15. «Мәңгілік ел» идеясының негізгі мазмұны

«Мәңгілік Ел» мазмұны ұлттық идеяның маңызды құраушыларын (этносты қалыптастырушылық, азаматттық және жалпымемлекеттік), сонымен  қатар Мықты және Қуатты Қазақстан мемлекетін құруда басшылыққа алынатын «Қазақстан – 2050» Стратегиясының негізгі алты бағыттарын ескере отырып, құрастырылды: Бірінші. Жаңа қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу. Жаңа қазақстандық патриотизм – бұлэтникалық айырмашылықтардан тыс бүкіл қоғамды біріктіруі тиіс барлық мүмкіндік. Екінші. Барлық этностар азаматтары құқықтарының теңдігі. Біз барлығымыз тең құқықты тең мүмкіндіктерді иеленген қазақстандықтармыз. Біздің жерімізде  бейбітшілік пен тыныштық орнауына біз тікелей жауаптымыз. Үшінші. Қазақ тілінің дамуы және тілдердің үш тұғырлылығы. Жауапкершілікті тіл саясаты қазақ ұлтын біріктіруші басты факторлардың бірі болып табылады. Қазақ тілі – біздің рухани негізіміз және оны барлық салада белсенді пайдалана  отырып дамыту керек. Төртінші. Мәдениетті, дәстүрлі және даралықты қайта өркендету. Дәстүр мен мәдениет – ұлттың генетикалық коды. Бесінші. Ұлттық зиялы қауым рөлін көтеру. Зиялы қауым қалыптасқан мемлекет кезеңінде жаңа жалпыұлттық құндылықтар жасауда жетекші күш болуы керек. Алтыншы. Мемлекеттің зайырлы сипатын нығайту – бұл Қазақстанның сәтті дамуының маңызды шарты.

16. Қорқыт Ата мұраларының рухани және дүниетанымдық құндылықтары.

Қорқыт Ата – түркі халықтарына ортақ ұлы ойшыл, жырау, қобызшы. Қорқыт Ата өмірдеізі, артында әдеби-музыка мұрасы қалған тарихи тұлға ретіндебелгілі. Қорқыт Атаның өмір сүрген кезеңі туралы ғылымда әр түрлі болжамдар қалыптасқан. Алайда зерттеулердің көпшілігі Қорқыт Ата Сырдария бойында өмір сүрген оғыз-қыпшақ тайпалық бірлестігінде 10 ғасырдың басында дүниеге келген деген тұжырымға саяды.

Тарихи жазба мәліметтер мен халық шежіресі бойынша: Қорқыттың әкесі Қарақожа оғыз тайпасына жататын Баят дейтін рудан шыққан, ал шешесі қазақ құрамына кіретін қыпшақ қызы болған.

Оғыздар этникалық топ ретінде алғаш рет көне түрік жазба ескерткіштерінде (Орхонөзенібойында) кездеседі. Тарихшылардың зерттеуіне қарағанда олар VII-IX ғасырларда оңтүстік Сібірден біртіндеп Сыр бойына, Қазақстан өңірінің оңтүстік-батыс аймақтарына қоныс аударған.

IX-X ғасырларда Арал және Каспий теңізі маңындағы аймақпен Сырдарияның төменгі ағысындағы алқапты мекендеген оғыздар үлкен мемлекет құрды. Мемлекеттің орталығы – Жанкент болды.

Қазақ философиясы тарихында Қорқыт Ата– ел бірлігін нығайтқан кемеңгер қайраткер, түркі дүниетанымының негізін жасаған ғұлама ойшыл, әлемдік ақыл-ой мәдениетінде өзіндік орны бар философ-гуманист ретінде көрінеді. Қорқыт Ата жайындағы аңыздардан оның бойындағы үш түрлі өнер ерекше айқындалады. Біріншіден, ол оғыз-қыпшақ ұлысынан шыққан айтулы бақсы, абыз. Екіншіден – күйші, қобыз сарынын алғаш туындатушы өнерпаз. Үшіншіден – әйгілі жырау, оның жырлары оғыз-қыпшақ өмірін бейнелеген әдеби-тарихи мұра.

Қорқыт Aтаның тарихи тұлға екенін растайтын жазба ескерткіш – “Қорқыт Ата кітабы” (“Китаби дәдәм Корқуд”). Онда Қорқыт Ата жырау, ақылгөй, данышпан, көсем, бақсы, күйші ретінде көрінеді. Кітаптың басында Қорқыт Aтаның нақыл сөздері келтіріледі.

Тарихи деректер, «Қорқыт Aта кітабы» оғызмемлекеті толық нығайғаннанкейін, яғни IX ғасыр ішінде Сыр бойында, оғызтіліндежазылғанындәйектейді.  «Қорқыт Aтакітабы» оғызмемлекетінебіріктірілген, соған бағынғантайпалардыжырлаған. Олайболса, бұл шығармаоғызмемлекетіберікорнаған, дәуірлеп тұрған тұста жазылған мұра болыптабылады. Осы келтірілгендеректергесүйенсек «Қорқытатакітабы» оғызмемлекеті толық нығайғаннанкейін, ислам дініенбейтұрғанда, яғни IX ғасырішінде Сыр бойындажазылғаншығарма. «Қорқытатакітабы» он екіжырдан, басқашаайтқанда он екіоғыз-немеден тұрады.

Қорқыт Ата кітабы (“Китаб-идәдемКоркут ғали лисантаифаоғузан”) – қаһармандық эпос үлгісі, оғыз-қыпшақдәуірініңжазба мұрасы. Ғылымдаоның он екі нұсқасы мәлім: Дрезденде (12 нұсқа) және Ватиканда (6 нұсқа) сақталған. Жазбадаоғызтайпаларыныңэтникалықтегі, этнографиясы, мекені, әлеуметтікжағдайы, т.б. мәліметтер көп сақталған. Осы деректерденоғыздардыңбірде Сыр бойындағықыпшақтармен, бірде Кавказ шегіндегігәуірлерменжауласқаныбаяндалады.

Қорқыт Ата жырларыныңфилософиялықмән-мағынасының алтын діңгегі – әлемді, табиғатзаңдарынкөркемдіктанымтұрғысынанигеру. Оныңөмірсүйгіштікдүниетанымыкүнделіктікүйкітірліктіңшеңберіненшығабілу және адамзатүшінәрбіртіршіліксәтініңқұндыекенінескерту, қайталанбасуақыттықадірлеугешақыру, сол арқылыөмірдімәңгілікетуидеясыҚорқытфилософиясыныңіргетасынқұрайды.