41. Полимерлі материалдың аққышты мен оның қасиеттерінің арасындағы байланысты табыңыз.

Полимерлердің аққыштығы келесі қасиеттерімен сипатталынады: 1) жоғары тұтқырлығымен (полимердің жоғары молеклалық массасына байланысты); 2) өңдеу процессі кезіндегі тұтқырлықты төмендетуді қамтамассыз ететін кернеумен; 3) тұтқырлықтың темепратуралық коэффициентінің көптеген факторлардан тәуелсіздігімен (сонымен бірге ММ мен кернеуден); 4) полимердің тұтқыр ағынында пайда болатын жоғарыэластикалық деформациясымен

Полимерлердің аққыштығы - өңдеу процесінде полимерлердің сипаттамасын және алынатын бұйымдардың сапасын анықтайтын негізгі факторлардың бірі. Аққыштығы төмен болатын полимерлі материалдар пресс формалардың және құю формалардың қуыстарын нашар толтырады, соған байланысты мұндай полимерлерді өңдегенде қалыптаудың жоғары температурасын және қысымын қажет етеді. Қалыптау температурасын арттыру өндіріс циклінің басым артуына, бұйымның отыруының өсуіне және энергия жұмсалуының артуына әкеледі. Қалыптаудың қысымын арттыру бұйымда бағытталған кернеудің өсуіне әкеледі, нәтижесінде механикалық қасиеттерінің анизотропиясы артады, шытынауға төзімділігі азаяды, қисаю (майысу, бүрісу, коробление) температурасы төмендейді және т.б. Аққыштығы төмен пластмасстарды қысыммен құюда қысымның жойылуын төмендету мақсатымен қалыпта құятын жүйе каналдарының көлденең қимасын арттырады, бұл қалдық түрінде материал шығынының артуына әкеледі.

Аққыштығы төмен материалдардың экструзия процесінде қалыптайтын бас ұшында жоғары қысым пайда болады, мұнда жоғары өнімділікті алу қиындайды. Полимерлі материалдың аққыштығы төмен жағдайда бұйым тегіс және жылтыр бетті болып шықпайды. Тұтқырлығы төмен композициялардан жабындыларды қалыптау кезінде де кейбір қиындықтар туындайды: үлдіртүзу уақыты өседі, жабындылардың адгезиялық тұрақтылығы төмендейді және олардың кеуектілігі артады.

Аққыштығы жоғары экструзионды және құюдан алынған материал бұйымдары беріктік қасиеттері нашар және тозуға бейім болады. Жоғары аққыш полимерлерден әр түрлі қалыңдықты бұйым алынады және бұйымдарда тесіктер түзіледі.

Егер полимердің аққыштығы тым жоғары болса, онда каналдағы кері ағынның артуының нәтижесінде экструзионды және құю қондырғысының пластикациялық өнімділігі төмендей береді. Сонымен қатар, шашыратқанда материалдың ағуы (утечка) өседі, ал ол максималды құю көлемі мен шашыратудың меншікті көлемінің азаюына алып келеді.

Аққыштығы жоғары материалдардан алынған құймалы және экструзионды бұйымдардың беріктік қасиеті төмен болады және қолданғанда төзімділігі нашар болып келеді. Полимерлердің жоғары аққышытығы әр түрлә қалыңдықты бұйым алуға алып келеді және бұйымдарда кедір бұдырлар ақаулықтар пайда болады.

42. Реактопласттардың спецификалық сапа көрсеткіштерін қалай бағалауға болады?

Пластомерлік сипаттамалары. Реактопластардың өндеуге жарамдылығын ГОСТ 15882-84 арқылы келесі негізгі қасиеттеріне сүйене отырып алуға болады: тұтқырлық коэффициенті, пластикалық-тұтқыр күйінің ұзақтығына, берілген жылжу кернеуінде қатаю уақыты және толық қатаю уақыты.

Тұтқырлық коэффициенті қалыптау жағдайына сәйкес келетін жылжу жылдамдықтары кезіндегі реактопласт балқымасының ағуына кедергісін сипаттайды. Тұтқырлық коэффициентін біле отырып, әр нақты жағдайда формаға құйылу ұзындығын, форманы толтыру жылдамдығын, құйылу жүйесінің кедергісін және т.б. есептеуге болады. Пластикалық-тұтқыр күйдің ұзақтығы, яғни берілген жағдайларда (температура мен қысым) реактопластың аққыш күйде болу уақыты және қатаю уақыты қалыптау циклінің бөлек сатыларымен ұзақтылығымен анықталады, демек қондырғының өнімділігі және дайын өнімның сапасы.

Компрессті пресстеу әдісімен реактопластарды өндеген кезде пресс-ұнтақтың маңызды технологиялық қасиетіне оның жабысқақтығы жатады, ол қатайған материалдың форма бетіне адгезиясын сипаттайды. Бұл көрсеткіш бұйымның алынуын және олардың итерілу жағдайын анықтауға қажеті болып табылады. Жабысқақтық мәнінен пресстеу және қысыммен құю кезіндегі формадан бұйымның итеру күшін есептеуге болады. Пластометрге жұққыштықты бағалауды тегіс жылтырлатылған хромдалған бетке ие штырь көмегімен жүзеге асады.

Рашиг әдісімен аққыштықты анықтауда пресс-материалдың қыздырылған күйде пресс-форманы немесе қысымда құйылмалы форманы толтыру қабілетін анықтайды. Реактопластың аққыштығы байланыстырғыш композицияның – смолалар, материалдарда әртүрлі компоненттердің (толықтырғыштар, пластификаторлар, майлағыштар) , сонымен қатар ылғал мен ұшқыш заттардың болуына тәуелді. Майлағыш заттар мен ылғалдылықтың мөлшері қаншалықты көп болса, соншалықты аққыштығы жоғарылайды және пресстеу күші төмендейді немесе форманы толтыру үшін себу керек болады. Бірақ балқыманың жоғары аққыштығы шикізат шығынын жоғарылатады және бұйым сапасын төмендетеді.

Таблеттеу. Пресстеу әдісімен өнделетін пресс-ұнтақтар, волокниттер масса жағынан тұрақты берілген формадағы берік таблеткалар алу мақсатында алдын-ала таблеткалауға ұшырайды. Таблеттелген материалды қолдану дозалау нақтылығын жоғарылатады, шикізат шығынын төмендетеді, қыздыру уақытын азайтады. Пресс-ұнтақтар жоғарыөнімді машина-автоматтарда, талшықты материалдар негізінен гидравликалық пресстерде таблеткаланады. Сығылу күшінің әсерінен материалдың компакты таблеткаға пресстелу қабілетін таблеткаланулылығымен –шикізаттың маңызды технологиялық қасиеті сипатталады. Таблеткаланулылық көптеген факторларға байланысты: грануламетриялық құрамы, материалдың ылғалдылығы мен температурасы, майлаушы заттардың болуы, таблеткалану жылдамдығы, бұйымның қысымда ұсталуы және т.б.