For(инициализация; өрнек; модификация) операторлар;

Циклда пайдаланылатын шамамен бастапқы шамалар және хабарлама үшін инициализация пайдаланылады. Бұл бөлімде үтірмен бөлінген бірнеше операторлар жазуға болады. Мысалы, бүтін оң сандардың барлық бөлінгіштерін табу.

#include <iostream.h>

int main (){

intnum,half, div;

cout<<”\nСан енгізіңіз:”cin>>num;

for (half=num/2,div=2;div<=half;div++)

{

if (!(num%div ))

cout<<div<<”\n”;

}

return 0;

}

Кез келген while циклы for циклының эквивалентіне алып келуі мүмкін.

for(b1;b2;b3) операторb1;

немесе

while (b2){

оператор;

b3;

}

while операторы. Әзір циклдық операторында шарт цикл денесінен бұрын тексеріледі, оның жазылу түрі:

While (өрнек) оператор

Цикл денесінің қайталану шартында көрсетілген жай және құрылымды операторларды өрнек анықтайды. Операторды орындау өрнекті есептеу кезінде басталады. Егер ол ақиқат (true) болса, онда циклдың операторы орындалады. Егер бірінші тексеруде өрнек false болса, онда цикл бір рет те орындалмайды. Өрнектің типі арифметикалық немесе оған алып келетіндей болуы керек. Өрнек циклдың итерациясының әрқайсысының алдында есептелінеді. Мысалы, барлық бүтін оң сандардың бөлінгіштерін табу керек.

#include <iostream.h>

int main (){

intnum;

cout<<”\nСан енгізіңіз:”cin>>num;

int half=num/2; //санның жартысы

int div=2; //кандидат бөлгіште

while (div<=half){

if (!(num%div )) cout<<div<<”\n”;

div++;

}

return 0;

}

Программалаудың кеңейтілген тәсілі- шексіз циклдың ұйымдастыруы while(true) немесе while(l) басымен және қандай да бір шарттың орындалуы цикл денесінен зорлықпен шығуы.

while кілттік сөзінен кейін жай жақшаның ішіне ауыспалының бейнелеуін енгізуге болады. Оның әрекет ету облысы цикл болады.

while(int х=0) {.../* әрекет ету облысы*/}

do while операторы. Цикл шартпен құрамдық схеманы жүзеге асырады және оның жазылу түрі:

do оператор while өрнек;

Алдымен циклдың денесін құрайтын жай және құрама операторлар орындалады, ал одан кейін өрнек есептелінеді. Егер ол ақиқат (true) болса, онда цикл денесі тағы да бір рет орындалады. Өрнек false болған кезде немесе цикл денесінде қандай да бір тасымалдау операторы орындалынса, онда цикл аяқталады. Өрнектің типі арифметикалық немесе оған алып келетін болу керек. Мысалы, х аргументінің квадрат түбірі берілген Eps дәлдікте итерациялық формуламен құру.

Мұндағы, y_n-1-алдыңғы түбірге жақындау (басында есептеулер озбырлықпен таңдалады). y_n- кейінгі жақындау. Жақындаулар абсолюттік шамаға қарағанда, шамаға берілген дәлдіктері бір бірінен ерекшелене бастаған кезде есептеулер процесі тоқталады. Абсолюттік шамаларды есептеу үшін fabs( ) стандартты функциясы пайдаланылады.

8-билет

1. Мәтіндік ақпаратты енгізу компоненттері.

а) Редакторлеу компоненттерін атаңыз.

б) Көпжолды редакторлеу терезелері қандай?

в)Компоненттердің негізгі қасиеттері мен әдістерін атаңыз.

Memo және RichEdit- компоненттері көпжолдық редакторлар болып табылады. Бұл компоненттер көмегімен бірнеше жолдан тұратын мәліметтер өңделеді.

Көп жолды редактор бір жолды редактор орындайтын әрекеттерді орындай алады. Көп жолды редактор бір жолды редактордан айырмашылығы ол бірнеше жолдарды қамтиды. Көп жолды редактордың барлық мазмұнына қатынасу үшін.

String типті Text қасиетін пайдаланамыз.

Бұл жағдайда MEMO – компонентінің барлық мазмұны бір жол түрінде көрсетеді.

MEMO – компонентінің жеке жолдарымен жұмыс жасау үшін Tsring типті Lines қасиетін пайдаланамыз. Жолдық массивтің реті 0-ден басталады

Memo компонентінің қасиеттері

Name	Компонент атауы. Программада компоненттің кейбір қасиеттеріне рұқсат ретінде пайдаланылады.
Text	Memo өрісінде орналасқан мәтін. Бүтін ретінде қарастырылады.
Lines	Memo өрісінде орналасқан мәтін. Жолдар жиынтығы ретінде қарастырылады. Жолға өту жолдың номері арқылы жүзеге асады.
Lines.Count	Memo өрісіндегі жолдар саны
Left	Өрістің сол жақ шетінен форманың сол жақ шетіне дейінгі ара қашықтығы
Top	Өрістің жоғарғы жақ шетінен форманың жоғарғы жақ шетіне дейінгі ара қашықтығы
Height	Өрістің биіктігі
Width	Өрістің ені
Font	Енгізілген мәтін мазмұнын көрсету қарібі
ParentFont	Форма қарібінің мінездемесін мұрат ету белгісі

ComboBox компонентінің ListBox компонентінен ерекшелігі горизонталды айналу жолағы болмайды және тізімнен бір ғана мәнді таңдауға болады.

Қасиеттері: Items, ItemIndex.

TComboBoxStyle типті Style қасиеті ComboBox компонентінің сыртқы түрін және тәртібін анықтаиды. Style қасиеті келесі мәнді қабылдаиды.

• CsDropDown-редактрлеу жолы бар ашылатын тізім. Қолданушы тізімнен керекті элементі тандауына немесе енгізуіне болады.(үн. жағ)

• CsSimpe – үнемі тізімі ашылып тұратын редактрлеу өрісі. Тізім толық көріну үшін компютердің Height қасиетімен биіктігін үлкеитеміз.

• CsDropDownList- тізімнен элементтерді таңдауды ұйымдастыратын ашылатын тізім.

• CsOwnerDrawFixed - ItemHeight қасиетімен берілетін бекітілген биіктіктегі тізім.

• CsOwnerDrawVariable - әртүрлі биіктікті қабылдайтын элементтер тізімі.

Егер тізім стилі соңғы екі мәнді қабылдаса, онда тізімдердің шығуын программалаушы программа жазу барысында өзі орындайд

- Integer типті DropDownCount қасиетін ашылатын тізімде бір уақытта көрсетілетін жолдар санын анықтаиды. Қасиет үнсіз жағдайда 8 мәнін қабылдайды.

- Boolean типті DroppedDown қасиеті тізімнің ашылған немесе жабық күйде тұрғанын анықтауға мүмкіндік береді. Егер қасиет True мәнін қабылдаса, ол арқылы тізім ашылған түрде көрінеді. DroppedDown қасиеті егер Style қасиеті CsSimple ға тең мән қабылдаса ғана қолданады.

Аралас тізіммен жұмыс жасағанда келесі оқиғаларды қолдануға болады.

• onDropDown (тізімді ашу)

• on CloseUp (тізімді жабу)

• on Select (элементті тандау)

• on Change (редактрлеу өрісіндегі мәтінді өзгерту)

2. Басқаруды беру операторлары

а) goto операторы

б) break операторының қызметі қандай?

в) continue, return операторларының қызметі қандай?

С++ -те есептеудің орындалу ретін өзгертетін төрт оператор бар, олар:

- goto,шартсыз көшу операторы;

- break, циклдан шығу операторы;

- continue,циклдың келесі итерациясына өту операторы;

- return, функциядан қайту операторы.

goto операторы.

goto операторының жазылу форматы келесі түрде болады:

goto белгі;

Сол функцияның денесінде белгі: оператор; конструкциясы болуы керек.

goto операторы басқаруды белгіленген операторға жібереді.Белгі – бұл әдеттегі идентификатор. Оның көріну облысы (аймағы) денесінде берілген функция болып табылады.

Шартсыз көшу операторын пайдалану келесі екі жағдайда ақталған:

1. бірнеше қабаттасқан циклдан немесе ауыстырып- қосқыштан тұратын программаның мәтіні бойынша төмен қарай шығу (мәжбүрмен);

2. функцияның бірнеше орнынан бір жерге (орынға) шығу;

Басқа жағдайларда goto операторын пайдалану тек қана программа құрылымын күрделендіруге және жөндеуді қиындатуға әкеліп соғады, сондықтан кез келген алгоритмді жазу үшін әлдеқайда сәйкес келетін құралдар бар. goto операторын қолдану құрылымдық және модулдік программалау принципін бұзады. Бұндай программалауда программалардың барлық блоктары тек қана бір кірістен (кіру) және бір шығыстан (шығудан) тұруы керек.

Кез келген жағдайда басқаруды if, switch және цикл операторларының ішінде беруге болмайды.Айнымалыларды инициализациялаудан тұратын блоктың ішінде, одан кейін орналасқан операторларға өтуге болмайды, өйткені бұл жағдайда инициализация орындалмайды.

int k;…

goto E1;…

{int a=5,b=10;

k=a+b;

E1:int s=k+1;

Программаның бұл фрагменті (үзіндісі) орындалғаннан кейін Е1 айнымалысының мәні анықталмаған болады.

break операторы

break операторы цикл операторының , if операторының ішінде немесе switch операторында құрамында break операторы бар оператордан кейін орналасқан программаның нүктесіне өтуді қамтамасыз етеді.

continue операторы

Циклдың келесі итерациясына өтетін continue операторы цикл денесінің соңына дейін қалған барлық операторларды өткізіп жібереді де, басқаруды келесі итерацияның басына жібереді.

return операторы

return функциядағы қайтару операторы функцияның орындалуын аяқтайды және басқаруды оның шақырылған нүктесіне береді. Оператордың жазылу түрі:

return [өрнек];

№9 БИЛЕТ