29. 1 : 10000 Масштабтағы аэрофотосуреттермен елдi мекен пункттерiн дешифрлеу.

30. 1 : 2000 Масштабтағы аэрофотосуреттермен елдi мекен пункттерiн дешифрлеу.

1:10 000-1:25 000 масштабтағы аэротүсірістерді анықтау қиындық тудырмайды. Ғимараттар басқа объектілерге қарағанда дұрыс орналасуымен және мінездемелік формасымен ерекшеленеді. Бірақ материалды анықтауда ережеге сай натурлық зерттеу қажет. Осы себепті елді-мекендер далалық әдіспен дешифрленеді.

Дешифрлек процесінде топогроф көшеден кейін көшені айналып, аэрофотокескінді натурамен салыстырып, ситуацияны белгілейді және қысқа жазумен түсіндірмелерді жазады. Практикада дешифрлеу қорытындысын жасаудың әр түрлі тәсілі бар. Мысалы фотопланды қолданғанда елді-мекеннің аэрокескініне карандашпен барлық шартты белгілерді белгілейді. Өте қатты тығыз жерлерге оригинал алаңынан выноска жасайды. Деш-дің қай тәсілінде де журналға абристі сурет салу керек.

Елді-мекенді дешифрлеуде ірі масштабтағы аэротүсірістерде үй шатырларының күнмен шағылған бөлігі, шатырдың өз көлеңкесімен құрылыстың көлеңкесі ескеру керек. Ғимаратты сызғанда олардың түскен көлеңкесін қосып сызуға болмайды. Бұл қателік болмауы үшін аэротүсірісті стереоскопиялық қарап алу қажет.

Екінші қателік бұл көп қабатты үйлердің шартты белгісінің ауысуы, яғни биік ғимараттардың (зауыт трубасы және т.б.) белгілеудегі қателік. Аэротүсіріс шетіндегі бұл объектілер орталық проекциялық қасиеті бойынша перспективалық кескінге ие: олардың жоғарғы бөліктері салыстырмалы фундаментке қарағанда жылжыған дешифрлеу материалдарында биік объектілер қатаң түрде сол жерде жазылуы керек. Ол үшін объектінің көрінетін жақтарын сызады. Одан кейін ғимарат бұрышының бір жағынан параллельді сызыұты қарама-қарсы көрінетін жаққа жүргізеді. Алынған сызбаны басқа бүрышпен қосады. Осымен деш-тін ғимараттың барлық контурын алады.

Топографиялық деш-де маңызды талаптар:

-планировка міменздемесі және әр түрлі бөліктегі құрылыс тығыздығын көзбен қарау

-басты көшелерді көрсетіп, көше белілерін нақты сызу

-ориентар болатын ғимарат пен үйлерді дәл көрсету

-елді мекендерді ішкі құрылысымен жасыл жабындысымен нақты кескіндеу. 31. Интерпретоскоптың көмегiмен аэрофотосуреттердi дешифрлеу (аспапта жұмыс жасау). 32. Интерпретоскоп құрылысы.

Суреттерді түгел камералды дешифрлеу. Мұндай жағдайда түсіріс ауданының картографиялық материалдары жақсы оқылуы қажет. Камералдық дешифрлеуде экспедициялық (стеоскоп) және стереофотограмметриялық аспаптар (интерпретоскоп, стереопроектор, стереограф) қолданылады.

33. Жер бетiнiң оптикалық мiнездемесi. 34. Дешифрлеу мақсатына аэрофото түсiрiстiң оптималды параметрлерiн таңдау. 35. Танылатын объектiлердiң ашылу классификациясы. 36. Этолондар негiзiнде дешифрлеу. Дешифрлеу эталоны жер бетi участкiсiнiң кәдiмгi фотобейнелер болып келедi. Оларды далалық жұмыстар түрiнде зерттеп дешифрлейдi. Эталондарды бiр қос суреттен құрады. Эталондар мазмұны мен принциптерi бойынша классификацияланады. Мазмұны бойынша эталондар комплекстi және бөлiндi (отраслевые) болып бөлiнедi. Отраслевые – бiр ғана ландшаыыт элементiнiң мiнездемесi ғана болады. Мысалы тек қана бедердi немесе геологиялық құрылысты.. Комплекстi эталондар табиғаттың барлық компоекстарының көп отраслдi аннтациясынан тұрады. Принципi бойынша – системдiк және территориалды болып бөлiнедi. Системдiк анықталған система бойынша орналасқан бөлек жұмыстарды мiнездейдi Территориялы эталондар ландшафтар бойынша объектердiң комбинациясын мiнездейдi. Эталондардан басқа әр түрлi түсiрiстер үшiн дешифрлеу анықтамалары құрылады және оларды қолданып объектi камералды дешифрлеуге болады. Дешифрлеу белгiлерiнiң системделген эталондар мен таблицаларды өндiрiстердi түсiрiстiң материалдарымен қолданады. 1 : 10000 және 1 :25 000 масштабтағы топографиялық түсiрiске құрылған дешифрлеу анықтамасын толық деп есептеуге болады. Бұл анықтамаға топографиялық объектiнiң түрiн аэрофотосуретте және объектiң бейнеленуiн фотографиялық бейнелеу фонында шартты белгiмен бейнеленген альбомы бар.

37. Топографиялық карталарды жанартудағы дешифрлеу. Топокарталарды жаңалаудың негізгі мақсаты олардың мазмұның қазіргі уақыттағы жергілікті жерге сай келтіру.Топокарталарды жаңалау аэрофототүсірістерді қолдануға негізделеді, жаңалаған картаны шығарған соң пайда болған объектілер осы картаға еңгізіледі, ал жоқ болып кеткендер- жойылады. Картаны жаңалаған кездегі аэрофотосуреттерді дешифрлеу камералды жағдайда жүзеге асырылады және кейін далалық жағдайда зерттеледі. Картаны жаңалағандағы камералды дешифрлеуге келесілер кіреді: 1.Жергілікті жердің өзгерістерін картаны жаңа аэрофотосуретпен беттестіру арқылы анықтау,осы кезде картографиялық мәні бар ведомстволық материалдарды қолданады. 2.Аэрофотосурет бойынша өзгерістерді дешифрлеу.Осы кезде ескі далалық дешифрлеудің эталондарын қолданады.Дешифрлеу нәтижесін аэрофотосурет үстінде шартты белгінің көмегімен бекітеді немесе фотоплан үстінде толық сызады. 3.Қажетті мінездемелерді және атауларды ведомстволық материалдардан аудару, сонымен қатар аэрофотосурет бойынша мінездемелерді өлшеу. 4.Дешифрлеуге берілмейтін немесе қате дешифрленген объектілердің орналасуын васковкаға фиксациялау. 5.Мінездеме немесе аттарды орнату қажет объектілер.Осы васковка проектті құрған кезде және далалық зерттеулерді жүргізген кезде қолданылады 38. Картографиялық мағына материалдарын жинау және қолдану. 39. Географиялық атауларды орналастыру. 40. Жолдарды дешифрлеу. Автомобиль жолдардың көрініс торлары және олармен байланысты құрылғылары ( мост , тунель, парон, ) сияқты дешифірлеу нәтижелері түріспен картаға көшіреді. Мұндай дешифрлеу дешифрлеумен салыстырғанда жолдық тордың анық детальді мінездемесін береді , ол топографиялық карталарды құру үшін қолданылады . Сызықты объектілерге жататын транспортық тораптар түсірілістерде көрсетілген объект ауданын минималды еніне қарағанда,түсірістегі жолдардың ені 4 есе кем болады.Жоғарыда айтылғандай құрлықтық жолдар грунттық жолдар және шосселер әанық көрсетілуі,алайда пішінсіз жолдардың дешифрленуі ортаға байланысты.Темір жолдар түсірістерде анық бейнеленеді және темір жол қарауына алынған жер,выемка,насыпь бейнелері бойынша анықталады. 41. Гидрографияны дешифрлеу. Космостық түсірістердегі гидрографиялық объектілер мен құрлыстары,яғни тұрақты және периодты кеуіп қалатын каналдар мен су қоймаларын калькаға дешифрлеп түсіру керек. Су жиынтықтарының элементтерін түсірісте мұздықтар мен қарлы жамылғыларды контурлап көрсету керек. 42. Бедердi дешифрлеу. Бедерді тематикалық дешифрлеу әдісімен дешифрленеді. Тематикалық картаны құрғанда ұсақ масштабты түсірістер фотосуреттегі контурды белгілеу үшін негізгі мәлімет болып атқарылады. Мұндай жұмыстар болотаны және орманды жерлерді дешифрлеуге мүмкіндік берді. Ұсақмасштабты материалды қолданып географиялық есепті шығарғанда , әсіресе аудандық жоспарын , бұрынғы құрылғаның нақтылау және жаңартуға мүмкіндік береді. 43. Жасыл жабындыны дешифрлеу. 44. Ауылшаруашылық шалғындарын (угодий) дешифрлеу. Дешифрлеудің арнайы түріне жататыны түсірістерді ауыл шаруашылық дешифрлеу, ол ауыл шаруашылық карта мен планды құру мақсатымен орындалады. Оның мазмұны картографиялық материалдарды белгілеумен анықталады. Олар қолданылады : аудандық жоспарлауда, жер қорын есепке алуда, облыстық және аудандық жерқұрылысын құрастыруда, жерқұрылысы сыртқышаруашылық және ішкішаруашылық – ауыл шаруашылық касіпорын организация территориясында, жер ресурстарын танып білу және онымен басқару үшін қолданылады. Ауылшаруашылық дешифрлеу қазіргі кезде басым қолданылатыны комбинировалық тәсілі. Кіретін этаптар : даярлайтын , камералдық дешифрлеу, далалық жұмыстар және далалық қортынды бақылауы.заказчиктің берілген материалы және дайындығы. 45. Топырақты дешифрлеу.  Топырақты зерттеу әдістері, топырақты далалық жағдайда картаға түсіру, топырақ картасын жасау кезеңдері және олардың мазмұны.1 Ірі масштабты топырақ картасын жасаудағы дайындық кезең; 2 Ірі масштабты топырақ картографиясының далалық кезеңі; 3 Камералдық кезең; 4 Ірі масштабты арнайы топырақ карталарын жасау; 5 Қосымша картографиялық материалдарды (картограммаларды) жасау; 6 Ертеректе жүргізілген ірі масштабты топырақ тексеру материалдарын түзету. 46. Саздарды дешифрлеу. 47. Құмдарды дешифрлеу. 48. Дешифрлеу процессiнiң үш табалдырығы.