35. Жаңа кәсіпорындардың техника- экономикалық негіздеме

Өнеркәсіп - қоғамның өндірістік күштерінің даму деңгейіне шешуші Әсер ететін халық шаруашылығының маңызды саласы. Өнеркәсіп материалдық игіліктерді, еңбек құралын өнеркэсіптің өзі үшін де жэне халық шаруа-шылығының басқа да салалары үшін де, оның ішінде шикізаттарды, материал-дарды, жағар-майларды, энергияны өндіру және өндіріспен ауыл шаруа-шылығывда өндірілген өнімдерді ары карай өңдеумен айналысатын кәсіпорындардың жиынтығы (зауыт, фабрика, кен, шахта, электростанция, т.б.).Өнеркәсіп салалардың ірі-ірі екі топтарынан тұрады - өндіру жэне өңдеу. Өндіру өнеркэсібітң кұрамына таулы-химиялық шикізатты, кара жэне түсті металдардың кендерін, кенді емес шикізаттарды, мұнай, газ, көмір, кенді емес қүрылыс материалдарының тұздарын, жеңіл табиғат толтырғыштар мен эк жэне гидроэлектростанциялар кіреді. Өңдеу өнеркэсібініц кэсіпорындарының қатарына қара жэне түсті металдарды, химиялық жэне мұнай химиясының өнімдерін, машиналар мен қондырғыларды, цемент, жеңіл жэне тағам өндірісінің өнімдерін шығару, қайта жөндеу мен құрылыстық кэсіпорындар жатады.Өндіріс ары қарай өндіру кұралдарын өндіру («А» тобы) жэне қолдану заттарын өндіру өндірісі («В» тобы) болып тармақталады. «А» тобына станоктарды, қара жэне түсті металдардың кендерін, фосфор жэне фосфорлы тыңайтқыштарды өндіру, цемент, т.б., ал «В» тобына қолдануға даяр өнімдер мен материалдарды өндіретін (тігін жэне трикотажды даяр бұйымдар, нан, жиһаз және т.б. халықтың тұрмыстық қолданысындағы эртүрлі бұйымдарды) өндірістер кіреді. Бірақ өндірістік жэне өндірістік емес мақсаттарда қолданылатын өнімдердің бірнеше қатары (электрэнергиясы, жанар-жағар май, көмір жэне т.б.) «А» және «В» топтарының арасында іс жүзінде қолданылуына байланысты бөлінеді.Болашаққа жоспарлау халық шаруаіпылығы өнімінің белгілі бір түріне деген сүранысын оның іс жүзінде өндірілуімен салғастыра отырып, өнеркэсіптік өндірісті шикізаттың көзіне, жағар отын жэне даяр өнімді қолдануға мү-делі аудандардың жақын орналасуын ескере отырып, мемлекет территориясында тиімді орналастыруға мүмкіндік береді. Болашағы бар жоспарлардың мэліметтері жаңа өндірістік кэсіпорынның кұрылысын жүзеге асырудың жобалық қркаттарын жасақтау кезіндегі алғашқы құжат болып табылады.Үкіметтің шешімінің негізінде экономикалық аудандардың жэне өнеркэ-сіптің жеке салаларының болашакта даму жоспарын ескере отырып, жобалық уйымдар кәсіпорын құрылысының техника-экономикалык негіздемесін (ТЭН) баяндамалық хат жэне техника-экономикалық есептеулер (ТЭЕ) түрінде құрастырады. ТЭН жэне ТЭЕ өндірістің жаңа кэсіпорнын салудың, жұмыс істеп тұрған кэсіпорынды жаңартудың қажеттілігін экономикалық тұрғыдан дұрыс болатындығын негіздейтін алғашқы жоспарлық немесе жобаалдылық қрсат болып табылады.Алаңды таңдау жэне оны келісімдеу жобаны жасақтау кезінде жүзеге асырылады. Құрылыстың ТЭН ауданның экономикалық сипаттамасы, оған қатысты географиялық мэліметтер, климаттық шарттар, халқының саны, аудан территориясының аумағындағы жерлердің қолдануға қатысты меңзелінуі жэне аудандағы байланысу жолдары туралы мэліметтер келтіріледі. Осы мэліметтермен бірге ТЭН жобаланудағы кәсіпорынға қатысты оның қуаттылығы, даяр өнімдердің түрлері, аудан шеңберінде жэне оның сыртында орналасқан кәсіпорындармен жобадағы кэсіпорынның шығарған өнімінің Іұгынылуы туралы мэліметтер, өнімді транспорттаудың орташа радиусы, қэдэылыс жүргізілетін аудан немесе алаң көрсетіледі, капиталдық салымдардың жуықтау мөлшері, өнімдердің негізгі түрлеріне қатысты өзіңдік құны, шикізаттармен, жағар отынмен, электрэнергиямен, сумен, газбен, құрылыстық материалдармен қамтамасыз етудің көздері жайлы мэліметтер келтіріледі. Осы техника-экономикалық негіздемеде кэсіпорынның жұмысшылары мен қызмет-керлерін тұрғын үймен камтамасыз етудің, кэсіпорынның өзге де кэсіпорын-дармен өндірістік, экономикалық байланыстары