64)Кәсіпкерліктегі делдалдардың рөлі

Өндіруші мен тұтынушының мүдделерін қорғайтын, бірақ өнім өндіруші немесе тұтынушы болып табылмайтын заңды немесе жеке тұлғалар делдалдар деп аталады.

Делдалдық аясындағы кәсіпкерлік белсенділік ең қысқа мерзімдерде өндіруші мен тұтынушының экономикалық мүдделерін сәйкестендіруге мүмкіндік береді. Өндіруші көзқарасы тұрғысынан, делдалдық оның жұмысының тиімділігін арттырады. Өйткені, тауарды тұтынушыға жеткізудегі қызмет функцияларын делдалға жүктей отырып, өнім өндіруші өз белсенділігін толығымен тек өндіріске жұмылдыруға мүмкіндік алады.

Тауарды бөлу каналы – бұл тауар қозғалысының өндірушіден тұтынушыға жеткізілу жолы. Бөлу каналдары тиімдірек болады, егер ол тікелей байланыстармен ғана шектелмейді, делдалды қосу негізінде жүргізілсе.

Делдалды пайдалану ең алдымен, оның қызметінің жоғары тиімділігімен анықталады. Оған тауар өндіруші көптеген жағдайда өзі қол жеткізе алмайды. Делдалды «өндіруші-тұтынушы» тізбегіне қосу арқылы тауардың барлық тұтынушылары үшін кеңейтілген қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, делдал өндіруші тауарын мақсатты нарықтарға жеткізуді тиімді түрде жүргізе алады.

Тұтынушы көзқарасы жағынан делдалдық – тауарды тиімді каналдар арқылы жеткізіп, оның қажеттіліктерін мүмкіндігінше тез және толығырақ қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Делдалдықтың ең кең таралған түрі агенттік болып табылады, яғни онда агент өндіруші мен тұтынушы арасында делдал ретінде шығатын қатынастар типі. Агент – бұл тауарды өндіруші немесе тұтынушы мүдделерін қанағаттандыру мақсатында іс-әрекет ететін тұлға. Агенттің мүдделерді қанағаттандырудағы іс-әрекет ететін тұлғасы принципал деп аталады.

Принципал ретінде агентке сатуды тапсыратын тауар иесі немесе агентке сатып алуды тапсыратын тауар тұтынушысы шығуы мүмкін. Осылайша, агенттің қатысуымен жүргізілетін делдалдық екі немесе үш субъектінің өзара қатынастарынан тұрады. Агенттер бірнеше түрге бөлінеді: өндірушілердің агенттері, өткізу бойынша құзыретті агенттер, сатып алу бойынша агенттер.

66) Кәсіпкерлердің жауапкершілігі – мемлекеттіңғ қызметкерлердің, тұтынушылардың, шаруашылық субъектілердің құқықтарын бұзуға, орындалмаған міндеттемелерді қалпына келтіруге бағытталған белгілі бір іс-әрекеттерді жасау қажеттілігі, міндеті

Кәсіпкерлер жауапкершілігінің түрлері

Азаматтық жауап-кершілік – қарас-тырылған міндеттер мен міндеттемелерді мүлдем орындамау немесе дұрыс орын-дамаудың азаматтық заңнамамен орнатыл-ған заңды салдары

Әкімшілік жауапкершілік – кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру барысында кәсіпкерлермен және кәсіпкерлік ұйымдардың лауазымды тұлғаларымен әкімшілік құқық бұзу-шылықты жасағаны үшін орнатылады

Қылмыстық жауап-кершілік – бұл кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру барысында, заңға қарама-қайшы іс-әрекеттерді жүзеге асыру кезінде пайда болатын кәсіпкер-лердің заңды жауапкер-шілік түрлерінің бірі

Тәртіптік жауапкер-шілік – еңбек тәртібін бұзғаны үшін бұзушылар-ға әсер ету түрі түрінде. Тәртіптік шаралардың келесідей түрлерін қолда-нады: ескерту, бұйрық шығару, жұмыстан босату

Материалдық жауапкершілік – қызметкердің заңға қайшы және кінәлі мінез-құлқы жағдайында зиян тигізгені үшін орнатылады. Материалдық жауапкершіліктің 2 түрі болады: шектеулі (орташа айлық жалақының 1/3 шегінде). Толық, дара немесе ұжымдық материалдық жауапкершілік туралы келісім-шарт жасаған қызметкер үшін орнатылады

Моральдық жауап-кершілік – адам іс-әрекеттерінің моральдық норма-ларға сәйкес болу немесе болмауын, сонымен қатар өз қылықтарының нәтижелері мен салдарын сезінуі