Тиімді табиғи тамақтандырудың он қағидасы (ддү / юнисеф-тің біріккен мөлімдемесі (1989 ж.))

Жаңа туылған нөрестелерге күтуді уйымдастыратын кез келген перзентха-на мен ауруханалар міндетті:

1. Табиғи тамақтандырудың белгіленген тәртіптерін қатал үстап, медици-налық қызметкерлер мен босанатын жөне босанған өйелдерді осы төртіптер туралы жүйелі түрде хабардар етіп отыру.

2. Медициналық қызметкерлерді табиги тамақтандыруды практикалық жүйеде қамтамасыз ету үшін қажетті дағдыларға оқытып-үйрету.

3. Барлық екі қабат өйелдерді табиғи тамақтандыруды артықшылығы мен төсілі бойынша хабардар ету.

4. Босанғаннан кейінгі алғашқы жарты сағатта аналарға нәрестені емізе бастауға көмектесу.

5. Аналарға, тіптен уақытша сәбилерінен бөлек болса да, қалай емізу жөне лактацияны қалай сақтау керек екендігін көрсету.

6. Медициналық қажеттілік болған жағдайдан басқа уақытта нөрестеге ешқандай тамақ пен сусын бермеу.

7. Ана мен жаңа туылған баланың төулік бойына бір бөлмеде болуын ңам-тамасыз ету.

8. Нөрестені кестемен емес талабы бойынша тамақтандыруды мадақтау.

9. Жаңа туған емшек еметін нәрестеге ешқандай тыныштандыратын дәрі- дөрмек жөне емшекті имитациялайтын құралдар (еміздік және т.б.) бермеу.

10. Табиғи тамақтандыруды қолдайтын топ құруды мадақтау жөне сол топ- тарға перзентханадан немесе ауруханадан шыққан аналарды жолдау.

Лактация

Лактация күрделі процесс. Сүт безі 15-20 бездік бөлектерден түрады. Олар-ды дөнекер перделер бөлекшелер мен ацинустарға бөліп тұрады. Ацинус сүт синтездеуші куб тәрізді клеткалар мен сүттің бөлінуіне ықпал ететін миоэпите-лиальды клеткалардан тұрады. Ацинустардан түтікшелер бөлініп шығып, бөлікше аралық түтіктер қосылып, бөлік аралық түтік қүрайды. Бұл түтіктер-ден сүт езегінің бүтағының, емізік маңы дөңгелекшелердің тұсынан ашылатын шеткі өзегі құралады.

Сүт кұрамы жыл мезгілі және тұқым қуалаушылық, гормондық, сыртқы (тамақтану ережесі, ананың денсаулығы жөне т.б.) факторлар сияқты, көпте-ген өсерлерге байланысты.

УЫЗ. Жүктіліктің соңғы күндерінде және әйел босанғаннан кейінгі алғаш­қы күндерде желім тәріздес қою, сарғыш немесе сүрлы сары түсті сүйықтык, яғни уыз (молозиво), бөлінеді. Уыздың тығыздығы 1050-1060. Уыздың қүра-мында, сүтпен салыстырғанда, белок, В₁₂, Е витаминдері көп, А витамині мен каротин 2-10 есе, аскорбин кышқылы 2-3 есе, түздар 1,5 есе артық болады. Бе-локтардың альбумин жөне глобулин фракциясы казеинге қарағанда басымы-рак келеді. Уыздың қүрамында алғашқы 3 күнде казеин болмайды. Ол 4-ші күннен бастап пайда болады. Мөлшері үлғая түседі. Баланы емізгенше уыздың қүрамында белок мөлшері өте жоғары (102,6-132 г/л) болады. Содан кейін біртіндеп азаяды. Уызда, өсіресе, иммуноглобулин А көп болады. Май мен сут қантының мөлшері уыз бен уызды сүтте, толық жетілген сүтпен салыстырған-да, керісінше, аз болады.

Уыз бен суттщ курамы

Уыз	Белок	Кант	Май	Кул
	80-110	40-53	28-41	8,1-4,8
0TKiHini сут (4-5 куннен бастап)	23-14	57-66	29-44	2,4-3,4
Жет1лген сут (2-3 аптадан бастап)	14-12	73-75	33-34	1,8-2,0

Микроскоппен Караганда, уыздыц курамында денешштер деп аталатын, май тамшыларына толган, децгелек клеткалар аньщталады. Булар майланып езге-ру сатысындагы лейкоциттер. Сонымен катар, микроскоппен шамалы езгерген лейкоциттерд1 де коруге болады. Антиденелж касиеттер бойынша лейкоцит-тердщ Ke6i лимфоциттер тобына жатады, олардыц 10-25%-ныц иммуноглобу-линдер синтездеу кабылет1 бар. Кейб1р галымдардыц кезкарасы бойынша cyTTeri макрофагтардыц (1 мл ана сутшде шамамен 2000 клетка болады) фаго-цитарлыц KacneTi бар. Бул KacneTTepi емшектеп балалардыц iineriHfle жергипкт1 иммунитеттщ калыптасуына ыцпал етедь Баланыц цаныныц бело-ктарыныц курамына сейкес болгандьщтан уыздыц кептеген белоктары (альбу­мин, глобулин жене басцалар) imeK-карында eerepiccie сорыла алады.

Уыз - тамацтандырудыц ете мацызды аралас түрі болып табылады. Bip жагынан баланыц энтеральды (лактотрофты) тамактануыныц басталуы болып келед1. Анасыныц жас уызын iшкен жаңа туылган бала алгашцы кундер1 кало-риясы жогары жене биологиялык, мацызы улкен, кеп заттар цабылдайды. Уыз-да l-ini куш 1500 ккал/л, 2-ini куш 1100 ккал/л, З-mi куш 800 ккал/л, 4-nri KyHi 750 ккал/л, 5-nri Kyнi 700 ккал/л энергия болады.

АНА СҮТІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЖӨНЕ ХИМИЯЛЫҚ

ҚАСИЕТТЕРІ

Ана сутшщ курамы жануарлар сутшен белок, май, кем1р сулар, минераль-ды туздар жене судьщ мелшерше, царым-цатынасына байланысты езгеше бо­лады. Ана сут1 мен сут анасында сут жок, болганда ец жи1 кдлданылатын, сиыр сутшщ курамындагы непзп тагамдьщ заттардыц айырмашылыгы, ecipece, сут коспаларын дайындау ушш сиыр сутан суйылтканда, айкын бипнедь

Ана сутшщ курамына кептеген белоктар гаред1, соньщ 1штде 18 белок кан сарысуыныц белоктарына сейкес болып келедь Ана сутан электрофорез жаса-ганда, 5 фракция, сиыр сутшде 3, сиректеу 4 фракция, белуге болады. Жануар­лар сутандеп белок мелшер1, сонымен цатар, кайнатылганына немесе цайна-тылмаганына байланысты.

Ана сутандеп белоктыц жалпы мелшершщ курамында, казеинмен салыс-тырганда, лактоальбуминнщ, лактоглобулиннщ жене иммуноглобулиндердщ мелшер1 артык, болып келдд.. Ал, сиыр сутшде непзшен казеин болады. Ана сутшде альбумин мен казеиногеннщ кдтынасы 3:2 болса, сиыр сутшде 1:4 бола­ды. Казеиноген асцазанда царын селшщ (туз цышцылы, лабфермент) есер1мен казеинге айналады, ягни, уйиды. Ана сутшщ казеиш 30 мкг болса, сиыр сутшщ казеит 102 мкм болып келед1. Ана сута уйыганда белогшщ усак, дисперсиялы болуына байланысты тушршштер1 усак, болады да, аскдзан селшщ есер ететан бет келем1 улкен болады. Суттац уюы, сонымен катар, оныц буферл1 жуйесше де байланысты болады. Бул ерекшелштер ана сутшщ белоктарыныц жещл кррытылып, жещл сорылуына ыкпал етедь Сонымен катар, баланыц белокта-ры мен анасыныц сутшщ белоктарыныц биологиялык сейкестагше байланыс­ты ана сут1 курамындагы белоктыц 1/3 белт езгермеген куйшде сорылады.

Ана сутшде усак, дисперсиялы белоктар (альбуминдер) болса, сиыр сутшде ipi дисперсиялы белоктар (казеиноген) кеп болады. Альбуминнщ курамында куюрт коп болса, казеиннщ курамында фосфор коп болады. Ана сутшде, сиыр сутше Караганда, иммуноглобулиннщ, ecipece, секреторлы А иммуноглобу­линнщ мелшер1 кеп болады.

Ана сутшщ курамындагы А иммуноглобулиннщ асказан суйьщтыгыныц РН-ныц теменд1гше жене протеолитикалыц ферменттердщ ecepiHe 6epiKTiri байцалады. Трипсин, эластаза жене химотрипсин (уйкы безшщ фермента) сек­реторлы иммуноглобулинд1 ыдыратады. Сонымен кдтар, сутта узак, цыздыру, ecipece, к,айнату, А иммуноглобулинд1 толык бузып ж1беред1, сондыцтан, до-норлык, сутте А иммуноглобулин болмайды деп айтуга болады.

Ананыц inieriHfle, тыныс жуйесшде, терклнде жене тагы басца жуйелершде инфекциялармен жольщцан лимфоциттер сут безшщ ацинарльщ тканьдарына жиналады да, А иммуноглобулиннш секреторлы иммуноциттер уызга, ана сутшен OTin, балага жетедь G иммуноглобуллиш баланыц шегшде езгермеген куйшде сорылады, ол секреторлы иммуноглобулиндер жерплшта иммунитетта цамтамасыз етед1. Ана сутамен активта лейкоциттер жене лимфоциттер келед1, оныц 6ip цатары баланыц ].шегшде корганыстыц кызметан жалгастыра бередь

Барлык, жануарлардыц сутшде де цажетта амин цыпщылдары болганмен де, ана сутандеп олардыц мелшер1 6ip жасца дейшп балалардыц муцтаждыгы-на сейкес келедь

Ана сутшде амин кышцылдары, сиыр сутамен салыстырганда, 3 есе аз. Ана сүтінде, сонымен қатар, ауыстырылмайтын амин қышқылдары да аз. Кейбір амин қышқылдарының қатынасында да айырмашылық бар. Сиыр сүтінде бүтақты (изолейцин, лейцин) және хош иісті (фенилаланин) амин қышқылда-ры басым болады. Табиғи тамақтанатын емшек жасындағы балалардың амин қышқылдарына мүқтаждығы жасанды қоспалармен, тамақтанатын балаларға қарағанда, аздау болады. Бір жасқа дейінгі, өсіресе алғашқы айлардағы, бала-ларда, олардың асқазанынын бас клеткаларының фермент түзу әрекеті төмен болғандықтан, ана сүтінің протеолитикалық активтілігінің маңызы үлкен бо-лып келеді. Осыған орай, алғашқы айларда өзіндік қуыстық тамак қортылуы-ның шектеулі, ана сүтінде ферменттер болуымен қамтамасыз етілетін аутоли-тикалық ас қорытудың артуына байланысты қалыптасады.

Табиғи тамақтандыруда майдың мөлшері мен құрамының маңызы үлкен, үйткені ана сүтінің қүрамындағы энергияның 47%-ын май қүрайды. Майдың баланың өсіп жетілуінде атқарар маңызы да үлкен. Ана сүті майының негізгі компоненті триглицеридтер болып келеді. Оларда стеарин қышқылы глицерол-ға сырткы қалпына, ал пальмитин қышқылы ішкі жағынан қосылады. Алғаш-кы айларда балалардың үйқы безі липазасының активтілігі төмен, конъюга-цияланған өт түздарының концентрациясының қалыпты керсеткіштерінің ең төменгі деңгейінде болатындықтан, майдың гидролизденуі, әсіресе, ұзын көміртекті тізбекті (стеарин, пальмитин қышқылдары) қаныңан май қышқыл-дарының еруі, нашар жүреді. Ана сүтінде пальмитин қышқылының мөлшерінің аз болуы майдың толық гидролизденбеген заттарының (2-моноглицеридтер) жеңіл гидролизденуіне және толық абсорбциялануына (пиноцитозға) ықпалын тигізеді. Сиыр сүтінің триглицеридтерінде, пальмитин қышқылы глицеролмен 2-ші және 3-ші қалыпта байланысқан, үлкен молекулалар саны көп болады. Үйңы безінің липазасымен гидролизденгенде, кальциймен жеңіл (сабындалып) қосылып (сиыр сүтінде оның мөлшері өте көп), жеңіл шығарылатын, бос май қышқылдары пайда болады. Сонымен, сіңірілу коэффициентімен өлшенетін, сиыр сүтінің триглицеридтерінің тағамдық қүндылығы ана сүтінде қарағанда төмен болады. Бірінші аптада ана сүтінің сіңірілу коэффициенті 90% болса, сиыр сүтінде 60% болады. Одан әрі сіңірілу коэффициенті арыта түсіп, ана сүтінде 95, сиыр 80-85% жетеді.

Ана және сиыр сүттеріндегі май мөлшерінің айырмашылығы көп болма-ғанмен (3,5-3,8%), ана сүтіндегі май құрамының сиыр сүтіндегіден көп айыр-машылығы бар. Ана сүтіндегі май күрамында қанықпаған, адам организмінде, өсіресе бір жасқа дейінгі балаларда, түзілмейтін, эссенциальды май қышқыл-дары басым болады. Олар барлық май қышқылдарының 11% қүрайды. Сиыр сүтінде эссенциальды май қышқылдары шамалы болады. Бул ерекшелік шай-нап жейтін жануарларға төн ас қорытуға тағаммен келетін қаныңпаған май қышқылының гидрогенизациясымен түсіндіріледі. Кайықпаған май қышқыл-дары мөлшерінің жоғары болуы ана сүтіндегі майдың балқу нүктесінің төмен болуын қамтамасыз етеді.

Ана сүті майының қүрамында тізбектері 4-22 көміртегі атомдардың түра-тын май қышқылдары бар. Бүл, төменгі сатыдагы қаныққан май қышқылда-ры ішекті тітіркендіретін болгандықтан, ішек-қарын функциясына әсер етеді.

Ана сүтінде линоль және арахидон қышқылдарының мөлшері сиыр сүтімен салыстырғанда жоғары. Олар, организмде түзілмейтін болғандықтан, ауысты-рылмайтын қышқылдар тобына жатады. Линоль қышқылының мөлшері ана сүтінде, сиыр сүтімен салыстырғанда, 5 есе артық Сүт қоспаларында, сиыр сүтінің сүйытылуына байланысты, одан әрі төмендейді. Бүның елеулі маңызы бар.

Май қышқылдарынын қурамы орталық нерв жүйесінің жұмысына әсер етеді. Тізбегі 20-22 көміртегі атомынан түратын арохидон қышқылының ма-ңызы ерекше. Ол қышқыл нерв тканінің құрамына кіреді, сондықтан оның фун-кциясына ықпал етеді. Сиыр сүтінің майы миристин және лаурин қышқылда-ры мөлшерінің көбірек болуы қан сары суында холестериннің жоғарғы болуы-на ықпалын тигізеді. Ана сүтінде Е мен Ғ простогландиндер, сонымен қатар, олардың туындылары болады.

Ана сүті майындағы фосфатидтерің концентрациясының жоғарылығының үлкен маңызы бар. Ана уызының майында 6,1% фосфатидтер болса, жетілген сүтте 1,7%, ал лактацияның ақырғы кездерінде 0,8% болады. Фосфатидтер тамақ 12-елі ішекке ауысқанда қалтқының жабылуын қамтамасыз етеді. Асқа-заннан бір қалыпты ауысуына, ішекке өттің ерте және көп мөлшерде түсуіне жөне ащы ішектің жоғарғы бөлігінде майдың сорылуының қарқындалау жүруі-не өсерін тигізеді.

Сонымен катар, майлардың ыдырауы мен сорылуында да айырмашылық бар. Ана сүтінің сорылу коэффициенті бір жасқа дейінгі балалардың өзінде 90 пайыздан артық болса, сиыр сүтінде бүл көрсеткіш 60% -дан төмен болады. Бүл 2 түрлі себепке байланысты. Ана сүтінде ең қолайлы әрекеті РН 7,0-ге тең бол-ганда байқалатын липаза ферменті болады. Оның активтілігі лактация кезеңін-де аз мөлшерде, 3-3,5 бірлік/мл деңгейінде өзгереді.

Липаза-трибутиразаның орташа активтілігі, сиыр сүтімен салыстырганда, ана сүтінде 20-25 есе (кейбір қаламгерлердің мәліметі бойынша 100 есе) артық. Ана сүті майының липазаның өсерімен ыдырауы асқазанның активті қышқыл-дығы қамтамасыз етеді. Бүл оның эвакуациялық функциясының реттелуіне жөне безінің сөлінің ерте бөлінуіне ықпал етеді. Осыған байланысты табиғи та-мақтандыруда майдың қортылуы және оның сіңірілуі жеңіл жүріп, ас қорыту-дың зорлануы азаяды.

Ана сүтінің майының жақсырақ сінірілуінің келесі себебі май кышкылда-рының триглицеридтердегі стереохимиялық қалыпты болып келеді. Липаза, өз қышңылдарының қатысуымен, стеарин қышкылының сыртқы қалпында, жоғарғы активтілік білдіреді.

Ана сүтінде сүт қантының (лактоза) мөлшері жануарлар сүтіндегіден көп болады. Сүт қантының әртүрлі изомерлік қүрылысы сияқты сапалық айырма-шылығы да бар. Ана сүтінде бета-лактоза болса, сиыр сүтінде альфа-лактоза болады. Ана сүтінде бета-лактоза сиыр сүтіндегі альфа-лактозаға қарағанда, баяу сіңіріледі де, тоқ ішекке жетіп, грамм оң бактериалық флораның өсуін сти-муляциялайды. Бета-лактоза В витаминдер тобын стимулдейді және байтарап майлардың мөлшерін азайтып, лецитинның мөлшерін арттырып, липидтердің қүрамына өсер етеді. Ана сүтінде аз мөлшерде сахароза, сиректеу мальтоза, мо-носахаридтерден фруктоза болады. Фруктоза сүттің барлық бөлігінде анықта-ла бермейді. Жетілген сүтте, уызға қарағанда, негізінен лактоза есебінен ары-тады, ал сахароза, мысалы, төмендейді. Ана сүтіндегі бифидобактериялардық өсуін стимулдейтін олигомин қантының үлкен маңызы бар. Ол бифидус-фак-тор деп аталады. Ана сүтінің бифидогендігі, сиыр сүтіне қарағанда, 40 есе артық балады. Қанттардың ішінде, көбіне галактоза моносахаридының болуына байланысты, биологиялық маңызды болып келеді. Галактоза, глюкозаға қара-ғанда жаңа туылған кезеңде жақсы пайдаланылып, мидың галактозоцеребро-зидтерінің синтезделуіне тікелей ықпал етеді.

Ана сүтінде негізінен дисахаридтер (лактоза) болады. Олардың энергетика-лық құндылығы 2-есе артық, ал осмолярдығы моносахаридтермен бірдей бола-ды. Бүл ішек ішіндегі сұйықтықтың қысымын 300 масм/л етеді, электролит-тердің қосылуымен құралатын, осмотикалық тепе-тендікті қамтамасыз етеді. Бүл күбылыс ішіктен тағамдық заттардың сорылуына ең ыңғайлы жағдай бо-лып келеді.

Осмолярлықтың артуы сүт қоспаларын қантпен байытқанда байқалады. Ана суті мен сиыр сүтінің минеральдық қүрамында да айырмашылық бар.

Ана сүтінде, сиыр сүтіне қарағанда, минеральдық түздар аз. Бүйрегінің эк-скреторлық функциясы төмен болатын алғашқы айлардағы балалардың орга-низмінде осмостық активті иондардың тоқтап қалмауын қамтамасыз ететін болғандықтан, бұның айтарлықтай маңызы бар. Сонымен қатар, организмге натриймен ерте салмақ түсіру өсе келе гипертонияның пайда болуына өсер етеді, деп есептелінеді. Кейбір элементтердің қатынасының айтарлықтай айырмашы-лығы бар. Мысалы, ана сүтінде фосфор мен кальцийдің қатынасы 1:2 болса, сиыр сүтінде 1:1 болады. Бүның олардың сіңірілуіне (тамақтың ңүрамынан сіңірілуіне) қатынасы бар. Ана сүтінің сіңірілу коэффициенті (кальцийдің сіңірілуі тамақ қүрамындагы кальций мөлшеріне қатынасы) 60%-дан артық болса, сиыр сүтінде 20%-ақ болады. Бүның сүйек тканінің минерализациялану процесінде айтарлықтай маңызы бар. Кальцийдің сіңірілу коэффициентіне Д витаминінің активтілігі ана сүтінде, сиыр сүтіне қарағанда, артық болады. Жаңа туылған балалардың организмінде кальций мен фосфордың қоры бол-майтын болғандықтан, олар минеральдық заттарды тамақпен ғана қабылдай-ды. Балалар ана сүтімен төулігіне дене салмагына 0,03-0,05 г фосфор мен каль-ций, 0,006 г/кг магний алғанда, зат алмасудың ең ыңғайлы көрсеткіштері бай-қалады. Ана сүті, сиыр сүтіне қарағанда, темірге, мысқа, мырышқа айтарлық-тай бай болып келеді. Дегенмен, бүндай артықшылықтарға қарамастан, ана сүті бала организмінің кальцийға, темірге, мысқа мүқтаждыгын толық қамтама-сыз ете алмайды. Сондықтан, табиғи тамақтандыруда бүл минеральдық зат-тарды толықтырып отыру керек.

Ана сүтінің қүрамындағы витаминдер жыл кезеңіне жөне бала емізетін ана-ның тағамының витаминдік қүндылығына байланысты. Ана сүтінде, сиыр сүтімен салыстырғанда, майда еритін витаминдер (А, Д, Е) айтарлықтай көп болады.

Ана сүтіндегі Д витаминінің мөлшерінен активтілігі айтарлықтай артық екені белгілі болып отыр, өйткені, ана сүтінің қүрамында Д витаминінің ак-тивті метаболиттер (25-гидроксихолекальциферол, 1,25-гидроксиколекальци-ферол) бар. Олардың активтігі таза, Д₃ витаминіне (холекальциферол) қараған-да, 100-10000 есе артық болып келеді. Солай бола тұрсада, сиыр сүтінде ана сүтімен салыстырғанда, тиамин - 2 есе, рибофлавин - 3 есе, пантотен қышқы-лы - 3-4 есе, биотин - 5-6 есе, В₁₂ витамині - 10-11 есе артық болады. Дегенмен, сиыр сүтін қайнатып пісіргенде, сүт қоспаларын дайындау үшін, сүйылтқанда витаминдер мөлшері күрт азаяды, сондықтан, бұны жасанды сүт қоспалары-мен тамақтандырғанда ескеріп отыру керек (сүт қоспаларын витаминдермен толықтыру, жеміс-жидек шырындарын немесе үгінділерін ерте беру).

Еліміздің кейбір аймақтарында балаларды тамақтандыруға сиыр сүтімен қатар бие, түйе, ешкі, қой сүттері де қолданылады.

Бие сүті белоктың қүрамы бойынша ана сүтіне жақындау келеді. Бие сүтінін қүрамында еритін азоттық заттар көп болғандықтан, үйығанда қатты қойыл-майды, өйткені, оның қүрамындағы казеин кішкене нөзік үлпек сияқты болып түнады. Бие сүтінің белоктары оңай сіңірілетін болғандықтан, оның қоректік құндылығы сиыр сүтінен артық болып келеді (И. М. Воронцов, А. В. Мазурин, 1977).

Лакстың мөліметі бойынша (И. М. Воронцов, А. В. Мазурин бойынша беріліп отыр) бие сүтінің қурамында каприл 2,29 %, каприн 2,19 % жөне олеин қыш-қылы 67,8 %. Демек, бие сүтінің қүрамындағы олеин қышқылының мөлшері, оның ана сүтіндегі мөлшеріне жақын келеді.

Түйе сүтінде фосфор жөне кальций түздары көп болғандықтан, балаларды тамақтандыратын тағамдардың арасында маңызды орын алады.

Түйе жөне бие сүтінің майы сиыр сүтінің майынан қолайлы айырмашылығы бар. Олар-дың май шарларының мөлшері кішкене болып келеді де, жеңіл гид-ролизденіп, организмге оңай сіңіріледі. Сонымен катар, бие мен түйе сүті қанық-паған май қышқылдармен бай болып келеді. Бүл сүттердің бүндай ерекшеліктері бактериоцидтік қасиетін, қайнау жөне қату тем-пературасының төмен болуынан байланысты, қамтамасыз етеді.

Түйе мен бие сүттерінің көмірсулары жыл мезгіліне, туған кезеңіне, өзіндік ерекшеліктеріне байланысты емес. Сиыр сүті сияқты, түйе мен бие сүттерінің көмірсулары 100 % сіңіріледі.

Мыс, кобальт сияқты өмірге қажетті микроэлементтер мөлшері түйе жөне бие сүтінде сиыр сүтіне қарағанда, айтарлықтай артық болады, ал темір мөлшері бойынша сиыр сүтінен қалыс қалмайды.

Түйе мен бие сүттерінің құрамында, оның бактериостатикалық қасиетін қамтамасыз ететін, лизоцимдер, аглютининдер, антитоксиндер, бактериолизин-дер, иммундық денешіктер анықталады.

Түйе сүтінің қүрамында сүт қышқылды таяқшалар, сүт-қышқылды стреп-тококктар жөне басқа микроорганизмдер анықталады.

Ана сүтінің биологиялық маңызы. Уыз бен өткінші сүттің көптеген ан-тигендерге қарсы иммунологиялық активтілігі бар, үйткені оның қүрамында өртүрлі антиденелер болады. Ана сүтінде сапрофитті жөне энтеропатогенді эшерихияларға, шигелдерге, энтеровирустарға, кокктік флораларға қарсы ба-ғышталған антиденелер анықталған. Сонымен қатар, бейспецификалық қорға-ныс факторлары (макрофагтар, лизоцим жөне басқалар) болады. Ана сүтінің секреторлы А иммуноглобулині, баланың инфекциялық ауруларының алдын алатын қорғаныстың алдыңғы шебі болып табылады. Сонымен қатар, ана сүтінің қүрамындағы лимфоциттер (1 мл уызда 0,5-10 млн лимфоциттер бола-ды) ішек-қарынның жергілікті иммунитетін стимуляциялауға қатысады. Ана сүтінде лимфоцит-термен (Т-50%, В-34%) қатар фагоцитоздық қабілеті бар макро- жөне микрофагтар бар. Ана сүтіндегі лицозим мен макрофагтар грам оң флораларғада қарсы активтілік білдіреді (ана сүтіндегі лизоцим деңгейі сиыр сүтіне қарағанда 300 есе көп болады). Ана сүтінде антибактериялық қасиеті бар комплемент жөне лактоферрин бар. Уыздың қүрамында коплементтің С₃ компоненті 0,33±0,02г/л болса, өткініші сүтте 0,22±0,01 г/л жетілген сүтте 0,16+0,001 г/л болады. Ана сүтінде лактоферрон 2-6 г/л деңгейінде болады. Бифидус флораның қарңынды өсуіне ықпал ететін бифидус-фактор ішекте па-тогендік микрофлораның пайда болуына қарсы өсер етеді. Ана сүтінің анти-гендік қасиеті жоқ, ал сиыр сүтінің белоктарының антигендік қасиеті өте жоға-ры болып келеді.

Жоғарыда көрсетілген қасиеттер негізінен баланың ана емшегінен өзі емген сүтке қатысты болып келеді. Егер баланы емізетін ананың емшегінде қалған сүтті сауып, ол сүт басқа балаларды тамақтандыруға қолданылатын сүт болса, ол донорлық сүт деп аталады. Бұл сүттің қүрамы тасымалдау, өндеу, сақтау және басқа өсерлердің салдарынан өзгеріп, оның қүндылығы төмендейді. До-норлық сүтті жылытқанда, оның белогі денатурацияланып, витаминдер мен ферменттердің активтілігі төмендейді. Ал, ұзақ уақыт сақтау бактериялармен ластану қаупін арттырады. Бұл сүттің қүрамында сарысулық альбуминдер бол-майды, антидене мөлшері төмендейді.

Табиги тамақтанатын балалар сирек ауырады, ауырса жеңіл ауырады. Ерте жастағы емшек еметін балаларда, жасанды тамақтанатын балаларга қараған-да, өлім бірнеше есе сирек кездеседі.

Емгендегі жақ-тіс жүйесінің қимылы, оның дүрыс қалыптасуына ықпалын тигізеді.

Ему процессі сүт безіне физиологиялық массаж ретінде әсер етеді. Дүние-жүзілік статистиканың мәліметі бойынша көп бала туып, оларды емізіп асыра-ган өйелдер арасында сүт безінің жөне жыныс жүйесінің залалды ісіктері он-шақты есе сирек кездеседі.

Ана сүтінде эволюциялық даму кезінде баланың дұрыс өсіп жетілуіне ықпал ететін әртүрлі биологиялық қасиеттер пайда болады. Қандай да болмасын жа-санды сүт қоспалары, химиялық қүрамы қалай өңделген болса да ана сүтінің, өсіресе, алгашқы 2-3 айда, орнын толық баса алмайды. Ана сүтінің қүрамына ананың денсаулығы, күн төртібі, тамақтануы ықпалын тигізеді.