8. Бульдік логиканы қолдана отырып, мысал келтіріңіз.

Іздеу жұмыстарын жүргіген кезде электронды МБ бульді логиканы қолдануға тура келеді. Көптеген МБ операторларында бульдік ойды жоғарғы тіркеуде жазу кк.

And операторы- және дегенді білдіреді. Мысалы, лапороскпиялық холицистоэктономия жайында ақпарат іздейтін болсақ мынаны жазу кк laparascopic And cholecystoectonomy

OR операторы – немесе, яғни операторды таңдаған кезде логикалық байланысы бар бірінші және екінші термин бар мақала кк болған жағдайда. Мысалы, холецистоэктономия жәнехолицистостомия жайлы мақала іздеген кезде бірінші немесе екінші термині бар мақалалар шығады, ол келесі түрдегідей болады cholecystoectonomy or cholecystostomy

NOT операторы – жоқ. Керегі жоқ тақырыптардан арылу кезінде қолданылады. Мысалы, біз лапороскопиялық холецистоэктомия жайында ақпарат іздейтін болсақ, бірақ дәстүрлі холецистоэтомияны алып тастау кк. Онда сұрау төмендегідей болады laporoscopic AND cholecystoectonomy NOT laparotomy.

9. Клиникалық зерттеулердегі қателердің түрлері, оларға мысал келтіріңіз.

Жүйелі қате немесе ауытқу (bias) – қорытындының шынайы мағынасынан жүйелі (кездейсоқ емес, тұрақты) түрде ауытқуы.

Айталық А дәрісі Б дәрісінен жақсы әсер етеді десек, ал осы ұғым қате болса, сол қатенің жүйелі түрде ауытқуына қандай қорытындылар әсер етуі мүмкін?

А дәрісі аурудың жеңіл түрлеріне тағайындалуы немесе А дәрісінің дәмі Б дәрісінен тәттілеу болуы, әйтпесе, А дәрісі жаңадан шыққан болса, науқастар мен дәрігер оны жақсы әсерлі деп ойлаулары мүмкін. Міне,жүйелі қателердің пайда болу мүмкіндігі анықталды. Жүйелі қателердің барлық зерттеулерде болуы шарт емес, сондықтан оның бар-жоқтығын анықтап және олардың зерттеудің нәтижесіне қалай әсер ететінін білу керек

Клиникалық бақылаудағы жүйелі қателер

• Іріктеуге байланысты жүйелі қате. Мысалы: салыстырып отырған топтағы науқастардың негізгі белгісі бірдей емес.

• Өлшеуге байланысты жүйелі қате.Мысалы: салыстырмалы топтардағы науқастардың көрсеткіштері әртүрлі өлшемдер арқылы анықталған.

• Әсер ететін факторларға байланысты жүйелі қате.Мысалы: әсер ететін бір фактор, екінші фактордың әсерін өзгертіп жіберуі арқылы туындайды.

Зерттеушілер жүйелі қатемен күресу және оның әсерін болдырмау үшін қатені қайдан және қалай іздеуді білуге тиісті.

Кездейсоқ қате

Популяцияны іріктеу кезінде шынайы маңызды бірлі-жарым кездейсоқ қорытындының ауытқуын кездейсоқ вариация дейді, ол клиникалық бақылаудың кез келген сатысында кездеседі.

Теориялық тұрғыдан алғанда, кездейсоқ қатені жөндеуге болады. Ол үшін клиникалық бақылауды дұрыстап жүргізу керек.,Кездейсоқ қатені болдыртпау кейде мүмкін болмайды , бірақ дұрыс жоспарлау мен зерттеулер арқылы оның әсерін төмендетуге болады.

Сонымен, клиникалық эпидемиологияның негізгі мақсаты- барлық медициналық деректердің жиынтығын, жұмыс істеп жүрген дәрігерлерге ең соңғы жаңалықтарға сүйене отырып, (дәлелді медицинаға) жеткізу арқылы көмектесу

10. Эпидемиологиядағы этикалық мәселелер.

Сапалық клиникалық тәжірибеде маңызды элемент болып тұлғаның құқығын қорғау ретінде биомедециналық зерттеулерде адамдардағы хабарландырылған келісімді алу сынақ субъектісінен, егер зерттеуге қатысатын адам өзі келісім беретін жағдайы болмаса келісімді оның заңды тұлғасынан алу кк.

Базалык этикалық принцип Хельсинки Бүкіл Дүние жүзілік медициналық ассоциациясының декларациясында қабылданған, адамдық тұлғаның тәуелсіздігіне құрмет және таңдау еркіндігі анықталды. Бірак бірқатар жағдайларда хабарландырылған келісім адамдардың қасиеттерін және құқығын қорғау ушін жеткіліксіз болуы мүмкін. Бұндай жеткіліксіздік себебі ретінде жастық, интелектуалдық, ментальдық, сынақ тұлғасының әлеуметтік жетілмеуісалдарынан зерттеуге қатысу туралы аңдаусыз шешім қабылдауы мумкін.

Қиын жағдайларда зерттеуге қатысу туралы ессіз шешім қабылдауды болдырмас үшін субъект құқығын қоргайтын этикалық комитет құрылған. Оның міндеті ақпараттты келісімді алу іс шарасының мазмұны мен жағдайын қарастыру болып табылады.

Биомедициналық зерттеуге қатысушының ақпаратына кіреді

• Зерттеуге қатысудың фактісі

• Зерттеудің әдісі мен мақсаты

• Мүмкін болатын ұзақтығы

• Қатысудың пайдасы мен қатысудан бас тартудан пайдасы

• Болжам қауіп және ыңғайсыздық

• Балама терапия

• Құпиялық

• Зерттеушінің медициналық көмек корсетудегі жауапкершілігі

• Зерттеудің қаржылық жағдайы

Зерттеуші ісшараға қатысты хабарландырылған келісім аларда міндеті

• Барлық ақпаратты беру кк

• Сұрақтарға жауап беруге толық мүмкіндік беру

• Заңды емес және қорқыту жолымен алынған дұрыс емес ақпаратты болдырмау

• Келісімді субъект зерттеуге қатысудың фактілері мен әсері туралы арнайы ақпараттанғаннан кейін ғана қатысуы қажет

• Негізгі ереже ретінде зерттеу субъектісі келісіміне дәлел ретінде жазылған форма алынады.