7 Тәжірибелік жұмыс: сарқынды сулардың су
ҚОЙМАЛАРЫНЫҢ СУЛАРЫМЕН АРАЛАСЫТЫРУ
ДЕҢГЕЙІН ЕСЕПТЕУ
Мақсаты: Сарқынды сулардын су қоймаларының суларымен араластыру деңгейін есептеп шығару.
Тапсырма: Сарқынды суларды су қоймаларының (өзен, көл, қолдан жасалған су қоймасы) суларымен араластыру деңгейін есептеп шығару.
Жалпы сипаттама.
Сарқынды суларды су қоймаларының (өзен, көл, қолдан жасалған су қоймасы) суларымен араластыру деңгейін есептеп шығару.
Сарқынды суларды өзен-көл суларына құю мүмкіндігін есептеп шығарғанда, екі судың араласу дәрежесін мұқият қарастырады.
Ол үшін алдын-ала араластыру құрылысының жобасын жасағанда бұл мәселелер жан-жақты есептеледі. Ең алдымен қандай да болмасын сарқынды су механикалық, химиялық, биохимиялық, биологиялық тазалаулардан өтуі шарт. «Жер үсті суларын ластанудан қорғау» ережелеріне сәйкес есепке алатын меже өзен-көлдердің су алатын жерінен 1 шақырым қашықтықта болуға тиіс.
Екі судың араласу процесінің жылдамдығы оның араласу мөлшерінің деңгейімен немесе еселігімен сипатталады.
Су араласатын есептеу пунктінің алдындағы араласу еселігі (төмендегі формуламен шығарылады):
n
=
Бұл жерде п – сарқынды сумен өзен суының араласу деңгейі; Q- өзен суы ағымының мөлшері – м3/сек.
q – сарқынды судың есепке алынған мөлшері –м3/мсек.
А – араласу коэффициенті 0,8-0,95 аралығында болады (әрқашанда бірден кем). Мысалы: сарқынды судың араласу дәрежесін есептеп шығар: сарқынды судың тәуліктік мөлшері 10 м3/тәу; араласу коэффициенті – 0,7 өзенінің ағым мөлшері 200 м3/сек.
N
=
Бақылау сұрақтары:
Араласу дәрежесі дегеніміз не?
Есепке алатын меже дегеніміз қандай мағынада айтылған?
Араласу коэффициенті неге тең?
8 Тақырып: сулардың лабораториялық анализ үлгісін алу және оларды консервациялау
Мақсаты: Студенттерді лабораториялық сараптама су үлгілерін алу және оларды консервациялау тәсілдерімен таныстыру
Тапсырма: Сулардың лабораториялық анализ үлгісін алу және оларды консервациялау.
Керекті жабдықтармен материалдар: барометр, консерванттар, сифонды түтікше.
Жалпы сипаттама.
Қолдануға берілетін судың бірінші категориясына әлбетте су қоймаларынан ауыз суға, не шаруашылыққа су алынатын участоктар жатады; 2-ші категорияға өзен- көлдердің суға түсетін, спортпен айналысатын жерлері жатады. Егер су обьектісі елді мекендердің ішінде орналасқан болса, су үлгілерін көл жиегінен 5-10 метр қашықтықтан және судың бетінен есептегенде 50 см тереңдіктен алған жөн.
Өзен көлдерді рекреация ретінде қолдағанда, су қоры ағымынан жоғары 1 км.жерден, ал көлдерден рекреациялық аймақ екі жағынан да алынады (0,1-1км жерден алған жөн)
Ал су қоймаларының табанына жақын жерден су алғанда,30-50 см түбінен жоғары жерден алу жөн. Бұл су үлгісін алудың бір әдісі: егер өзен-көлдерге сарқынды су қосылған болса, судың ең төменгі қабатынан, табанына жақын жерден,сарқынды судан тұнған зиянды заттардың мөлшерін тексеру үшін алынады. Су құрамында зиянды заттардың барлығы осылай қадағалайды. Ауыз суға қолданатын су көздерінен сараптамаға су үлгісі жылына 12 рет, ай сайын алынады. Ал рекреацияға қолданылатын аймақтардан, су көзі суға түсу мезгілі алдында бұрын 2-3 рет қатаң бақыланады. Содан кейін, дем алу мерзімінде, айына 2 рет су үлгісі сараптамаға алынып тұрады. Су үстінен сараптамаға алынатын үлгілер барометрмен,ол болмаса шыны ыдыспен алынады. Су үлгілерін алынатын ыдыстар химиялық тұрақты,алған су үлгісіне химиялық өзгерістер әкелмейтін материалдан жасалуы тиісті. Судың құрамындағы оттегіні; сутегіні, басқа газдарды тексеруге алған үлгі атмосфералық ауамен қатынас жасалуы шарт. Бұл жағдайда, су алатын ыдысты судың тереңірек жерінен толтырады және барлығын су астында жөндеп жабады. Су үлгілерін алар алдында, үлгі алатын ыдысты сол сумен бірнеше рет оңдап жуады.
Судың бетін жабатын тығын әйнектен, не полиэтиленнен жасалған болуы тиісті.
Су үлгілерін консервациялау
Су үлгілерінің сараптамасы анық, дұрыс нәтиже беруі үшін, су үлгілерін алу мен сараптау аралығы көпке созылмауы шарт. Алынған су үлгісінде түрлі физикалық, химиялық, биохимиялық процестер жүріп жатады (микроағзалардың әрекеті) нәтижесінде, кейбір қосылымдарымен қышқылдануы, не болмаса қалпына келу процестері жүруі мүмкін.
(NO3→NO2; SO4→SO3) осыдан сараптамаға лынған судың органолептикалық қасиеттері өзгеруі мүмкін.
Алынған үлгілердегі суда биохимиялық процеестерді болдырмау, тоқтату, азайту үшін су үлгісін 40С салқындықта ұстаған жөн. Бірақ сараптама жүргізер алдында ол су үлгілерін комнаталық температураға дейін жылытады. Егер сараптамаз тез арада жүргізе алмаған жағдайда, су үлгілерін консервацияламайды.
3-кесте. Консервациялаудың әдістері және сараптама жүргізу мерзімі
Су сапасының көрсеткіштері |
Консервациялаудың жолы |
Сараптау мерзімі |
Ерекшелігі |
Алюминий |
Консервацияланбайды |
4 сағаттан аспауы керек |
|
Дәмі және татымы |
Консервацияланбайды |
2 сағаттан аспауы керек |
Тек шыны ыдыспен |
Сутегі көрсеткіші |
Консервацияланбайды |
Үлгі алған уақытта не болмаса алты сағаттан аспауы тиіс |
Ыдыстың аузы герметика лық жабылуы тиіс. Су жылып кетпеуі абзал |
Еріген оттегі |
Консервацияланбайды |
24сағат |
Тек шыны ыдыс |
Судың лайлылығы |
2-3мл хлороформ |
1-2тәулік ішінде |
Анализ алдында шайқау керек |
Мышьяк |
3мл – HNO3 немес HCL (pH-2 дейін) |
Анализ алған күні |
Анализ алдында шайқау керек |
Мұнай өнімдері |
2-4 мл хлороформ |
Анализ алған күні |
Анализ алдында шайқау керек |
Нитраттар |
2-4 мл хлороформ |
Консервациядан бұрын төрт сағат ішінде консервациядан өткенде 24 сғат |
Тек шыны ыдыс |
Мөлдірлігі |
Консервацияланбайды |
4 сағат ішінде |
|
Сынап |
3 мл HNO3, не болмаса HCL |
алған күні бір ай ішінде
|
|
Фенол |
4 гр NaOH |
Алған күн |
40 С Тек шыны ыдыс |
Цианид |
2-4 гр NaOH рН 11-12 |
1-2 тәулік |
40 С Қараңғы жерде сақталуы тиіс |