2 Кредит

№1 дәріс.

Тақырыбы: Зертеуші этика.Зертеудің ғылыми негізі.

Мақсаты: Зертеуші этиканы құруымен таныстыру.

Соңында екінші дүниежүзілік мекемелерде өмір қорқыныштары барлық болат қоғам соғыстары белгілі үшін зерделі артта қалғандардың және үшінші рейх лагерінде. Нюрнберг процессте ­, дәрігерлер әйелдерде мертіктіруші , таза тәжірибелік гинекологиялық операцияларды жүзеге асырды - тұтқындардың және өміршеңдік шектері оқыды аласа температуралар жанында , былауларға тұтқын тией сумен мұзды, көрсетілген. Жақында тап осы қалқыды туралы ұқсастарды жапон айуандықтарында ­ уақытқа екінші дүниежүзілік соғыстың , бірақ айыптылар бұларды келісімнің , сол себепті сотқа ешуақытта жан қияр болатын соғыс соңысында АҚШ басқыншылық күштерімен тыныш мұхитта. Сондай әрекеттердің философиясын түзелді , шығыс материал өзімен адамдардың бірсыпыра сыныптары ұсынып жатыр , болып жатқан жоқпын ­ дара құндылық , жету құралы көбірек емес біреуді шүбәлі жалпы игіліктің , ғылым дамуы мысалы .

Бүгін сондай көру нүктелерің шындап ешкім ұстанбайды. Мынау дәрігерлік әдептану көптеген проблемалармен шынында , қазір арасында сұрақ - бір азғаналардың, қайда этикалық негіздің алды ­ анық және кесімді көрінеді.

Қандай сіздер болмады адамдардың қолдануының жылдары тәжірибе қатысушылары кім, не ретінде , айналдыруға ешқандай ақтау мүмкін емес олардын қалай барлығы тек мақсат жетуіне арналған құралдармен. Бәрінен артық адам құқықтары тиісті болу барлығы, және ешқандай ғылыми жетуді басым алмайды зиян, қондырылған – зерттеумен. Тіпті жылдар өткен соң қаншама барлық облыстар, тағы бар ­ бірсыпыра анықтықсызды аман сақталып жатыр , мәнді әлеуметтік мақсаттар аралық арақатынастар тип жатыр және адам құқықтарымен.

Томға жеке өмір қорғанышына жеке адам құқығын айнала үлгімен қақпайласу қызмет ете алып жатыр, оның күй-жағдай денсаулық туралы. Зерттеулердің негізгі басқаратын принциптары адам қатысуымен нюрнберг кодексте айқын қисынға келген болатын, ­ келе жатушыда сот үкіміне әскери қылмыстардың үстінде .Ақпарат толық кодексте алу қажеттілігі асты сызылды ­ қатысушылардың былаулық келісулері , зерттеуші міндеттемелері ­ қолайсыз тәуекел жоқ болу және ананы көшірмелеу, алынған пайда мүмкін ең аз тәуекелді айқын іліп қояды. Бірақ кодексті жарияланған 1947 болатын, биомедицина зерттеуге оның қолданунышылығы әрқашан емес. Нацистардың жауыздықтары ғылыми және дәрігерлікте ­ коғамда қайталанбады , бірақ келесілерді соғыстарда және қылмыс дауларында жайлы ­ адамгершілік, сөзсіз, орынды болды . Бірақ бірсыпыралар дәрігерлік зерттеулерден , шығарып салынғандардың соғыстан кейінгіні ­ заманда, қатысушыларға арналған маңызды тәуекелмен байлаулы болатын, олар сол туралы білмеді. 60-шы жылдардың басында ұғынуды күшейді , дәрігерлік зерттеулердің бар болу этикалық бақылауын жеткіліксіз. Маңызды дәрежеде мынау Папвор ( Pappworth,1967) және Бичер ( Beecher,1970), ( McNeill, 1993) жұмыстарына алғыс айтыды. 1962 жылында дүние жүзілік дәрігерлік қауымдастық (ВМА) этикалық кодекс жобасы дайындады , қатыстыны эксперимент адамдарда, кең таратудан кейін және туралы пікірлерді Хельсинкиде 1964 г. ВМА ассамблеясымен қабылданған болатын. Хельсинк декларация, бірнеше өңдеудің аяғында шыдады , этикалық мониторингі негізін және бақылауды құрастырып жатыр үшін дәрігерлік зерттеу ­ бәріне әлемде. Көз алдына келгендер үлгілер төмен - зерттеулерді көрсетіп жатыр , неге айқын керек болып қалды ­ басқаратын принциптар және норманың. Уиллоубрук штаттын ауруханасында 1957 г. (Willowbrook) зерделі артта қалған балалардың артынан Нью - Йоркті тәжірибелік бағдарлама басталған болатын. Балалар ауруханада ­ жұқпалы аурулардың жиынынан берді, вирусты гепатит қоса. Зерттеушілер арнайы айырылуды жасады, қайсыда ауру ағымдары алып қойылған балаларды зерттеу мақсатымен вируспен жұғуға әдейілеп ұшырады. Зерттеушілер бекітті, сондықтан балалар бәрі-бір асылы жұқтырған болады, жақсырақ олар үшін болады , егер мынау арнайы айырылуда болса, болғанмен жалпыларды аурухана палаталарында. Бірақ зиян пайдалумен ұқсас салыстыруы болар еді ­ незізде тек қана оқиғада, егер гигиена жақсаруымен жігерлер қоса жіберілмеді және инфекция деңгейі төмендеуіне барлық ауруханада. Сонымен қатар, әке-шешелердің, бергендердің өз бала бағытына келісу мынауды айырылу сондай шешімге нақты күштеді, жұқтыру ескерте, болуы мүмкін баламамен болады ­ тұрақты дәрігерлік бақылау жоқ болуында. Беттердің әлсіз тобын зерттеу бағдарламаға қатысуға септеді, нормалы шарттар жанында шүбәлы еріктілерді тартар еді. Келесі үлгіде пайда келтіру ойы айқын көбірек қатысушыларға болды, бірақ тәуекел бағалаулары , қатысушылардың хабарланғанды емес келісулері тиістінің болатын. Ұлттық әйел ауруханаға 1966 г. зерттеу жоба басталған болатын, мақсатпен қайсыны көрсетті не жергілікті карцинома in situ - ұрғашы мойын тигізуі - инвазивной негізін салушысымен келмейді. Жобада әйтеуір ­ әрекеттердің аномалды учаске қашықтауымен ескермеді, тек қана түрде болды ­ әйелдердің зерттеу арқылы процес дамуы мүмкін белгілерінің табуына арналған уақыттардың жүйелі аралары.Қалай тәуекелді және жаман тәжірибені болды мынау келесі сот тексеру көрсетті ­ былаулықпен , не құтылуды болады қайсы ауру қатысушы әйелдерінің қатарына көрінуге ертіп әкелді. Көбірек ананың , қатысқан әйелдерден біреуіннің емес томға даңқтылыққа қоймады , не олар душар болып жатыр емес ­ әдеттегі және тәжірибелік емдеуге ; қажеттілік визитпен жиі қайталардың ­ тексеруге арналған дәрігерге олар үшін болды - , ал үшін аналардың , кімді инвазивный шаян дамды,- және жалған тыныштанумен.

Егер ол ғылыми негізделмесе,зерттеу жобасы этикалық болуы мүмкін емес. Жаман жоспарланған зерттеу қатусушылар тобына пайдасыз ыңғайсыз жағдай туғызып душар етеді. Яғни зерттеуді өткізу усыныстары ғылыми бағалаудан өту керектігін білдіреді. Мұндай бағалау бір қарағанда пайдалы ғылыми болжам және нақты болуын орнықтырып ұсынылған зерттеу схемасы ізденіп отырған шешімің пайдасы жазып алуға көзді жеткізуі керек. Егер зерттеу жобасын қоржыландыру беріп қаражатпен демеу болса,мұндай бағалау грантты беру алдында міндетті тузіде өткізіледі. Егер зерттеу коллекция негізінде қоржыланса(мысалы фармацевтикалық компания) зерттеу өтінішінің тәуелсіз бағалауы өткізілуі тиіс,зерттеу базасында қандай да бір пайдасы немесе жаңа ақпаратты анықтау керек. Жақсы жағынан жаман жоспарланған зерттеу қатысушыларың құр босқа уақыт жоғалтуларына әкеліп,жаман жағынан адамдарды ақталмағаннегіздепге душар етеді.Осыдан жаман ғылым-бұл жаман этика екендігіне күмән болмайды. Егер зертеу жобасы ғылыми негізделсе де,ол ақталмауы мүмкін. Кей жағдайларда зерттеу белгілі нәрсені қайталаумен жүргізілуі мүмкін. Басқа тұрғыдан қайта қолдану басқабіреуге ізденіп отырған ақпарат пайда әкелуі мүмкін.Сондықтан ұсынылған зерттеу алдында сұрау туындау керек:егер ұсынылған жоба іске аспаса біз нені жоғалтамыз? Бұл сұрақты прогматикалық мағынада қысқа түсінуге болмайды.

Көптеген зерттеулер ешқандай көрінетіңдей пайда әкелмей,ғылыми түсініктің фундаментальді қоржысын енгізеді.Осы тәріздес жақсы зерттелген негіздердің арасында болашақ ғылымның негізгі құрылады. Адамдардың қатысуға туралы сөз қозғалғанда ешқандай келешекте маныздылығы мен мақсат жоқ зерттеуге жоламау керек. Ғылыми негіздің ерекше қиын аймағың анықтау болып ,сапасы зерттеу болып табылады.

Әдебиет:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтар:

1. Зерттеулік этика

2. Ғылыми медициналық зерттеу

№ 2 дәріс.

Тақырып : Өлім және өлу.

Мақсаты: Өлім және өлу туралы таныстыруды құрастыру.

Қазір батыс елдерінің көпшілігінде адам өлімінің критерияларың мидың өлу критериясы деп қабылдап отыр. Бұл критериялар ғасыр қозғалысының, ауруға вербальді немесе моторлы реакциясының және діни рефлекстердің жоғалуың қосып отыр. Бұл критериялар науқастың ақылы немесе зерделі белсенділігінің жоқтығың көрсетіп қана қоймай, мидың белсенділігінің барлық белгілі функцияларға жоғалғаның көрсетіп отыр. Жоғарыда келтірілген реакциялардың жоғалуы, сол адамның енді ешқашан санасына келмейтінің, ми құрылысының зақымданғанына куәгер бола алады.

Біздің көз қарасымызбен науқасқа бағытталған медициналық араласу мен емдеу науқасқа пайда әкелуден тұратының білеміз. Шындап келгенде науқасты осындай жағдайда ұстауды тұспалдауды немесе денесінің қандайда бір мүшесің алып тастаудан не басын кесіп тастаудан еш айырмашылығы жоқ. Осыдан науқастың миы өлгеннен кейін оны алып қалуға әрекет жасауды тоқтатуымызға болады. Дегенмен мидың өлуің диагностикалау клиникалық жағдайларда әр уақытта мағыналы емес.

Гораций 22 жастағы студент жол-көлік апатынан зардап шеккен. Жарақат алғаннан бері 3 ай көлемінде уақыт өтті, Гораций содан бері тұрақты вегетативті жағдайда қалып отыр. Ол кейде жұтынып, дем алып, көзін жыпылықтатып, кейде көзін ашып айналдырады. Тыныс алу жоларының инфекциясының алдың алу мақсатында ішін ара антибиотиктер мен емдеп назогастральді түтікшенің көмегімен өмір онымен жалғасуда. Бірақ оның бас миында клиникалық немесе электроэнцефалографикалық белсенділік белгілері жоқ.

Тұрақты вегетативті жағдай ( ТВЖ) – бұл жоғарғы мидың өлу клиникалық көрінісі. Мұндай жағдайларда науқастарда ақыл ой белсенділігі, олар түс көрмейді, ойланбайды, сыртқы ортаның ойын қабылдамайды өйткені олардың ешқандай неврологиялық негізі қызмет істемейді. Дәлме дәл мағынада олар « бұл өмірде болмайды». Сонымен қатар егер ТВЖ диагнозы дұрыс қойылса жазылу мүмкін емес. Сондықтан бұл жерде нақты диагноз қою өте маңызды, дұрыс диагноз қойылмаған науқастар интенсивті реабилитацияға душар болып, бірнеше апталар мен айлар өткеннен кейін олар қайткенмен ашылған жағдайлар болған.

ТВЖ бойынша жан жақты мамандардан жиналған топ диагностикалаудағы келесі критерияларын шығарды :

• Басқа адамдармен өз ара әрекет жасауға қабілетсіздігі және қоршаған әлемге немесе өзін жете түсінуге куәләнуінің жоқ болуы;

• Есту көру ауру сезімдеріне бағытталған тұрақты куәләнуінің жоқ болуы;

• Сөйлеу және түсінуді қолдану куәләнуінің жоқ болуы;

• Ұйқы – сергектік циклінің басыңда болатың ауыстырмалы сергуі

• Мейірбикелік күтім және дәрігерлік араласу шарттарыңда автономды функцияларды жеткілікті сақтау;

• Зәр және нәжісің ұстай алмауы;

• Жұлын – ми рефлекстерінің түрлі сатыларының сақталуы.

Бұл критериялар өте ауыр жағдайларын көрсетсе, ТВЖ – дағы науқастар денелерің қозғалтып, ал кей жағдайларда олардың беттеріңде күлкі пайда болып немесе жас ағады .Кейде олар айғайлап сөйлеуге де қабілетті болады. Көптеген вегететивті науқастарда туа біткен: құсу, жөтел, сору және жұтыну, асқазан – ішек жолдарының жұмыс істеу рефлекстері сақталып реттеліп отырады.

Көптеген жағдайларда соңғы функцияны сақтау ұзақ уақыт бойы ТВЖ- да науқастардың күнелтуіне мүмкіндігін туғызады.

ТВЖ – да мекендеу ең көп тараған ұзына бойы 5, 10, немесе 20 жас белгілі жағдайлардан ең ұзақ мерзім – 37 жас.

Кома vidilante деп ТВЖ – ң айырмашылығы бас ми қабығы зақымданбайды. Бұл науқастар қоршаған әлемді, сөйлегенді түсініп қабылдауға қабілетті келеді, бірақ олардың барлық моторлы функцияларың ерікті бақылаудан айырылады.

ЭЭГ- да тіркелгендей ми белсенділігің көрсетіп науқастың ми қабығыңа түскен қоршаған ортамен көзің қозғалту арқылы әсерлі қатынаста болуы мүмкін.

ТВЖ – дағы науқастардың туыстарының көпшілігі « Шындық емес пе? Ол енді осыңда жоқ қой» деп сұрайды. ТВЖ – дағы науқастардың өмірің ұзартуға біз моральді міндетті емеспіз, өйткені біздің көмегімізді қажет ететің ол субъект жоқ тек биологиялық қалдықтары сақталады.

Қазіргі уақытта егер науқасқа нақты ТВЖ диагнозы қойылған болса, заң жүзіңде өмірің қолдау үшін жасанды заттарды соның ішінде назогастральді зондты қолдануды тоқтатуымыз заңға қайшы келмейді.

Проблема шешімдері тиімсіз ауыр жағдайлардың тәуекелдік түсінігіне әкеледі. Науқастың өмірің құтқаруға бағытталған араласудың шешімдері оның жағдайың жақсартуы мүмкін. Көптеген дамыған елдерде бұл сұрақтар байсалды талқылауға айналған. Көптеген коментаторлар өмірді қолдайтың емді тоқтатуға рұқсат етілсе қатерлі қадамға әкеледі деп болжайды, өйткені біз белсенді эвтаназия мен енді тоқтату арасыңдағы шекараны қиып өтеміз.

Әдебиет:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтары :

1. ТВЖ жағдайы.

2. ТВЖ жағдайың диагностикалау критериялары.

№ 3 дәріс.

Тақырып : Медициналық генетика мен гендік инженерияның этикалық проблемалары.

Мақсаты: Медициналық генетика этикалық проблемалары ұғымың қалыптастыру.

Бұл тарауда біз жиі генетикалық инженерия деп аталатын және көп жылдар бойы ғылыми фантастиканың сарқылмас бұлағына айналған аймақты қарастырамыз.Көп жағдайда генетикалық инженериямен адам табиғатын билеу ұғымдары қабаттасып жатады, сондықтан оған болашақта ғылым жетістіктерінің асыра пайдаланылуына деген үрей негізделеді.Көптің пікірінше ,ол қайда барады сол жерге бұрын болмаған және баруға болмайтын жаққа барады. Көпшілік үшін бұл таңданарлық жайт шығар, бірақ гендік терапияның идеясы жаналық емес.Оның мүмкіндіктері жайлы XXғ. 60-жылдары оның дамуы үшін қажетті техникалар ,ойлар болмаса да айтылып жүрген болатын.Негіссіз тәжірибелер де бұл теорияларды кейінге жақсы уақытқа қалдыру деп ойлады (Culver, 1993).

Бүгінгі күннің адам генетикасының жағдайы көрінгендей монолитті емес. Генетикалық технологиялар генетикалық елеуден ж/е ДНК-сүнгілер пайдаланудан, бір жағынан, бөгде торлардың сау тіндерге жабыса өсу диагностикасына дейін , екінші жағынан , генетикалық кеңестен соматикалық жасаушылардың гендік терапиясына дейін , мүмкін болашақта ұрықтық желінің гендік терепиясына дейін болады. Осыған да адамның хромосомаларының гаплоидтық жиынтығы жобасы жатады, ол адам геномының толық нуклеодті ретін алуға бағытталған. Мұрагерлеу, бұрын жауапсыз ғалымдардың қорқынышты фантазиясы деп қабылданса, қазіргі уақытта шынайы әдепті пікірсайыста орталық орында тұр.Керісінше, евгеника әлі де болмалы ғана ролін атқарып жатыр.

Молекулярлы медицина өзіне үш кең аймақтағы гендерді және олардың азық – түліктерің, генетикалық дамуын өнімдерн зерттеу, науқас жағдайында гендердің қалыпсыз дәлділігің анықтау және қалыпты емес терапевтік модификацияың оқытады. ДНК-технологиялар кейбір моногендік ауруларға генетикалық негізінде сәуле түсіреді, олар муковисцидоз (ген CFTR), Гентингтон синдромы (генГП5), Х-хромосомдарды (ген FMR1), жанұялық гиперхолестеринемияны, жанұялық гипертрофикалық кардиомиопатияны, Дюшенін миодистрофиясының генетикалық негіздерің жарыққа төгуге рұқсат етті. Дегенмен мультигенді аурулардың генетикалық негізін анықтау қиынырақ болса да, мұндай ауруларды тұдыратын гендерді іздеу тез дамуда, жүрек ауруына, қант сусамыры, қысымның жоғарылауы, әсіресе Альцгеймер ауруы ж/е қатерлі ісіктің кейбір түрлеріне жауаптылардың гендерін іздеуде жетістікке жетуде. Кеуде қатерлі ісігіне ж/е анабез қатерлі ісігіне сезгіштік анықтайтың екі ген сипатталды , біреуі-Альцгеймер ауруына (АРОЕ), енді біреуі-жүрек ауруына (AGT) бейнеленген.Молекулярлық диагностикада генетикалық бейімдеуде аналық бездің және емшек ісігіне икемделуі АҚШ - та қолайлы коммерциялық қол жетерлік болып отыр.

Гендік терапияның бастапқы мақсаты өзгерген гендерді герментативті клеткада орналастыру және тұқым қуалайтын ауруларды емдеу болса да , едәуір көп жетістікке диференциалданған соматикалық жасушаларда жетіспейтін ақуызды толтыруымен жетуге болады. Соматикалық жасушалардың гендік терапиясы аймағындағы сынақтар 1990ж. басталған болатын, олар негізінен қатерлі жасушаларға,әсіресе,кеуде және анабез ісігінде глиобластомада және тағы басқа лейкиялық формада. Сонымен қатар мукависцидоз, мидың кейбір ісіктеріне, СПИД ж/е Дюшеннің миодистрофиясына ауруларының терапиясы бойынша зерттеулер жүргізілуде.

Соматикалық жасаушылардың гендік терапиясын қолдануға рұқсат 1989ж. Берілді және 1990ж. пайдаланылды, ол науқастың жасушаларындағы генетикалық ақауларды түзеу дегенді білдіреді, дегенмен осы жасушалар соматикалық болып табылады.Бұл әдіс алмастыру, түзету және қосуды қамтиды; гендер ретровирусты векторлардың көмегімен енгізіледі. Өзгетекті гендер клетколарға ДНК РНК-ға өзгеру үшін , ақуыз тізілуі үшін енгізіледі. Бүгінгі таңдағы нәтижелі әдіс-оларға бізге қажетті ген енгізген жолымен өзгертілген вирустарды пайдалануы;бұл вирустардың өзіндік механизмі генді клеткаларға өткізу мүмкіндігін береді. Бұл вирустар векторлар деп аталады және бұл ретровирустар , аденовирустар немесе қарапайым ұшық (герпес) вирустар болуы мүмкін.

Бұл векторлардан басқасы ,ДНК-ны адам клетколарына тікелей енгізуге болады, яғни оларды кейбір гендерді тасымалдау құралы липосомалар сияқты болып табылады Бола алатын липосомалар секілді құрылымдарға салу арқылы. Бүгінгі танда бірде бір вектор кемшіліктерден айырылмаған , олардың оң және теріс жақтары эксперименталды және клиникалық тәжірибелер үшін әлі де бар.

Соматикалық клетеолардың гендік терапиясының мақсаты клетколардың кейбір топтарын модификациялау және осылайша науқастың өзіндік ауруларын жою болып табылады.Бұл мағынада ол біршама мүшені ауыстырып қондыру шараларына ұқсас, бірақ кез келген генетикалық терапияға қарағанда үлкен күшке ие болып саналады.

Әдебиеттер:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтары:

1. Медициналық генетика.

2. Гендік инженерия.

3. Гендік терапия.

№ 4 дәріс.

Тақырып :Психотерапия мен психотриядағы этика .

Мақсаты: Психиатриядағы этика туралы ұғымың қалыптастыру.

Қазіргі клиникалық практикада 20 жылға жуық биоэтика « Мәселелі ахуал » деп көрінген жағдайларға жауап іздеп отырды.

« Мәселелі ахуал » ауқымды талқылау қазіргі қоғамда медицинада бір іске адам құқығың қорғау идеолгиясы болып отыр. Психиатриялық көмек көрсетуде кейбір био – этиканың негізің қалаушы мәселелер мағынасы жағынан моральді – этикалық дилеммамен байланысып өзгеше жақын болып отыр. Сонымен қатар психиатрия тарихында оларды шешу тәжірибесімен оларды дәстүрлі ұғыну қазіргі замаңғы биоэтикаға масаттанады.

Барлық биоэтикада патерналистік және патерналистік емес дилеммамен жазып келу медицинада « жару – сквозной» болып табылып отыр. Дәрігер мен науқас арасыңдағы қатынас патерналистік үлгіге негізделіп, адамның өмірі приоритетті құңдылық болын, дәрігерге « науқас игілігі жоғарғы заң » болып толық клиникалық шешімді қабылдауды дәрігер өз жауапкершілігіне алады.

Керісіңше науқастың приоритетті моральді автономиясынан шығып, науқас құқығы күшіне еніп, психиатрия тарихында патерналистік бастау төтенше маңызды рольді ойнады.

Патерналистік бекітумен психикалық науқас пен дәрігердің өз ара қатынасы байланысып, біріншіден, ерікті медициналық пән ретіңде психиатрияны өзі анықтаса, екіншіден, қоғамды науқас адамдармен араласқан қатынасың құрастырады.

1793 ж. француз дәрігері Ф. Пинелге қатысты « есінен адасқандар науқастар абыройына дейін көтерілді» дегені басты еңбегі болып отыр. Париждегі мемлекеттік Бистер ауруханасыңда науқастардан шыңжырды шешті. Психиатрияда оның реформасы дәрігерлік патернализмнің апофеозы болып шықты. Пинель әр – түрлі ( күтуді, жанашарлықты, мейірімділікті, қамқорлықты, талапшылдықты) мақсатқа жету үшін кеңестердің түрлерің соныі ішіңде науқастың сеніміне кіруге, таң қалдыруды айтып кетті.

Пинель кейбір науқастарға қатысты уақытша оқшаулаңдыруды, ақылды шараларды қолдануға жол берді.

50 жыл бойы ағылшын дәрігері Д.Конолли Пинельдің дәрігерлік әдісінің этикалық аспектісің тереңдете отыра және жаңы ауратың науқастарға қатысты қиналу шараларына тиым салуды ұсыңды.

Ол « Ешқашан қиналмау» принципің шығарды: Жалғастыру

Әдебиет:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 с

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтары :

1. Психиатриядағы этика.

2. Психотерапиядағы этика.

№ 5 дәріс.

Тақырып : Эпидемиология және этика.

Мақсаты: Эпидемиология және этика туралы ұғымың қалыптастыру.

Эпидемиология – аурудың факторларың аңықтайтың және аймақтағы бір топта болған оқиғалардың саның оқумен айналысады.

Аурухана эпидемиологиясы медицина орталығыңдағы науқастарға қатысты сұрақтармен айналысады.

Эпидемиология аурухана ішіңдегі инфекцияны оқумен айналысады. Олаодың таралу жолдарың, көздерің , тәуекел топтарды анықтап, сонымен қатар маман- эпидемиолог шара қолдануға әдістемесің құрып, сол инфекциялардың таралуына жол бермеуің бақылайды.

АІИ – деп медициналық мекемеде болған кезде жұқтырған микроорганизмдерді айтады. Мұндай инфекциялар науқастар мен қызметкерлерге жұғуы мүмкін.

Науқастардың инфекциялы патологияны анықтағаннан кейін немесе инфекциялы науқастар туралы ақпараттан кейін аурухана эпидемияға қарсы жұмыс режимін өтуі қажет.

Науқасты стационарға жатқызғаннан кейін және заттарды, транспортировка барысында қолданылған эвакуатор күшімен арнайы жарақатталған бригадалар зарарсыздандырады. Қабылдау бөлімінде инфекциялы ауруды анықтағаннан кейін ауруханаға түскен науқастарды сұрыптау аяқталады.

Эпидемиологиялы диагностика үшін қажетті мәліметті жинау жеткіліксіз. Жиналған мәліметті санмен белгілеп және топтарға бөлу қажет.

Эпидемиологиялы диагонстиканың келесі сатысы сбепті – бірездек байланысты қалыптастыру болып табылады.

Эпидемиологиялы диагонстиканың қорытындалаушы сатысы қызметтік байланысты анықтау болып табылады.

Науқастардың инфекциялы патологияны анықтағаннан кейін немесе инфекциялы науқастар туралы ақпараттан кейін аурухана эпидемияға қарсы жұмыс режимін өтуі қажет.

Науқасты стационарға жатқызғаннан кейін және заттарды, транспортировка барысында қолданылған эвакуатор күшімен арнайы жарақатталған бригадалар зарарсыздандырады. Қабылдау бөлімінде инфекциялы ауруды анықтағаннан кейін ауруханаға түскен науқастарды сұрыптау аяқталады.

СПИДке шалдыққан адам 10-15 жыл ғана өмір сүре алады. Осындай жағдайға душар болған адамдарға көмек беріп, қолдауымыз керек. Ауыратын екен деп бас тартпауымыз керек.

Осы аурудың аты шығып, анықталғаннан кейін-ақ оған әлемдегі БАҚ өкілдері “ХХ ғасырдың індеті”, “ғасыр обасы” деген ат қойып, оны жұқтырған адамдар санаулы жылдардың ішінде-ақ іріп-шіріп өледі деген түсінік тарата бастады.  Шындығында, ВИЧ жұқтырған адам қанша өмір сүреді? “ВИЧ инфекциясы” диагнозы бар адам ең бірінші өзіне осы сауалды қоймақ. Бұған мамандар қазірге: “Ешкім білмейді”, деген бір ғана сауалмен жауап береді. Кейде оның 15, 10 тіпті 5 жыл деген “мерзімі” айтылып та қалады. Осы арада мына бір мәселеге назар аударалық. СПИД эпидемиясы 25 жылдан астам уақыт бұрын басталса, содан бері осы диагнозбен өмір сүріп келе жатқан адамдар бар.  Қазақстанда ВИЧ/СПИД ауруының алдын алу жұмыстары 10 жылдан бері жүргізіліп келеді. Бірақ, осыған қарамастан, өкінішке қарай біздің елімізде де ВИЧ позитивті адамдардың саны жыл сайын ұлғайып бара жатыр. Осы уақытқа дейін халықтың арасында бұл ауру тек моральдық азғындаған адамдарда ғана болады деген түсінік қалыптасып келді. Оны жыныстық қызмет көрсетіп жан бағып жүрген қыз-келіншектеріміз жұқтырады, онымен осылардың қызметін пайдаланатындар немесе гомосексуалдар мен нашақорлар ауырады деген біржақты пікірде болды. Қазіргі кезде иммунтапшылығы дерті жағдайы түзу, орта жастан асқан отбасылы жандардан да табылып отыр. Адамның ағзасындағы төрт сұйықтықта болатын бұл вирус иненің ұшымен де, жыныстық қатынаспен де, қан арқылы да, ананың сүтімен де оңай жұғатынын Шымкент оқиғасы тағы да дәлелдеп кетті. Осы вирусты аяғын анықтап басып, адал жүрген адамға тіс дәрігері де, маникюр-педикюр шебері де өз кәсібін дұрыс атқармаса, абайсызда жұқтыруы мүмкін. 

Алматыдағы СПИД орталығының деректеріне қарасақ, қазіргі жағдаймен бағалағанда Қазақстанда 12-14 мыңдай адам ВИЧ диагнозымен өмір сүріп жатыр. Шамамен деп отырғанымыз, осы уақытқа дейін, мәселен алматылықтардың 10 пайызы ғана тексеруден өткен. Оңтүстік астанамызда бүгінге дейін ВИЧ диагнозы 1400 адамға қойылған. Олардың жас шамасы 19-49 аралығын құрайды. Биылғы жылдың 1 қазанына дейін елімізде 6 943 жанның ВИЧ жұқтырғандығы тіркеліп, оның 426-сы СПИД-пен ауыратындығы анықталып отыр. 

Бүгінгі статистикаға қарап отырсақ, Қазақстанда ВИЧ жұқтырғандардың 78 пайызын, Алматыда тіркелгендердің 92 пайызын есірткі пайдаланатындар құрайды екен. 

Қазіргі күндері осы аурумен күресетін үкіметтік емес ұйымдар иммун тапшылығы вирусымен ауыратындарға психологиялық қолдау көрсетіп, олардың құқықтарын қорғайды және ол адамдарға осы диагнозбен қоғамға бейімделуге көмектеседі.

Қазіргі күндері Қазақтанда иммун тапшылығы вирусымен ауыратын азаматтармен көптеген Үкіметтік емес ұйымдар жұмыс істейді. Олардың қатарында “Тең теңімен” ұйымы да бар. 

Әдебиет:

1. Биоэтика: Оқу құралы/Ред. бойынша. П.В. Лопатина. – 4- е изд. – М., 2009.- 272 б.

2. Кэмпбелл, Г.Джиллетт, П. Джонс, Дәрiгерлiк әдеп : Қауырсындарды . ағылшынша :Оқу құралы/Ред. бойынша. Ю.М. Лопухин, Б.Г. Юдиннiң редакциясы посУПод. - М : Гэотар - медиа, 2007 – 400 б.

Бақылау сұрақтары :

1. Эпидемиология түсінігі.

2. Эпидемиология және этика.

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МІНІСТРЛІГІ

КАСПИЙ УНИВЕРСИТЕТІ

ГУМАНИТАРЛЫҚ ҒЫЛЫМДАР ЖОҒАРЫ МЕКТЕБІ (ФАКУЛЬТЕТ)

«МЕЙІРБИКЕ ІСІ КАФЕДРАСЫ»

Оқу бағдарламасы – (5В 110100 «Мейірбике ісі»)

Оқыту түрі – күндізгі