5 Тақырып: сарқынды сулардағы ластаушы заттардың шоғырлануы

Мақсаты: Сарқынды сулардағы ластаушы заттардың шоғырлануын анықтау

Тапсырма: Басқарудың принциптерін негізге ала отырып, Қазақстандағы «қолайлы саяси ортаны» анықтау.

Жалпы сипаттама. 1. Сарқынды сулардағы ластаушы заттардың шоғырлануын анықтау.

1.Тапсырма бойынша жұмыс тапсыру.

2. Жазбаша бақылау жұмыс.

Сарқынды сулардағы ластаушы заттардың концентрациясын анықтау

Массовая концентрация загрязнений в сточных водах – отношение массы загрязнений к обьему воды (мг/л, г/м³) деген ұғым бар.

Қазақша: сарқынды суларда ластаушы заттардың массасының шоғырлануы – сарқынды су көлеміне, ондағы ластаушы заттардың массасының қарым-қатынасы (мг/л, г/м³)

2. Тұрмыстық сарқынды сулардағы қалқып жүрген заттардың шоғырлануын анықтау

Қазіргі қолданып жүрген нормаларға сәйкес, бір адамға шаққанда тәулігіне 65г/тәу. қалқып жүретін заттар сарқынды суға түседі екен:

В тұрмыстық = 65х1000:n = 65:1000х 200 =325г/м³

Бұл жерде n – бір адамға шаққанда орта тәуліктік рұқсат берілген сарқынды судың мөлшері (л/тәулік).Тұрғын үйлердің жай-күйіне, үйдің географиялық орналасуына қарап алынады. Біздің жағдайда ол – 200 л/тәулігіне. Өндіріс орындарының сарқынды суларына n-басқаша болуы мүмкін.

Жалпы,сарқынды сулардағы қалқып жүрген бөлшектердің мөлшерін төмендегі формуламен анықтайды

В жалпы =

Мұнда: В_тұр –тұрмыстық сарқынды сулардағы жүзіп жүрген ластаушы заттардың шоғырлануы 325 (г/м³).

В_ӨН.- өндірістік сарқынды сулардағы жүзіп жүрген ластаушы заттардың шоғырлануы 250 (г/м³).

Q_ӨН.- өндірістік сарқынды сулардың орта тәуліктік мөлшері 24000 м³/тәу.

Q_ТҰР..- тұрмыстық сарқынды сулардың орта тәуліктік мөлшері 43200 (м³/тәу).

Мысалы: жалпы сарқынды сулардағы жүзіп жүрген ластаушы заттардың шоғырлануын анықтау керек:

В_ӨН – 250 г/м³; В_тұр = 325г/м³; орта тәуліктік өндірістік сарқынды сулардың мөлшері:Q_ӨН – 24000м³/тәулігіне,Qтұр =43200.м/тәул.

Шешімі:

В_жалпы =

Осы жолмен сарқынды судағы органикалық қосындылардың шоғырлануын төменгі көрсеткіштермен анықтауға болады.

Сарқынды судағы органикалық заттарды тотықтыру үшін оттегі қажеттілігі. Оттегінің биохимиялық қажеттілігі – ОБҚ толық. (мг/м³,г/м³)

Lтұрмыстық –ОБҚ толық сарқынды сулардағы,

Lтұрмыстық =40х1000/п = 40х1000/200=200г/м³

Бұл жерде 40-ОБҚ толық. Бір адамға шаққандағы мөлдірленген судың мөлшері: г/тәулігіне; n-ортатәуліктің су шығару нормасы (бір адамға шаққанда)n =200л/тәул.

Өндірістік сарқынды суларда ОБҚ-ның мөлшері әртүрлі болуы мүмкін (20-дан бірнеше мыңға дейін) ол өндіріс өніміне байланысты.

L жалпы = Lтүр х Qтұр+Lөндр х Qөндр/Qөн+Qтұр;

Бұл жерде-Qтұр,Qөндір орта тәуліктік сарқынды сулардың мөлшері.

Lтұр. = ОБҚ толық (тұрмыстық сарқынды суларда)- г/м³

Lөндр.-ОБҚ толық (өндірістік сарқынды суларда) - г/м³

Мысалы: өндірістік және тұрмыстық сарқынды ОБҚ-ның толық мөлшерін анықтау қажет болғанда,егер Lөндр.-140 г/м³, Lтұр.-200 г/м³.Тазалауға жіберетін сарқынды судың мөлшері 43200 м³ тәулігіне. Өндірістік сарқынды сулардың мөлшері 24000 м³ / тәулігіне болса:

Сарқынды судағы мұнай өнімдерінің қалдықтарын анықтау

Өндірістің бағытына қарай қалдықтардың шоғырлануы әртүрлі мөлшерде болуы мүмкін.

С_МӨ - сарқынды судағы мұнай өнімдері қалдықтарының шоғырлануы.

Мысалы: жалпы сарқынды сулардағы мұнай өнімдерінің шоғырлануын анықтау. Егер Смо-20г/м³.

Су қоймаларына құюға рұқсат етілген сарқынды сулардың мөлшері – Qөн-24000 м³/тәулігіне.

Тұрмыстық сарқынды сулар Qтұр-43200 м³/тәул.

Бақылау сұрақтары:

1. Ластаушы заттардың массасының шоғырлануы деп нені айтамыз?

2. Бір адамға шаққанда қалқып жүрген заттардың массасы қандай?

3. Жалпы сарқынды суларда қалқып жүрген заттардың шоғырлануы қалай есептеледі?

4. Сарқынды сулардағы ОБҚ толық бір адамға шаққанда неге тең?