өңдеу кезінде алдыңғы және артқы жазықтықтарда тістер жасалады. Қазіргі таңда зертханалық жұмыста кезінде цилиндрлі жоңғыштың қайрау әрсалалы - орнақ 3А64 білдекті түрінде қолданылады.

Білдекті қайрау алдында центрге орналастыру жұмыстар жүреді (алдыңғы және артқы басшысы), тірек жазықтығында айналмалы үстелде қайрау білдегі кілтек және қысуға арналған пластинкалармен жасалады.

Артқы тұғыр қозғалысы төмендейді және алдыңғы тұғыр центрге жақын жері қозғалмайды.

Цилиндрлі жоңғыштың дұрысын формалы алу үшін басшы тұғырды білдекке қатысты бағыттағы қадамдағы үстелге қоямыз. Индикатор көмегімен магнитті тұғырға керек мәнде ауытқу шектері (ауыспалы жоғарғы үстел) қойылып, индикатормен есептегенде 0,01 мм аспауы қажет.

Цилиндрлі жоңғыштың қайрау кезінде жылдам кескіш болатты қолданамыз: қажақ материал – 15А (қалыпты электрокорунд); қаттылық – С-СМ1; қаралай қайрау кезіндегі түйіршіктілігі – 50…80; тазалай қайрау кезінде– 25…40;

қаралай қайрау кезіндегі қатаңдық – С-СМ1; тазалай кезінде қайрау – СМ-СМ2; байлам – К (керамика).

Қайрау кезінде алдыңғы жазықтық шеңберлі баламалау формасына , ал артқы жазықтық – тостаған болып қолданады.

Шеңберлі жылдамдық мәні 25÷30 м/с болады. Білдектің үстелі бойлық жазықтықта қолмен 2,5÷3 м/мин жылдамдықпен өңделеді. Көлденең беріс мөлшері шамамен 0,04÷0,06 мм жоңғыш айналымы т.б. болып, көлденең беріс кесу барысында үстел тереңдігі қайрау кезінде шеңбер бойына бүкіл тістерді өңделеді. Бойлық және көлденең беріс қайрау жазықтығында күйіктің үстелге берілетін берісі аспауы керек. Көлденең беріс жоңғыштағы тістердің іздерін кетіру үшін қңделеді. Қайрау соңында 1-2 жұмыс қадамы көлденең және бойлық беріс азайтып, тазарту қадамын көлденең беріс бойына өңдейді.

Жоңғышты қайрау кезінде алдыңғы жазықтыққа мән беріп қарау қажет, кейін артқы жазықтықтың мәндеріне қарау қалауларды қалдырмайды, нәтижесінде қайрау алдыңғы жазықтықтың нәтижелерін аламыз. Цилиндрлі жазық бетті тіске ені 0,03÷0,08 мм таспа қояды.

Цилиндрлі жоңғышты қайрау кезінде тік тісті алдыңғы жазықтыққа бұрыш ω=00 етіп, центрге көп салалы білдек жұмыс жазықтыққа шеңберлі ыдысты орналастырамыз және ол жоңғыштың центрі арқылы өту керек. Арнайы қимаүлгіні артқы бетке шеңбер түрінде қойып, центріздегіш 1 (1.6 – сурет) орналастырамыз. Шлифты шеңберді және таянышты қайрау бұрышы γ>00 және тік тісті жоңғыш 1.5 суретте көрсетілген.

Цилиндрлі жоңғышты алдыңғы жазықтықта қайрау кезінде шеңберлі конусты бетке бұрама шарттарын қадағалаймыз (жанасу сызықтары).Қайрау кезінде жіңішке бетте тісті тіліктеу жүреді. Қайрау үшін алдыңғы бетті қажетті алдыңғы бұрыш γ>0, білдек үстеліне ажарлау шеңберінің бағытын «өзімізге» бұрамыз.

1.6 – сурет .Жұмыс жазықтығында жәшік тәріздес шеңбердің ось бойындағы білдек центріне орналастыру

Ажарлау шеңберіндегі ығысу мөлшері:

(1.5)

Конусты шеңбер жазықтығында үстелдің шарықтау мөлшерінің ауысуы осы формула арқылы анықтаймыз ( 1.7 – сурет):

(1.6)

мұнда, R – жоңғыштың сыртқы радиусы, мм;

φ – конусты бұрыш проекциясының жазықтыққа перпендикуляр ось бойында бұрыш аралық шетаралық жазықтық құрып, жоңғыш перпендикуляр ось құрады.

1.7 – сурет. Жоңғыштың қайрау барысындағы ажарлау шеңберін құру (бұрыш g) спираль тісті (w¹0)

Тістің қисаю бұрышын (ω≤200)етіп, бұрыш φ конусты тең қоямыз. Алынғын мәндерді межебалдақ тегершікті көлденең беріске үстелге ауыстырып, межебалдақ бөлу бағасы 0,02 мм, бір айналымды тегершікті білік үстеліне 2 мм орналастырамыз. Екі бұраманың қозғалмайтын қадамын кейінге шегереміз.

Ажарлау бастиегі және көлденең үстелде орналасуын қадағалап, жоңғыштың алдыңғы жазықтығына бунақ (1.7­­­­­-­­­­­­­­­­­­­­­­сурет), кейін білдек үстеліне керекті мән H1 или H (3,4)береміз.

Айналдырық бастиек білдекті 0030´ айналдырып, (10 және 1030´) ажарлау шеңберінде қайрау жазықтығын өңдейміз. Жоңғышты қайрау кезінде оң және теріс қисық тісті айналдырық бастиекті сағат тілімен және сағат тіліне қарсы бағыттас етіп жасаймыз.

Цилиндрлі жоңғышты алдыңғы жазықтықты көп салалы қайрау қайралған білдекте жоңғыштың центріне орналастырамыз.Ажарлау бастиегі таяныш 1 орналастырады.(1.8-сурет)

Щтангенциркуль көмегімен 5, реттеу мәндері Hδ және центріздегіш 3, құралбілік орнатылған 2 ажарлау шеңберіажарлау тұғырына вертикалды бағытта центрге бағытталады (жұмыс жазықтығының аяғына 4 штангенциркульмен). Таяныш мәндері 1 тең болады.

Ажарлау шеңбері таяныш пен жоңғышты қайрау артқы тісті жазықтыққа орналасады.

1.8 – сурет .Білдек 3А64 центріне ажарлау басшасының және таяныш осіндегі үстелді орналастыру

Артқы бұрыштың мәні α бұл жағдайда 0 - ге тең болады.Бұрышты алу үшін α≠0 ажарлау басшасы 1, ал таяныш 2 ( 1.9 – сурет) мөлшерінде болу қажет:

h=Rsin α, (1.7)

мұнда, R – жоңқаның сыртқы радиусы, мм;

α – шетжақтау артқы бұрыш,артқы жазықтықта тісті қашау кезіндегі алынған мәні 4, град.

1.9 – сурет. Білдек 3А64 спиральді тісті қашау кезіндегі артқы жазықтыққа баптау

Ажарлау бастиегі нәтижелі мәнге h межебалдақ пен тегершік орналастырылады. Жоңғышты қайрау кезінде тісті таянышты қолмен жасалады. Жоңғышты үстелді ось бойына орналастырып, алдыңғы беттің бунағы таянышпен орналастырамыз. Нәтижесінде екі қозғалыс (көлденең және айналмалы) нүктеде айналдырық шеңбері 3 тісті шиыршықты бұрама жоңғышты орналастырамыз. Айналдырық шеңбері шетжақ бұрышы λ=20 етіп орналыстырамыз.