9.Бүйрек үсті безінің минералокортикоидтары және глюкокортикоидтары

Буйрек үсті безінің қыртысты қабатында гормондар қызметін атқаратын липидті табиғаты бар полициклді қосылыстар-кортикостероидтер синтезделеді.Кортикостероидтардың құрылымын алғаш рет Кандалл мен Рейхштейн анықтаған.Барлық кортикостероидтар 21 көміртегі атомы бар және өзара қаныққан конденсацияланған алтымүшелік сақинасы және қаныққан бір бесмүшелік сақинасы бар прегнан стероидының туындылары болып табылады. Физиологиялық әсері бойынша кортикостероидтар 2 топқа бөлінеді: глюкокортикоидтар және минералокортикоидтар. Бүйрек үсті безінде біраз мөлшерде синтезделетін гормондарға жыныс гормондары –андрогендер мен эстрогендер де жатады.

Глюкокортикоидтар – кортикостерон, кортизол,кортизон олардың физиологиялық қызметтерінің механизмінің ең бастысы белокты, аминқышқылды және көмірсулы алмасуды реттеу болып табылады. Бұлшық етте, лимфоидты тканьде , дәнекер тканьде гюкокортикоидтар белок синтезін тежеп протеолизді белсендіреді және адреналиннің бөлінуін ынталандыру арқылы липолизды белсендіреді. Бауырда гепатоциттердің бос аминқышқылдарын, май қышқфылын және глицеринді пайдалануына әсер етеді және аминқышқылдары катоболизмы ферменттердің синтезін индукциялау арқылы глюкоза синтезі үшін аминкышкылдарын май кыщ, глицеринді пайдалануға әсер етеді. Сондай ак май кышкылдарынан кетон денелерінің синтезделу процесңн арттырып, олардың қандағы деңгейін көбейтіп, кетон денелері зәрде пайда болады. Глюкокортикоидтардың әсерінен болатын глюкозурия , кетонурия және аминоацидурия глюкокортикоидтардың шектен тыс коп бөлінуінің нәтижесінде. Гюкокортикоидтар лимфоидты тканьдердің антиденелерді бөлуін тежеу үшін, аллергиялық реакциялар мен қабынуды кайтару үшін, дәнекер тканьннің өсуін тежеу үшін, ісіктердің дамуының алдын алу жән е ауырсынуды басу үшін қолданылады. Қабынуға қарсы, десенсибилизациялау, шокқа қарсы, ісінуге қарсы әсерлері терапияда қолданылады,

Минералокортикоидтар –альдостерон су тұзды алмасуды реттеуші гормон. Альдостеронның синтезі мен бөлінуін реттейтін басты механизм-ренин ангиотензин жүйесі болып табылады. Бүл гормоналды жүйе иондық баланс бұзылған жағдайда белсендіріледі, ол буйректе Na иондарынң рецепторлары арқылы анықталады. Буйрек нефронының тармақты клеткаларында альдостерон рецепторлары бар, жүретің каңқа булшық еттерінің бауырдың клеткалары альдостернға сезімтал. Альдостерон олардан Ка иондарының орнына натрий шығуын белсендіреді. Содан ағзада судың тапшылығы орын алады, вазопрессин көп бөлініп, зәрдің реабсорбциясы күшееді,көп мөлшерде құсу, кан кету, диарея, терлеуден болатын қанның сұйық бөлігінің көлемін қайта қалпына келтіруде ренин-ангиотензин жүйесі өте маңызды. Ренин ангиотензин жүйесінің белсендірілуі буйрек стенозымен байланысты.

10. Жыныс безі гормондарының жалпы мінездемесі

Қалыпты жағдайда зиготаның түзілу кезеңінде ак генетикалық жыныс болашақ ағзаның гонада түрін калыптастырады. Екіншілік жыныс белгілері –еркектік немесе әйелдік фенотиптің калыптасуына әсер етеді. Андрогендер еркектік жыныс белгілерінің эстрогендер әйел жыныс белгілерінің дамуын детерминациялайды. Екіншілік жыныс белгілері жыныс жолдарының сыртқы гениталий түрлерін анықтайды, жыныс аппаратының жұмыс істеуін және реттелуін, мінез-құлық реакцияларын және парасексуалды белгілердің түрін анықтайды. Андрогендер- еркектік жыныс гормоны, аталық бездің интерстициальды клеткаларында, аналық безде, плацентада, буйрек үсті безінде синтезделеді. Андрогендерге тестостерон, дигидротестостерон, және андростерон жатады. Соның ішінде белсенділігі жоғары тестостерон.

Эстрогендер-әйел жыныс гормондары олар негізінен фолликулдардың ішкі қабатының клеткаларында және жартылай аналық бездердің фолликулдары кабатының гранулезді клеткаларнда, сары денеде және плацентада синтезделеді. Эстрогендер биосинтезі үшін бастапқы қосылыс холестерин, ол одан әрі прегненолан, прогестерон, андроген, және эстрогенге айналады.

11.Ағза сұйықтықтарының электролиттік құрамы. Ағзада натрий, калиий және т.б электролиттер

Электролиттер еріген немесе балқыған күйде электр тогын өткізетін заттар.Электролиттерге қышқыл,негіз, тұздың судағы ерітінділері жатады. Натрий –клетка сыртының катионы болып табылады натрийдің жалпы мөлшерінің 96% клетка сыртындағы сұйықтықта болады.Клетка ішіндегі және клетка сыртындағы сұйықтықтарда натрий мен калий иондарының біркелкі емес орналасуы және тканьдерде судың және басқа да иондардың осы иондарға тәуелді таралуы “натрий насосы” бар екенін білдіреді.Натрий иондарының биологиялық қызметтері: 1.клеткалық мембранада электрохимиялық потенциалдың пайба болуын қамтамасыз етеді. 2.клеткаға аминқышқылдар мен глюкозаны белсенді тасымалдау жүйесінің қызметіне қатысады. 3.клетка сыртындағы сұйықтықтың осмостық қысымын сақтап тұратын негізгі катион,соның нәтижесінде натрий ағзада суды ұстап тұрады және су тұзды алмасудың жағдайына әсер етеді. 4. Натрий қышқылды сілтілі тепе теңдікті сақтап тұруға қатысады. 5. Көмірқышқыл газының қанмен тасымалдануына қатысады. 6. Натрий иондары мембраналардың биологиялық белсенді молекулалары мен субклеткалық құрылымдарының физико химиялық қасиеттері және кеңістік ұйымдастығана әсер етеді. Молеклаларды тасымалдаушы,каталитикалық,реттеуші қызмет атқарады. 7 Натрий адреналиннің артериолаларының тегіс бұлшық етіне әсерін күшейтеді. Патологиялық жағдайларда: Гипонатриемияқанда натрий көлемінің 130 ммоль/л төмен болуы.Гипонатриемия тұзсыз диета кезінде,электролитті аз сұйықтықтарды қан тамыры арқылы ұзақ уақыт жібергенде,іштің өтуі,бүйрек үсті бнзінің қабатының жетіспеушілігі кезінде дамиды. Қалтыраулық,тәбетінің жоғалуы,шөлдеу,жүрек айну,құсу,апатия,ұйқы басу,қан тамырларының тонусы төмендейді нәтижесінде артериялық қысым төмендейді,пульс әлсіз,тахикардия т.б симптомдар дамиды. Гипернатриемияқан плазмасында натрий мөлшерінің 155 ммоль/л ден көп болуы.Гипернатриемия NaCL ерітіндісін көп мөлшерде парентеральды берген кезде ,сұйықтықтың келуі күрт шектелген кезде ,нефрит,гиперальдостеронизм кезінде бүйректің натрийды жеткіліксіз шығаруы кезінде ,қантты емес диабет,тоқтамай құсу,көп терлеу кезінде судың көп мөлшерде бөлінуінде дамиды.Гипернатриемия кезінде клеткасыртындағы сұйықтықтың осмостық қысымы жоғарылайды да, ағзада су алмасуының бұзылуы дамиды.осы кезде тахикардия ,артериялық қысымның жоғарылауы,гиперрефлекция қалтырауық,естен тану,бүйректің жетіспеушілігі өте қатты шөлдеу орын алады.Гипернатриемия бүйрек аурулары, жүрек жетіспеушілігі кезіндегі ісіктің патогенезінің негізгі факторларының бірі болып табылады..

Калий клетка ішіндегі сұйықтықтың негізгі катионы ,оның клеткадағы концентрациясы клетка сыртындағы сұйықтықтың концентрациясынан 25 есе көп. Калий қан плазмасында және ткань сұйықтығында тек калий иондары түрінде ғана болады,клеткада жартылай иондалған,жартылай белоктармен,глюкозамен ,керетининмен,фосфаттармен қосылыстар түрінде болады.Қызметі: 1 калий электрохимиялық мембраналық потенциаолдың пайда болуына қатысады.2 калийдің клеткаішіндегі жоғары концентрациясы белок синтезін қамтамасыз ету үшін,гликолиздің маңызды ферменті фосфоэнол пируваткиназаны белсендіру үшін қажет. 3 Калий жүйке бұлшық еттік қозудың жағдайына әсер етеді. Жүректің қызметін тежейді. 4 калий ішекте глюкоза мен кальцийдың сіңірілуіне әсер етеді.5 көмірқышқыл газын қанмен тасмалдауға қатысады және қышқылды сілтілі тепе теңдікті сақтап тұруға қатысады. Патологиялық жағдайларда: Гипокалиемияқан плазмасында калий мөлшерінің 3,4ммоль /л ден төмендеуі.Гипокалиемия бастапқы альдостеронизм(Конн синдромы ) кезінде дамиды.Бұл синдром альдостеронның көп мөлшерде түзілуімен байланысты.Альдостеронның көп мөлшерде болуы натрийдың тежелуін байланысты.Альдостеронның көп мөлшерде болуы натрийдың тежелуін үдетеді.Натриймен бірге су да тежеледі,гиперволемия дамиды,гематокрит өзгереді.Гипокалиемия бұлшық еттің параличі кезінде орын алады.Бұл патология кезінде бұлшық етке калий өтеді.Клеткаларда калий мен натрийдің қосынды мөлшерінің артуы,осмостық қысымның жоғарылауы және соның нәтижесінде клеткаға судың енуі параличтің себебі болып табылады.гипокалиемия профузды іш өту кезінде ,тоқтаусыз іш өту кезінде ,зәр шығаратын дәрілерді ұзақ пайдаланғанда кездеседі.Гипокалиемия әсерінен жалпы әлсіздік ,бұлшық еттік гипотония ,апатия ,терінің құрғауы байқалады.сонымен бірге құсу ,артериялық қысымның төмендеуі орын алады.Гиперкалиемиякалийдың 5.3ммоль \л жоғары болуы .гиперкалиемия калийдың шығарылуының бұзылуы нәтижесінде бүйректік жетіспеушілік кезінде ,ауыр ацидоз ,жарақаттану ,күйіп қалу ,қан құйылу салдарынан тканьдердің жедел ыдырауы кезінде байқалады.гиперкалиемия \гипокальциемиямен,гипермагниемиямен ,гиперазотемиямен қатар жүреді.гиперкалиемияда ұйқы басу,бұлшық еттің ауруы артериялық қысымның төмендеуі ,жүрек қызметінің бұзылуы байқалады.

12 Су тұзды алмасуды реттеудегі бүйректің маңызы.Бүйрек Клетка ішіндегі ортаның тұрақтылығын осмостық қысымның ,pH тың және клетка сыртындағы сұйықтықтың көлемін қамтамасыз етіледі. Өз кезегінде ағзаның ішкі ортасының гомеостазы реттеуші нейро – гуморальды жүйенің жағдайына ,сондай-ақ су – тұзды және минералды алмасудың жағдайын анықтайтын бүйрек ,бауыр ,өкпе ,ішек және тері сияқты мүшелердің қызметтеріне байланысты болады. Мүшелер мен жүйелердің физиологиясы тұрғысынан алғанда бүйректің ең негізгі қызметі –зәрді түзу болып табылады.Зәр түзілуінің негізгі мәні –гомеозтазды реттеу ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығы мен су –тұзды және минералды алмасуларды реттеу .Бүйрек су – тұзды гомеостаздың нейро –гуморальды реттелуінің эфферентті бөлігі болып табылады.Бүйректің биологиялық қызметтері: -ағзаның ішкі ортасының электролиттік құрамының тұрақтылығын сақтауды қамтамасыз етеді (осмореттеу)

- ағзадағы сұйықтықтың көлемі мен мөлшерін реттейді (волюмреттеу )

- ағзаның сұйықтығының қышқылды- сілтілі тепе –теңдігінің тұрақтылығын реттейді

Зәрдің түзілуі бүйрек түйіндерінің капсуласында қан плазмасын ультрафильтрациялау жолымен жүзеге асырылады,одан ары нефронның “бұралаң ” арналары деңгейінде бастапқы зәрдің құрамындағы су және кейбір суда еріген төмен молекулалярлы компоненттері қанға қайтадан сіңіріледі .Градиент концентрациясына қарсы қайта сіңірілдің негізгі қорғаушы күші Na АТФ аза өндіретін энергия мен өзгеше тасымалдаушы белоктардың қызметі болып табылады. Зәр нефрондарда жүретін үш процестің нәтижесінде түзіледі:

1 Түйіндер капиллярлары арқылы қан плазмасының ультрафильтрациясы.

2 Проксимальды арнада ,Генли ілмегінде ,дистальды арнада ,жинақтау ілмегінде бастапқы зәрдің іріктелуі реабсорбциясы

3 прокимальды және дистальды арналардың қуысына ірітелуі секреция

Бүйректің нефрондарда тәулігіне шамамен 180 литр сұйықтық сүзіледі және реабсорбцияланады.Егер ағзада шамамен 45 литр сұйықтық болатынын ескерсек ,осы сұйықтық тәулігіне 4 рет сүзіледі және қайтадан сіңіріледі. Осының барлығы зәрдің түзілуіне әкеледі,оның құрамында суда еріген түрде болатын заттар алмасуының соңғы өнімдері және минералды қосылыстары бар. Ағзадан тәулігіне шығарылатын зәрдің соңғы көлемі ( тәуліктік диурез) 1,5-2,0 литрді құрайды. Зәрмен бірге ағзадан соңғы метаболитттер ,минералды заттар, артық су, улы заттар және т.б. шығарылады.

13.Осмареттеу механизмі- бүйректің осмареттеуші және волюмреттеуші қызметері бүйрек үсті безінің қыртысты затынның гормондары-минералокартикоидтардың антидиуретикалық гормонның және ренин- ангиотензинжүйесінің бақылауында болады.Қанның және басқада экстрацелюлярлы сұйықтықтардың осмыстық қысымы төмендегенде бүйрек түйіндерінің артериолаларының тегіс бұлшық етті талшықтары босаңсиды да,артериялық қысым төмендейді.Бұл юстаглоиерулярлы клеткалардың ренин ферментін қанға бөлуіне әкеледі.Рениннің әсерінен бауырда синтезделетін гликопротеин- ангиотензиногеннің протеолизі өтеді.Ангиотензиногеннен N-соңды декатептид –ангиотензин 1 бөлінеді,карбоксипептидазаның әсерінен ангиотензин2 ге айналады.Ферменттің белсенділігі әсіресе өкпеде өте жоғары болады.

14.Антидиуретикалық гормон,альдестерон және ренин-ангиотензинді жүйе.Бүйрек глутаминазасы,ацидоз кезіндегі белендендіру,аммониогинез физиологиялық маңызы.Алдестерон- бүйрек үсті безінің қыртысты затында түзілетін стероидты гормон.Натрий хлор концентрациясы төмендеген кезде,бұл гормонның секрециясы артады.Бүйректе альдестерон натрий тасымалдаушы белок пен бүйректің клеткаларының АТФ түзуші жүйелерінің синтезін ынталандыру арқылы бастапқы зәрден қанға натрий иондарын хлоридтер мен бикарбонаттардың резорбциялану жылдамдығын арттырады,зәрмен калий,мангий,сутек иондары шығарылады.Соның салдарынан альдестерон секрециясының тудырған стимул жойылады.Альдестеронның мөлшерден тыс бөлінуі натрий иондарының ,хлоридтердің мөшерден тыс жинақталуына,клетка сыртында осмыстық қысымның артуына нәтижесінде ағзада су және натрий хлор жинақталады.Соңында қан қысымы жоғарлап,ісіктер пайда болуы және ткандерде қабыну реакциялары күшеюі мүмкін.

Ренин- ангиотензинді жүйенің қан кету кезінде,диария,терлеу кезінде төмендейтін қан көлемін қаопына келтіруде қлкен үлес қосады.Қан көлемінің төмендеуі бүйректе перфузиялық қысымның төмендеуін тудырады.Ол жедел түрде бүйректе рениннің бқлінуіне,одан кейн ангиотензин1 белсендендирип,ангиотензин2 түзіледі.Қан қысымымен сұйықтықтың қалыпты көлемі кезінде ренин- ангиотензин жүйесінің іске қосылуы қан қысым жоғарлауына су мен натрий хлор көп мөлшерде жинақталуына ісік пайда болуына әкеледі. Айидоз-қанда қышқылдардың абсолютті немесе салыстырмалы түрде артық болуы.Газдық ацидос кезінде қанда көмірқышқыл концентрациясының жоғарлайды.Аммониогенез бүйрек түтікшелерінің эпителийнде H-ң NH3-ке қосылуы арқылы NH4-ң түзіліп ,аммоний тұздарының пайда болуы.Осы тұздардың құрамына кіретін сутек иондары түтікшелер эпителийін зақымдайды.

15Бүйрек қызметі Зәршығаружүйесі, экскреторлықжүйе – адам мен жануарларорганизмініңартық суды, тұздарды, заталмасудан пайдаболғанқажетсіззаттардысыртқашығаратыноргандары. Теңіздетіршілікететінқарапайымдардыңорганизміненбөлініпшығатынөнімдер (несеп, тер, т.б.) сыртқыортаға диффузия арқылынемесежиырылғышвакуольдаркөмегіменшығадыБүйректіңорганизмдегіеңнегізгі  қызметі - шығару.  Соныменқатарішкі  ортатұрақтылығын, сілті-қышқылтеңдігін, осмос қысымын, тамырдағықанкөлемін, басқа да ішкісүйықтықортаныңкөрсеткіштерінқамтамасызететінбір топ функционалдықжүйкежүмысынорындауғақатысады.Бүйрекпеншығарылатыннесепқұрамы, қасиетіжәнемөлшеріондағыпайдаболғанәртүрліөзгерістергебайланысты. Осығансәйкес, ішкіжәнесыртқыортаныңәртүрлікүртөзгерістерініңәсеріненпайдаболғанақпараторталықжүйкежүйесінетолыпжатқан саны көпәртүрлірецепторлардан, мысалы, ноцицептивтікнемесе ауру, қысым, хемо-, волюмо-, термо-, тағы да басқарецепторларданбарады. Осылардыңкөмегіменшығарумүшелерініңжүйкелікжәнегуморалдықреттелумеханизмііскеқосылады. Реттелумеханизміжалпыдиурезді (немесетәуліктікнесепшығарылуды) өзгертуменқатар, заталмасудыңтолыпжатқансоңғыөнімдерін, тұздарды, дәрілерді, суды т.б. заттардыорганизмненшығарады.Бүйректіңнесепжасалуыныңреттелуі, организмніңбасқақызметтерісияқты, тек қанақыртысқабатастыжәнегормондықмеханизмдергебайланыстыемес. Бұлүдерісмидыңқыртысқабатыныңқатысуыменшарттырефлекстікжолменреттеледі. Адамға гипноз арқылы суды өтекөпіштіңдепсендірсе, несепшығарылуыкүрткөбейеді.

16Зәрдің физ-хим қасиеттеріСүтқоректі жануарлар зəрінің 96% су, 4% құрғақ зат: 150-ден астам күрделі қоспалардан: органикалық зат алмасуының өнімдері (мочевина, несеп қышқылы, креатинин, қымыздық қышқылы), минералды тұздар, әр түрлі улы заттардан тұрады. Құрғақзаттыңішіндеорганикалыққосылыстар 2,5% минералдықзаттар 1,5%. Біртəулікішіндебөлініпшығатынзəрдіңжалпымөлшерінеқарамай, оныменбіргешығатынзаттардыңмөлшері орта есеппенбіршаматұрақтыболады. Сондықтан да организмдердегізаталмасуғасипаттама беру үшінбіртəуліктебөлініпшығатынзəрдіңжəнезəрменбіргешығатынəрзаттыңмөлшерінбілуқажет.

ЖАҢА түзілген зәрден аммиак иісінің шығуы циститттің немесе пиелиттің көрінісі.

Қалыпты жағдайда Несептің түсі ақшыл сары, мөлдір болады. Меншікті салм. 1,001 – 1,040 аралығындаболадыжәнеолНесептіңқұрамындағытығыззаттарғабайланысты. Ересекадаморганизміндетәулігіне 1000 – 1800 мл Несептүзіледі. Несептіңфизикалық-химиялыққұрамысыртқы орта факторларына (ауатемпературасы, ылғалдылығы, физ. белсенділік, сұйықтықішужәнетамақтанутәртібі) байланыстыболады. Тағамдаақуызкөпболса, Несепқышқылды, өсімдіктектестағамкөпболса – әлсізсілтіліболады; Несептегіқышқылдық-сілтілік тепе-теңдіктіңбұзылуыәртүрлінесептасауруларынашалдықтырады.

Несептіңфизикалық-химиялыққұрамыныңөзгеруіжалпыорганизмде, атапайтқанда, кейбіроргандарқызметініңбұзылғандығынкөрсетеді. Мысалы, Несепте ақуыздың болуыадамның бүйрекқабынуына ( Нефрит), қуыққабынуына (қ. Цистит), қанттыңкөпболуы – диабет ауруларынашалдыққандығынбілдіреді

Зәрдіңсарғыштүсіурохром, уробилин мен уроэтринпигменттерінебайланыстыболады. Бүйрекқабынғанкездезәрарқылыбелоктарбөлінеді, оны альбуминурия – дейді. Бүйрек пен зәржолдарынақансырауболса, зәрқұрамындақанбөлінеді – гематурия.Жұқпалы мен инфекциялықауруларындазәрарқылы гемоглобин бөлінеді, оны гемоглобинурия дейді. Сонымен, қалыптызәрдебелоктар, қанттар, қан мен гемоглобиндерболмаукерек.

Қазіргікезденесептіңқұрамындабарлығыхимиялықингридиенттер бар екендігіанықталды. Несептіңтәуліктікмөлшері 60 г жуықтығыззаттарыорганикалықжәнебейорганикалықзаттардантұрады.

Тәуліктікмөлшері: Na-130-260 ммоль, К –38-82 ммоль, Са-2,5-6,2 ммоль, аммиактың азоты – 36-71 ммоль, несепқышқылы 1,2-7,1 ммоль, мочевина 333-583 ммоль, индикан 0,047-0,056 ммоль, креатинин бар.

Органикалықзаттары: Мочевина, Креатинин, Креатин, Амин қышқылдары, Несепқышқылдары, Гиппурқышқылы, Азоттықемесорганикалықзаттар – қымыздықсірке, сүтжәне лимон қышқылдары, май валериан, янтарь, -оксимай, ацетосіркеқышқылдарыжатады.

Бейорганикалық (минералды) заттары: Несептеағзаныңқанжәнебасқа да ұлпаларындаболатынбарлықминералдызаттар. NaжәнеClиондары, K, Са, Mgиондары, бикарбонаттар, фосфаттар, сульфаттар, күкірті бар АҚ және аммиак – несепте аммоний тұздарретіндебөлінеді. Ацидоз кезінде аммиак артса, алкалоз кезіндетөмендейді.

Несептіңжалпықасиеттері: Ересекадамдардатәулігіне 1000-2000 мл, 50-80 %. Патологиялықжағдайда 500 мл-дентөмен 2000 мл-денжоғарынесепбөлінеді.

Полиурия – несептіңкөпбөлінуі. Созылмалы нефрит, пиелонефрит, қантжәнеқантсыз диабет кезіндебайқалады. Олигоурия – несептің аз бөлінуі. Лихорадка (теріарқылысудыңкөпбөлінуі), құсу, ішөту, жедел нефрит кезіндебайқалады. Анурия – несептіңмүлдембөлінбеуі. Бүйрекпаренхимасыныңауырзақымдалғанда, қуықтатастардыңпайдаболыпбітелуі, Pb, Hg, Asуланғанда, қаттыкүйзелгендепайдаболады. Ұзаққасозылған анурия уремияғаәкеліпсоқтырады.

Қалыптыжағдайдатүнгеқарағандакүндізнесепкөпбөлінеді. Күндізгіжәнетүнгінесепмөлшерініңөзарақатынасы 4:1 – 3:1. Никтурия – күндізгігеқарағандатүнденесепкөпбөлінеді. Жүрекдекомпенсациясыныңбастапқытүрінде, цистопиелиткезіндебайқалады.

Несептің рН=5-7 аралығындаболады. Олағзағатүскентағамныңқұрамынатәуелді. Ақуыздықтағамдардыкөпқолданғанда рН=5 қышқылдықортада, өсімдіктағамдарынқолданғанда рН=7-8 сілтілікортадаболады. Ацидоз кезінде KH₂PO₄ немесе NaH₂PO₄, кетондықденелер, алкалоз кезінде NaH₂PO₄, NaHСO₃, KH₂PO₄, КНСO₃ артады.

Несептіңпатологиялықкомпоненттері: Ақуыз – бүйрекауруларыкезіндеақуыздыңмөлшеріартады (протеинурия). Қан – несептеқанқызылқанжасушатүрінде (гематурия), ерігенқанпигменттерітүрінде (гемоглобинурия) кездеседі. Гемоглобинурия – гемолиз бен гемоглобинемияменбайланысты. Глюкоза - несептегіглюкозаныңкөбеюі (глюкозурия, қантдиабеті). Кетондықденелер – қантдиабетікезіндекетондықденелеркөбейіп, несеппенбіргебөлінеді. Ұзақуақыташыққанда, майлардыңыдырауыкүшеюіменбайланысты (кетонурия). Билирубин – билирубинемия өтжолдарыныңбітелуі, бауырпаренхимасызақымдалады. Уробилин – гемолиттік, бауырлықсары ауру кезінде уробилин, стеркобилиндердіңконцентрациясысұйылып, несеппенбіргебөлінеді. Порфириндер – бауырзақымдалғанда, пернициозды анемия кезіндекөбейеді.