2 Қазақстанның су қорлары және оларға сипаттама

1.Қазақстанның су қорлары, оларды қолдану

2.Судың негізгі тұтынушылары және олардың сипаттамасы

3 Су қорларын рекреациялық мақсатына қолдану

1 Көлдер еліміздің аумағында біркелкі орналаспаған. Солтүстік Қазақстан аймағында барлық көлдердің 45%, Орталық және Онтүстік Қазақстанда барлығы 36%, ал қалған басқа региондарда көлдердің 19% ғана орналасқан. Қазақстанның ең үлкен су қоймаларына жататындар: Каспий, Арал теңіздерінің акваториялары, Балқаш көлі және Орталық Қазақстандағы Теңіз көлі, Алакөл, Сасықкөл, Жоңғар Алатауының бауырындағы Зайсан, Марқакөл, Солтүстіктің орманды дала және дала аймақтарында орналасқан: Сілеті-Теңіз, Қорғалжын, Шалқар, Айнакөл, (Б.Чебатье), Әулиекөл (Боровое), Шортан, тағы басқалар.

Қазақстандағы мұздақтардың басым көпшілігі Оңтүстік және Шығыс аумақтарында теңіз деңгейінен 4000 метрдей биіктікте, тау жоталарында орналасқан. Олар Тянь-Шань-Талас тауларының, Қырғыз, Іле сырты және Жоңғар Алатауларының жоталарында, Шығыста Қазақстанға қарайтын Алатау тауының шыңында орналасқан мұздақтар. XX ғасырдың 80 жылдарында Қазақстан аумағында 2720 мұздақ бар деп есептелінген екен, оның ішінде 1975 мұздақтың аумағы 0,6 км² (одан да ірілері кездеседі). Мұзданған аймақтардың жалпы аумағы 2033,3 км ² , ал бұл мұздақтардағы су қорының мөлшері 95 км³. Бұл мөлшер республикамыздың барлық өзендері суының мөлшеріне жақын. Мұздақтардың жартысына жақыны (1000 км²) Жоңғар Алатауында орналасқан. Екінші орынды Іле сыртындаға таулармен Күнгей Алатаулары (660,7 км²) алады. Үшінші орында Тер Алатауы (144,9 км²) мен Алтай тауының Қазақстан бөлігі (106,2 км²) тұр, ең азы Қырғыз және Талас Алатау жоталарында (101,5 км²).

Қазір Қазақстан аумағында 200-ден астам қолдан жасалған су қоймалары бар. Олардың жалпы аумағы 95,5 км² (тоғандарды және кішкене су қоймаларын есептемегенде) Су қоймаларындағы судың мөлшері бойынша -50%-де 1-5 млн. м³ су ресурстары бар (116 су қоймалары). Олардың ішіндегі ең үлкені Бұқтарма су қоймасы (Ертіс өзенінде) – су мөлшерінің аумағы – 49 км³, Қапшағайды су қоймасы (Іле өзені) -14км³, Шардария су қоймасы (Сырдария өзені).

Бүгінгі күні ҚР-ның су ресурстарын (экономика саласында) қолдану ортажылдық есеппен есептелгенде 30 км³. Республиканың елді сумен қамтамасыз ету шараларының 85% жерүсті су ресурстарына, қалған бөлігі жерасты су қорларына, теңіз сулары және қайтып оралымға қосқан сарқынды суларға бағытталған. Су ресурстарының негізгі бөлігі (78%) ауыл шаруашылық секторына жұмсалынып отыр (2-кесте).

2 Кесте - Су ресурстарын қолданудың орташа көрсеткіші, %

	су қолдану %
	барлығы	тұрмыстық-коммуналдық	өндіріс	ауыл шаруашылық	басқа
Қазақстан Республикасы	100	5,0	16	78,0	1,0

1990 жылдардан бастап 2000 жылға дейін экономиканың құлдырауына байланысты су ресурстарын қолдану мөлшері бір сыпыра азайған еді. (Әсіресе ауыл шаруашылығы бағытында). Қазір жер суаруға 15 км³ су қолданылады. Бұл су негізінен Сырдария, Іле, Шу, Талас, Ертіс өзендерінің су ресурстарынан алынады. Өндіріс орындарының ішіндегі судың ең көп қолданатындарға жылу, энергетика саласы, түсті металлургия және мұнай өндірісі салалары жатады.

Жерасты су ресурстары негізінен ауызсу есебінде қолданылады. Барлық су қолдану мөлшерінің 5% ғана жерасты су қорының есебінен шешіледі. Өндіріс орындары жылына шамамен 5 км³, ауыл шаруашылығы 14,68 км³ су қажет етеді. Оның 9,90 км³ жер суаруға (регулярное орошение), 0,50 км³ инженерлік-лимандық жер суаруға, 3,9 км³ өзендер жағалауындағы шабындық жерлерді суаруға, 0,18 км³ ауыл шаруашылығының ішкі жұмсауына және 0,12 км³ жайлауларды сумен қамтамасыз етуге жұмсалады екен. Су энергетика ресурсы да Қазақстанда біркелді орналаспай, үш аймаққа шоғырланған:

1. Шығыс аймақ: Ертіс өзенінің бассейні, Бұқтырма, Оба, Ұлба (Ульба), Күршім (Курчум), Қалжар, Кендерлік, Үйдене (тармақтарымен қоса).

2. Оңтүстік-Шығыс аймақ: Іле өзенінің бассейн тармақтарымен (Қаскелең, Ақсай, Түрген, Шілік, Шарын) және Шығыс Балқаш бассейні, одан басқа Алакөл аумағындағы көлдердің бір тобы (Көксу, Қаратал, Ақсу, Лепсі, Тентек өзендерінің суымен толтырылып отыратын) осы аймаққа жатады.