2. Pierce’a teoria znaku

Znak jest czymś (przedmiot – środek przekazu), co komuś (użytkownik znaku) zastępuje (reprezentuje) coś innego pod względem jakichś cech, doświadczeń czy funkcji

znak ßàINTERPRETANTßà znak

(znaczenie)

ZNAK PRZEDMIOT

(środek przekazu) (odniesienie)

Znak występuje zawsze w trójczłonowym związku, który łączy:

• środek przekazu, czyli rzecz lub zjawisko empiryczne uchwytne za pomocą zmysłów,

• przedmiot, czyli obiekt istniejący realnie bądź tylko intencjonalnie (w czyjejś wyobraźni),

• interpretanta, czyli wyobrażenia i treści mentalne związane ze znakiem oraz sposobem doświadczania przedmiotu odniesienia (kojarzonymi z nim cechami, funkcjami, emocjami)

Interpretant nie jest podmiotem, użytkownikiem znaku, tylko innym znakiem, który interpretuje znaczenie znaku wcześniejszego i sam jest interpretowany przez jakiś znak następujący.

Znak ma „swoje” znaczenie, ale może ono zostać określone i wyrażone tylko za pomocą innego znaku czy znaków. Znak sam w sobie nie jest możliwy, gdyż nie zinterpretowany przez inny znak nie zaistniałby jako znak właśnie.

Teoria znaku Pierce’a :

• koncepcja logistyczna, w której rozważa się znaki – podobnie jak w logice wyrażenia językowe – bez odniesienia do użytkownika, tj. do jakiegoś podmiotu. W ten sposób otrzymujemy logikę relacji, twórcą której był nota bene właśnie Pierce. W logice relacji rozróżnia się monady, diady i triady.

Monada to jedynie warunek, potencjalny człon jakiejś możliwej relacji.

Diada to relacja dwuczłonowa, bezpośrednie odniesienie czegoś do czegoś innego (np. relacja „bycia większym od”).

Triada to relacja trójczłonowa (np. „leży między”), bądź relacja triadyczna koncepcja znaku obywa się bez uwzględnienia użytkowników.

• koncepcja matematyczna - podobnie jak matematyka, semiotyka jest nauką teoretyczną, formalną i aprioryczną, a nie opisową nauka o faktach. podobnie jak matematyka, bada ona pewne struktury oraz ich przekształcenia. Aby ją skonceptualizować matematycznie, można w tym celu użyć na przykład teorii grafów. Graf to struktura relacyjna zbudowana z wierzchołków i krawędzi łączących pewne wierzchołki. Jeśli te krawędzie maja wyróżniony kierunek, mamy do czynienia z grafem skierowanym (zorientowanym). Przykład grafu niezorientowanego: sieć dróg łączących miejscowości; przykład grafu zorientowanego: układ krwionośny. Tak rozumiana teoria grafów opisywałaby związki miedzy znakami niezależne od jakiegokolwiek użytkownika;

•koncepcja metafizyczna: jest to pewna wersja idealizmu obiektywnego, podobna z ducha do platonizmu. Triada jest zawsze czymś ogólnym, uniwersale, a jako taka nie może być faktem psychologicznym: „Prawdziwa triada nie może należeć do świata jakości ani do świata faktów, lecz może być jedynie prawem lub regularnością jakości czy faktów. Jest ona wszelako oddzielona zupełnie od tych dwóch światów i istnieje jedynie w [idealnym] świecie reprezentacji”.

Triadyczna koncepcja znaku • Pierce pisze o trzech korelatach znaku, wskazuje na trzeci spośród nich (interpretant) jako łączący, scalający reprezentamen z przedmiotem. Uwagę zwrócić w tym miejscu należy na fakt, że taka koncepcja znaku mówi o interpretacji, jako o „mediującej reprezentacji" Wiąże się to bezpośrednio z poznaniem symbolicznym stojącym w opozycji do poznania intuicyjnego.

• Komunikacja, będąca transmisją informacji zawartej w znaku, pozwala nadawcy i odbiorcy negocjować przekaz, poszerzać wiedzę. Cechą poznania symbolicznego jest to, że nie ujmuje ono przedmiotu całościowo (jak to ma miejsce w przypadku poznania intuicyjnego), ale daje nam obraz niepełny wymagający interpretacji. Kategoria interpretanta określa rolę, jaką znak ma spełniać a która polega na zastępowaniu „czegoś dla kogoś".

• Triada to relacja trzech elementów powiązanych w taki sposób, że jeden z nich występuje jako łącznik między pozostałymi dwoma. Istotą triady jest zatem zapośredniczenie dwóch elementów przez trzeci, czyli mediacja. "Triadyczna koncepcja znaku polega więc na ujmowaniu znaku jako jedności będącej relacją trójczłonową pomiędzy środkiem przekazu, przedmiotem i interpretantem;

Podział znaków według Pierce’a

• Ikony/znaki ikoniczne: (oparte na posiadaniu pewnej cechy wspólnej z przedmiotem, zasadzie analogii lub podobieństwa

znaki ikoniczne dzielą się na trzy grupy:

o obrazy (odzwierciedlają przedmioty na zasadzie podobieństwa),

o diagramy (na zasadzie struktury),

o metafory (uwydatniają istotnych cech przedmiotu, od którego się odnoszą);

• Indeksy/znaki indeksalne oparte na fizycznym/egzystencjalnym związku modela/przedmiotu ze znakiem, np. dym jako znak ognia;

• Symbole/znaki symboliczne oparte na umowie społecznej, funkcjonujące w danej strukturze kulturowej.

• Jest to podział, który stanowić będzie podstawę dla budowania modeli komunikowania. o Ikona zachowuje silne podobieństwo do elementu znaczonego. Przykładem ikony jest fotografia osoby, portret, perfumy sygnalizujące podniecenie seksualne. „Istotną, szczególnie wyróżniającą cechą znaku ikonicznego jest to, że dzięki jego bezpośredniej obserwacji można odkryć prawdy o przedmiocie inne niż te, które wystarczają do określenia jego budowy”.

o Indeks posiada bezpośredni związek fizyczny z przedmiotem, do którego się odnosi. Indeksem ognia jest dym, przeziębienia jest kichanie.

o Symbol jest znakiem, który oznacza jakiś przedmiot w wyniku przyjętej konwencji. Wszystkie słowa i cyfry arabskie są symbolami.