52. Тығыздықты анықтау әдістерін салыстыра отырып, олардың өзара байланысын жасаңыз.

Форматталған бұйымның тығыздығын анықтаудың тәжібире жүзінде көп әдістері қолданылады: гидростатикалық, пикномерлік, экспресс әдіс т.б. Айтылған әдістер бойынша бұйымның тығыздығын анықтау үшін 20x20x(2⁺_- 0,3) мм болатын үлгі алынады.

Гидростатикалық әдіс бойынша бұйымның тығыздыығн анықтайтын құрылғы.

1 – таразы реттегіш; 2 – сым; 3 – үлгі; 4 – сұйықтығы бар стақан.

Дәл өлшенген 3 үлгі 1 – ші таразы реттегішпен байланысқан 2 – ші сымға бекітіледі. Содан дистелденген су немесе спирті бар 4 – ші стақанға салынады. Стақанға салған кезде беткі қабатта көпіршіктердің түзілмеуі мен үлгінің стақанның түбімен жанаспауын бақылау қажет. Суға немесе спиртке тұндырылған үлгіні 0,001 г дәлдікпен өлшейді. Үлгінің тығыздығы келесі теңдеу бойынша анықталынады:

Мұндағы, g – ауадығы үлгінің массасы, г; g₁ – спирт немесе судағы сыммен байланысқан үлгінің массасы, г; g₂ – суға немесе спиртке тұндырылған сымның массасы, г; p₀ – 20⁰C су немесе спирттің тығыздығы, г/см³;

Пикнометрлік әдісте дәлдікпен өлшенген үлгіні алдын ала өлшенген кең мойынды 50 – 100 мл көрсетілген жерге дейін спиртпен немесе сумен пикномтрге саламыз. Судың немесе спирттің қалған бөлігін фильтр қағазымен сүртеміз. Содан пикнометрдің аузын жауып өлшейміз. Өлшеу кезінде пикнометрде көпіршіктердің болмауын қадағалаймыз. Үлгінің тығыздығын келесі формула бойынша анықтаймыз:

Мұндағы, m – үлгі массасы, г; m_су – сумен немесе спиртпен және үлгісі бар пикнометрдің массасы, г; m_п – сумен немесе спиртпен толтырылған пикнометрдің массасы, г; p₀ – 20⁰C су немесе спирттің тығыздығы, г/см³;

Экспресс әдісте 65 – 80 мм мойынды ыдыс алынады.Оған әр түрлі тығыздықты үлгілермен толтырады. Әр ерітіндінің тығыздығы денсиметрдің көмегімен анықталынады.

53. Резина қоспаларының сапа көрсеткіштерін бақылау нәтижелерінің көмегімен технологиялық режимдерге түзетулерді қалай жасауға болады?

ГОСТ және ТШ нормалары резина өнімдерінің дисперстілік дәрежесі, қоспалардың болуы және ылғалдылығы бойынша әрқашан сәйкес келе бермейді. Сондықтан кірмелі тексеріс нәтижелері негізінде дайындау цехының технологиялық қызметтері араластыру құрылғыларының қызметкерлерімен бірігіп, компоненттерді қосымша өңдеу немесе қоспаларды дайындаудың режимдерін түзету туралы шешім қабылданады.

Резина қоспаларының экпресс-анализі бойынша олардың нормаларға сәйкестігі және әрі қарайғы өңдеуге жарамдылығы анықталады. Экспресс-тексерістен өткен резина қоспалары анализ нәтижелері жазылған паспортпен бірге профильдеу, қысыммен құю, пресстеу немесе каландрлеу аймақтарына жіберіледі. Ол жерде мастерлар, бригадирлер және технологиялық жұмысшылар паспорттағы нәтижелерді талдап, резина қоспаларын өңдеудің жылдамдық және температуралық-уақыттық режимдерін түзету қажеттілігі туралы шешім қабылдайды. Резина қоспаларының пластикалығы тым жоғары немесе төмен болса, құрылғылардың технологиялық режимдерін өзгертеді. Резина қоспаларының подвулкандануға бейімділігі жоғары болса, өңдейтін құрылғының зоналары бойынша температураларын төмендетеді, вулкандау циклінің ұзақтығын қысқартады. Подвулкандалуға бейім қоспаларды экструзиялағанда немесе каландрлегенде осы процестердің жылдамдық режимдерін азайтқан жөн. Резина қоспаларының адгезионды-фрикциялық қасиеттерін бағалаудың нәтижелері негізінде біліктер мен каландрлердің температураларын түзеу керек (температураны белгілі бір шекке дейін көтеру қоспаның металға адгезиясын арттырады).

54. ИК-спектроскопия әдісі арқылы полимерлі материал сапасын бағалауды түсіндіріңіз.

Кез келген заттың ИҚ-аймақта жұтылуы атомаралық қашықтықтың (валентті тербелістер) және байланыстар арасындағы бұрыштардың (деформациялық тербелістер) өзгерістерімен байланысты атомдардың тербелістеріне негізделген.

ИҚ-спектр заттың таңдамалы сипаттамаларының бірі. Полимерлерді идентификациялау үшін ИҚ-спектрометрде полимердің спектрін (үлдір, KBr-мен таблетка түрінде, ерітінді түрінде) түсіру керек. Спектр жарықтың интенсивтілігі мен толқын ұзындығына немесе толқын санына тәуелділік түрінде беріледі. Полимердің спектрі жақсы шешілетін болуы керек. Полимерлі материалдарды идентификациялауда бірінші қос байланыстың валентті тербелістерінің (3000 және 1680-1640 см^-1) жұтылу жолақтарын және осы байланыстардың деформациялық тербелістерінің жұтылу жолақтарын (990-660 см^-1) анализдейді. Егер олар бар болса, онда полимерді қанықпаған полимерлер қатарына жатқызуға болады. Әрі қарай сипаттамалық жиіліктер кестесін пайдаланып, басқа жұтылу жолақтарын белгілі бір атом топтарына жатқызады.

Спектрдің интерпретациясын әр түрлі топтардың жұтылу жолақтарының бір-бірін басып кетуі немесе кейбір факторлардың әсерінен ығысуы қиындатады.

Кейбір топтардың сипаттамалық жиіліктерінің диапазондары:

3600-3100 см^-1 – гидроксилді, біріншілік және екіншілік амин топтары;

2400-2100 см^-1 – С≡С, С≡N немесе С=С=С байланыстары;

200-1500 см^-1 – карбонилді топтар (альдегидтер, карбон қышқылдары және олардың туындылары),алкендер, ароматты қосылыстар және гетероциклдер, C=C, C=N,N=N байланыстар;

3100-3000 см^-1 – СН-байланыстардың валентті тербелістері3000-280 см^-1 – алкилді топтардың СН-байланыстары;

2270 см^-1 – C=N-байланыстары;

1724 см^-1 – күрделі эфирлік топтардығы C=O-байланытарының валентті тербелістері.

Сонымен қатар, ИҚ-спектроскопия әдісімен молекулааралық және молекулаішілік сутектік байланыстарды анықтап, зерттеуге болады.