Теориялық бөлiк.
Заттың қабiлеттiлiгi басқа заттармен сезiнсiн, химиялық реакция еркiн энергияны өзгерiспен нәтижеде химия туысқандығының шамасымен анықталып сандай бағаланады. Егер елегiш заттар емес болса, таза түр емес, ерiтiлген күйде, онда олардың жұмыс iстеуге қабiлеттiлiгi немесе химия туысқандығы, ерiтiндiде олардың шоғырландыруларымен қосымша анықталғанында, сәйкесiнше басқа заттармен қадағалауға оның қабiлеттiлiгi де азаяды ерiтiндiдегi заттың шоғырландырулары кiшiрейтумен. Тамаша ерiтiндiлер үшiн Рауля және Генри ерiтiндiлердiң заңдары үшiн негiзгi заңдар әдiл тек қана. Нақты жүйелерге тамаша ерiтiндiлердiң заңдарының қолдануы жақын жүрген адам сипатты сөзсiз тасысады. Нақты жүйенiң мiнез-құлығындағы ауытқудың дәрежелерi үлкеюмен және де тамашадан, тамаша жүйелер үшiн теңдеулердi қолданып өлшеулi термодинамиялық мiнездемелердiң мәндерiндегi ауытқуы әдiл тек қана үлкеедi. Нақты жүйелерге тамаша ерiтiндiлерiнiң тасы закосы болуы мүмкiн қолдану жасауға үшiн, ерiтiлген заттардың шоғырландыруы орынына ерiтiндiдегi олардың белсендiлiктерi мәндi пайдаланады. Ерiтiндiдегi компоненттiң белсендiлiгiмен үйреншiктi күйдегi компонент үшiн ұқсас шамаға ерiтiндiнiң үстiнде компонент қысымның қатынасы қаныққан пара түсiнедi:
(1)
аі – ерiтiндiдегi компоненттiң белсендiлiгi қайда; Рі — ерiтiндiнiң үстiнде компонент қысым қаныққан пара; Рст — таза күйіндегі қысым стандартты түрде.
Ерiтiлген заты үшiн үйреншiктi күйiн таңдау қысымының күйi ол үшiн қаныққан пара табылудың оралымдылығымен анықталады немесе басқа термодинамиялық шама және ерiтiлген заттың шоғырландыруларын облыстан тәуелдi болады, ерiтiндiдегi оның белсендiлiгiмен қай үшiн анықталады. Тең бiрлiкке оның үйреншiктi күйiндегi кез келген компоненттiң белсендiлiк айтып тұруға керек.
Келесi үйреншiктi тұрудан өте жиi қабылдайды:
1. Таза компоненттiң бiрлiкке дейiн молярляқ бұл компоненттiң бөлшегiнiң үзiк емес үлкеюi жолымен алынатын күйi.
2. Қысымы бар компонентiнiң гипотеза күйi қаныққан пара, таза компонент сәйкес келетiн шоғырландыруға дейiн Генридiң заңының алынатын экстраполяциясы
3. 1% сәйкес келетiн ерiтiндiдегi заттың күйi компоненттiң жаппай шоғырландыруы
Рауляның заңынан ауытқудың дәрежесiнiң таза зат, мiнезде белсендiлiгiнiң ретiнде үйреншiктi таңда тұруларымен бiрiншi жағдай үшiн. Оның молярляқ еншiсiнiң жанында компоненттiң белсендiлiгi бинарлық нәсiлдерiнде.
Талдау:
Ерiтiндiнiң құрамынан таза мыстың жүйедегi мыстын белсендiлiктiң коэффициентiнiң тәуелдiлiгiден үйреншiктi күйгене дейiн температураның жанында 1550 теңдеумен өрнектеледi:
Мән үйреншiктi күй қарағанда ерiтiндiдегi мыстын белсендiлiгiнiң мәнi есептеңiз
1%
-ерiтiндiлер
үшiн ерiтiндi және мыстын белсендiлiктiң
коэффициентiнiң шамасын
,
,
,
(1)
(2)
(1 ) теңдеу теңестiремiз (2 ) және без үшiн қара күйе еншiсiн табамыз
(3)
Мыстын компонентiнiң белсендiлiгi тең:
Қарағанда ерiтiндiдегi мыстын белсендiлiгiнiң коэффициентi 1% -стандартты түрге:
(5)
Кесте 1.
