1. Жобалауды автоматтандыру түсінігі

Автоматтандырылған жобалау жүйесін ағылшын тіліне аударғанда CAD аббревиатурасын жиі қолданады.

ХХ ғасырдың 50-ші жылдарының соңында Массачусетс технологиялық институтында (АҚШ) алғашқы рет CAD түсінігі пайда болды. Сол ғасырдың 70-ші жылдары ол есептеу техникасын қолданып, құрастыру жұмыстары технологиясының халықаралық белгіленуі ретінде таралды. Мұнда CAD ретінде машиналық графика құралдарымен мәліметтерді өңдеу мағынасы түсіндірілді.

CAD аббревиатурасы басым түрде Computer Aided Design деген сөздерден құралған. Оның мағынасын ЭЕМ көмегімен жобалау және құрастыру деп түсінуге болады. Көбінесе CAD Computer Aided Drafting, аудармасы «компьютер көмегімен сызба жұмыстарын орындау» (автоматтандырылған сызба жұмыстары) мағынасын білдіреді.

Автоматтандырылған жобалау түсінігін, автоматтандырылған жобалау жүйелерінің кеңінен қолдануының және солардың мүмкіншіліктерінің дамуының арқасында, көп жағдайларда графика шығару мүмкіншіліктері бар кез келген жүйелерді белгілеу үшін негізсіз пайдаланды. ЭЕМ көмегімен құрастыру және сызу – автоматтандырылған жобалау жүйелері орындайтын аз ғана қызметтер бөлігі. Жүйелердің көбісі едәуір көп қызметтер атқарады.

Мысалы:

CAE (Computer Aided Engineering) – инженерлік есептерді автоматтандыру, физикалық үрдістерді талдау және имитация жасау құралдары;

CAM (Computer Aided Manufacturing) – өндірісті технологиялық дайындау құралдары, жабдықтарды сандық бағдарламалық басқарумен (ЧПУ) қамтамасыз етеді. «Өндірісті технологиялық дайындаудың автоматтандырылған жүйесі» деп те аталады;

CAQ (Computer Aided Quality Assu) – сапаны бақылаудың автоматтандырылған жүйесі;

CAP (Computer Aided Planning) – жоспарлауды автоматтандыру құралдары;

CIM (Computer Integrated Manufacturing) – өндірісті тұтас компьютерлендіру жүйесі.

Бұлар автоматтандырылған жобалау жүйелерінің жоғарғы деңгейдегі түрлері болып табылады. Олар, өндірістерді құрастыруға жақын салаларды белгілеу үшін қолданылады.

Автоматтандырылған жобалау жүйелерінің басым көпшілігі жобалаудың түрлі аспектілеріне жататын есептерді шешуге бағытталған. Мұндай жүйелерді кешенді немесе тұтасталған CAD/CAM, CAD/CAE, CAD/CAE/CAM деп атайды.

2. Құру мақсаттары және міндеттері

Өнеркәсіптік бұйымдардың өмір айналымында АЖЖ жобалау және өндірісті дайындау кезеңдеріндегі жұмыстарды автоматтандыру міндеттерін шешеді.

АЖЖ құрудың негізгі мақсаты – инженерлер жұмысының тиімділігін арттыру, соның ішінде:

• жобалауға және жоспарлауға кететін еңбек шығындарын қысқарту;

• жобалау мерзімдерін қысқарту;

• жобалаудың және дайындаудың өзіндік құнын қысқарту, пайдалануға кететін шығындарды азайту;

• жобалау нәтижелерінің  сапасын және техника-экономикалық деңгейін арттыру;

• объектідегі моделдеуге және сынаққа кететін шығындарды қысқарту.

Бұл мақсаттарға жету келесі жолдармен қамтамасыз етіледі:

• құжаттарды рәсімдеуді автоматтандыру;

• шешімдерді қабылдау үрдісіне ақпараттық қолдау жасау және соларды автоматтандыру;

• қатарлас жобалау технологиясын пайдалану;

• жобалық шешімдерді және жобалау үрдістерін бірыңғай күйге енгізу (унификация);

• жобалық шешімдерді, мәліметтерді және әзірлемелерін қайта пайдалану;

• стратегиялық жобалау;

• математикалық моделдеуді кеңінен қолдану;

• жобалауды басқару сапасын арттыру;

• жобалау және тиімділеудің нұсқалық әдістерін пайдалану.

АЖЖ құрамы және құрылымы

АЖЖ құрылымы

АЖЖ құрамында болуы тиіс элементтер:

• жобалауды автоматтандыру құралдарының кешені (ЖАҚК);

• АЖЖ ішкі жүйелері;

• АЖЖ ішкі жүйелерінің ЖАҚК;

• БТК – бағдарламалық-техникалық кешендер;

• БӘК – бағдарламалық-әдістемелік кешендер;

• БТК және БӘК қамтамасыз ету құрамдастары.

АЖЖ ішкі жүйелері

АЖЖ құрамдас құрылымдық бөліктері ретінде ішкі жүйелер қабылданған. Олар жүйенің барлық қасиеттерін иемденеді және жеке жүйелер түрінде құрылады. Әрбір ішкі жүйе АЖЖ танымал белгілері бойынша бөлінеді. Олар жобалық шешімдерді және жобалық құжаттарды алуды қамтамасыз ететін функционалды-аяқталған жобалық шешімдер тізбегін құрайды. Қажеттілігі бойынша АЖЖ ішкі жүйелері екі түрге бөлінеді: жобалаушы және қызмет жасаушы.

Қызмет жасаушы ішкі жүйелер объектіге тәуелсіз жүйелер қатарына жатады. Ішкі жүйелер үшін немесе АЖЖ-н тұтас алғанда жалпы функцияларды іске асырады: жобалаушы ішкі жүйелердің қызметін, мәліметтерді рәсімдеуді, беруді және шығаруды, бағдарламаны сүйемелдеуді және т.б. қамтамасыз етеді. Солардың жинағын АЖЖ-нің жүйелік ортасы (немесе қабықшасы) деп атайды.

Жобалаушы ішкі жүйелер объектіге бағытталған жүйелер қатарына жатады. Анықталған жобалау сатысын немесе бір бірімен байланысқан жобалық есептер тобын іске асырады.