56. Электр энергия қорек көзінің тізбектеліп қосылуын түсіндіріңіз.

Біріккен қорек көзін, электр энергиясының қабылдағыштарын және оларды қосатын сымдары электр тізбегі деп атайды.

Электр энергиясының қорек көзі – түрлі энергиялырды электр энергиясына айналдыратын құрылғылар болады. Айналдыратын энергия түріне қарай электр энергия қорек көзі химиялық және физикалыққа бөлінеді. Электр энергияның химиялық қорек көзі деп, химиялық реагенттер арасындағы тотықтандырып - қалпына келтіру үдерісі арқылы электр энергиясын шығаратын құрылғыларды айтады.

Электр энергетикасы — энергетиканың басты құрастырушысы, оның басты міндеті — электр энергиясының тұтынушыларын электрлік энергиямен жабдықтау үшін электр энергиясын тиімді жолмен өндіру, тарату және үлестіру.

Бұл сала кез келген елдің әлеуметтік және эконономикалық дамуының маңызды бөлігі, себебі электр энергиясының энергияның басқа тасымалдаушыларынан көрі бірқатар ерекшеліктері бар: үлкен қашықтыққа таратудың, тұтынушылар арасында үлестірудің және энергияның басқа түрлеріне (механикалық, жылулық, химиялық, жарықтық және басқа да…) түрлендірудің салыстырмалы жеңілдігі.

Электрлік энергияның маңызды өзгешілігі — оны бір уақытта өндіріп, сол уақытта тұтынуға болаты.

Түйін деп үштен кем емес өткізгіштердің тоғысқан нүктесін атайды. Бұл бөлікте {\displaystyle n}  өткізгіш бар.

Оларды тізбектей жалғағанда өткізгіштің бойынан бірдей ток өтеді, себебі тоқ таратылмайды. Бөліктің ұштарындағы потенциалдар айырымы:

(n-1)- {\displaystyle \phi _{1}-\phi _{n}=(\phi _{1}-\phi _{2})+(\phi _{2}-\phi _{3})+...+(\phi _{n-1}-\phi _{n})}

Немесе

U=U1+U2+…+Un{\displaystyle U=U_{1}+U_{2}+...+U_{n}}

Бөлік тізбегі үшін Ом заңынан {\displaystyle U=IR}{\displaystyle U_{1}=IR_{1}}U=IR, U1=I1R1

Сонда бөліктегі эквиваленттік кедергі {\displaystyle R=R_{1}+R_{2}+...+R_{n}} R=R1+R2+…+Rn болады. Осыдан өткізгіштерді тізбектей жалғау белгілерін аламыз.

1. {\displaystyle I=I_{1}=I_{2}=...=I_{n}}I=I1=I2=…=In

2. U=U1+U2+…+Un{\displaystyle U=U_{1}+U_{2}+...+U_{n}}

3. R=R1+R2+…+Rn

4. U1:U2:U3=R1:R2:R3{\displaystyle U=U_{1}+U_{2}+...+U_{n}}{\displaystyle R=R_{1}+R_{2}+...+R_{n}}

57. Түйінді әлеуеттер әдісі.

Белгілі электр тізбегінің режімін теңдеулермен беруге болады. Кирxгофтың бірінші және екінші заңы бойынша құрастырылған. Барлық b тармақты тоқты анықтау үшін b теңдеулерді юар жүйені құрып есептеу керек.

Егерде түйінді әлеуметтер әдісін қолданса, теңдеулер санын түйіндер санына қысқартуға болады. Түйіндер саны бір шамасыз болса, тәуелсіз контурлар санынан аз болады, осы жағдайда түйінді әлеуеттер әдісін қолданады.

Бұл жағдайда контурлы тоқ әдісіне қарағанда бұл әдіс тиімділеу. Электр тізбегінің есептеу әдісі, сxемасындағы туйіндер әлеуетін белгісіз деп алса, түйінді әлеуеттер әдісі деп аталады.

Сұлбадағы түйін әлеуеттерін біліп тармақтардағы тоқтарды анықтауға болады. Әдістің негізі Кирxгофтың бірінші заңы мен Ом заңын пайдалануда.

Бұл әдістің мағынасына түсіну үшін нақты электр сұлбасын қарастырайқ : бір түйінді әлеуеттін, мысалы 3 түйіне нөлге тең деп аламыз. Бұлай алғанымыздың әсері жоқ, себебі әр тармақтағы тоқ тармақ қосылған түйіне әдеуеттің абсолютті мағынасы бағвшты емес, ол тармақты аяғындағы әлеуеттер алымына бағышты. Кирxгофтың бірінші заңы бойынша 1 және 2 түйіндерге тоқтың оң бағытын алып табамыз ; І3+І6-І1-І5=0 ; І2+І4-І3-І6=0

Ом заңы бойыншвюа тармақтағы тоқтар ;

Егер К-түйінге тоқтың қорек көзі қосылса , тоғы І қосу белгісімен, егер түйінен шықса ,алу белгісімен болды. Түйінді әлеуеттер әдісімен есептеу тәртібі :

1) тармақтарда тоқтың оң бағыттарында таңдаймыз :

2) кез келген түйін әлеуетін нөлге тең деп таңдаймыз;

3) қалған түйіндерді әлеуеттер теңдеулер жүйесін жасаймыз ;

4)ом заңы бойынша тармақтар тогын анықтаймыз.ЭҚК әлеуеті және таомақтар өткізгіштілігі арқылы; 5)кирxгоф заңы мен қуаттар балансы арқылы есептердің дұрыстығын тексереміз.