43. Реактопласттардың аққыштығы мен қатаю жылдамдығын қалай бағалауға болады?

Реактопластардың аққыштығы ГОСТ 5689-79 және ГОСТ 9359-80 бойынша Решиг пресс-формасында анықтайды (1-сурет). Пресс-форма 4-жылытылатын аймақ(обойма), оған 2-стақан мен жартылай матрица 3 орнатылады. Материал 7,5 г өлшендіні тексеру кезінде алдымен таблетка түрінде престейді диаметрі 28 мм 50 қысымда және де температура 20±5°C. Таблеттелінбеген материалдарды да өлшеуге болады. Өлшендіні 143±2°C алдымен қыздырылған пресс-форманың камерасына енгізіп, пресс-форманы қабыстырады 30±2,5 МПа және 3 минут ұстайды. Материалдың матрицаға енгізуінен бастап керекті қысымға жету аралығы 20 с аспауы керек. Форманы ұстау уақыты аяқталған соң оны бөліп бөлме температурасына дейін суытады.

1-сурет. Решиг әдісі бойынша реактопластардың аққыштығын анықтауға арналған құрылғы.

1. Пуансон; 2- стақан; 3- жартылай матрица; 4- обойма.

Престелген және қатайтылған стержень өлшемінен қалыпқа келуіне дейінгі бөлім материалдың аққыштық өлшемі болып табылады. Осы екі көрсеткіштің ортақ мәні алынады. Пресс-материалдың аққыштығы: фенопластар үшін 35-180 мм, аминопластар үшін 50-160 мм, талшықтар үшін 20-120 мм болған жағдайда қайта өңдеуге жарамды болып саналады.

Қату жылдамдығын анықтау. Түбінің қалыңдығы 4.5 мм болатын стандартты конусты стакандарды пресстеген кездегі шыдау немесе ұсталу уақыты қату жылдамдығының өлшемі болып табылады. Пресс форманы (2 - сурет) пресске орналастырып, қыздырады.

2-сурет. Престеу кезіндегі ұсталу уақытын анықтауға арналған пресс форма

1 – пуансон; 2 – матрица; 3 – ығыстырып шығарғыш(выталькиватель)

Ұнтақ өлшендісін (тәжірибелік жолмен таңдалынған) қалыптың матрицасына себеміз. Конусты стакандарды арнайы таңдалынған мемлекеттік стандарттар ( ГОСТ ) мен технологиялық шарттарда (ТШ) көрсетілген шарттарға сәйкес престейді. Мысалы, А - 1 және А – 2 маркалы аминопластарды меншікті қысым 25 2.5 МПа, температура 145 3 С және ұсталу уақыты 80 с кезінде престейді . Ал, Б - 1 және Б – 2 маркалы аминопластарды меншікті қысым 40 5 МПа, температура 160 5 С және ұсталу уақыты 80 – 90 с кезінде престейді . Ұсталу не шыдау уақытын , қысымның қажетті мәніне жеткеннен бастап есептейді. Ұсталу уақыты кезінде пресстелген стаканның бүйір беті мен түбінде ісіну байқалмау керек.

Үлгінің қалыңдығына қатысты сапалы бұйымдар алынған , үш үлгіге сәйкес келетін минимальды уақыт қату жылдамдығы (с/мм)болып келеді. Новолак типті фенолформалдегидті пресс ұнтақтардың қату жылдамдығы 15 – 20 с/мм тең, ал аминопластар жоғары қату жылдамдығымен сипатталады олардың қату жылдамдығы -30 – 60 с/мм тең. Сыртқы түріне қарап, қату жылдамдығын анықтау үшін диаметрі 100 мм және қалыңдығы 5 2 мм диск тәріздес бұйымдар қолданылады.

44. Материалдарды таблеттеу процесін талқылап, сыртқы факторлардың таблеттеу процесіне әсерін салыстырыңыз.

Таблеттелу – материалдың сығатын күш әсерінен шағын таблеткаға престелу қабілеті. Таблеттелу көптеген факторларға тәуелді:гранулометрлік құрам, материалдың ылғалдылығы мен температурасы, майлағыш заттардың болуы, таблеттеу жылдамдығы, бұйымды қысым астында ұстау уақыты және т.б.

Таблетканың беріктілігін оны бұзуға қажет күшпен сипаттауға болады. Сынауды қолмен жұмыс жасайтын винтті пресс пен динамометрден тұратын құрылғыда жүргізеді. Пресс-материал таблеткасын (2) динамометрдің (1) жоғарғы серпімді доғасына бекітілген сынақ аймағына (7) орнатады. Штурвалды (3) айналдырғанда винт (4) ползунды (5) жылжытады, оның төменгі шетінде шарикті сүйеу (6) бекітілген. Динамометр стрелкасы бұзушы күшті өлшейді. Құрылғының кейбір жаңартылған тұрлерінде шариктің орнында үшкір конус болады.

Сынақтарға арналған таблеткаларды екі жақты престейтін, қыздырылмайтын таблека машинасының пресс-формасында немесе ең төменгі күші 49-98 кН болатын гидравликалық престерде дайындайды. Сынақтарға арналған пресс-ұнтақ таблеткаларының өлшемдері: диметр 20мм, биіктігі 12,15мм. Берілген меншікті қысым 8-10МПа-да аланыған пресс-ұнтақ таблеткаларын беріктілікке тексереді. Егер таблетканың беріктілігі 0,78-0,83кН-нан төмен болмаса материалдың таблетелуі жақсы деп табылады. Ал тқмн беріктілік көрсетсе таблеттеудің меншікті қысымын 120МПа-ға дейін көтеру керек.

Таблеттелуді таблетканы пресс-формадан итеріп шығару күші бойынша бағалау әдісі жеңіл және арнайы құрылғыны қажет етпейді. Итеру күшін кез-келген стандартты машинада өлшеуге болады. Итеру күші бойынша таблетканың форма қабырғасына меншікті үйкелу күшін есептейді. Меншікті үйкелі күші қаншылықты жоғары болса, ұнтақтың таблеттелуі соншалықты төмен болады. Мысалы, егер меншікті үйкелу күші 0,7-3,3 МПа болса ұнтақтың таблеттелуі жақсы, ал егер меншікті үйкелу күші 3,3-8,3МПа болса нашар.

Пресс-материалдардың таблеттелуіне гранулометрлік құрам қатты әсер етеді. Мысалы, бөлшектренің өлшемдері әр түрлі пресс-ұнтақтан беріктілігі 1,12кН болатын таблетка алу үшін басқа жағдайлармен қоса келесі қысымды қолдану керек екендігі орнатылған:

Бөлшек өлшемі, мм	- 0,25	0,25-0,5	0,5-1,0	1,0 - . .
Престеу қысымы, МПа	8,25	93	120	162,5

Бұл құбылыс майда түйіршікті материалдың меншікті тұйісу беті үлкен болуымен түсіндіріледі. Сондықтан тадлеттеу кезінде үлкен түйіршікті материалды алдын-ала майдалау керек.