72. Импульстің сақталу заңы
Табиғаттағы барлық денелер бір-бірімен әрекеттеседі. Алайда бірқатар жағдайларда қарастырылатын жүйедегі өзара әрекеттесуші денелерге сыртқы күштердің әрекеттері елеусіз болатындықтан, олардың әрекеттері ескерілмейді. Бұл жайт екі немесе одан да көп денелердің қозғалысын ғана қарастыруға мүмкіндік туғызады. Ол үшін физикада денелердің тұйық жүйесі деп аталатын ұғым енгізілген.
Тұйық жүйе деп сыртқы күштер әрекет етпеген жағдайда жүйеге енетін денелер бір- бірімен ішкі күштер арқылы ғана әрекеттесетін жүйеніайтады.
және 
жылдамдықпен
бір-біріне қарама-қарсы бағытта қозғалып
келе жатқан массалары 
және 
екі
шардың өзара әрекеттесуін қарастырайық.
Өзара әрекеттесу күштері қандай болса
да, олар Ньютонның
үшінші заңы бойынша
байланысады: 
немесе 
мұндағы--өзара
әрекеттесу уақыт аралығы, 
және 
—
шарлардың өзара әрекеттесуінен кейінгі
жылдамдықтары.
Шарлардың
өзара әрекеттескенге дейінгі импульстерін
теңдіктің бір жағына, өзара әрекеттескеннен
кейінгі импульстерін тендіктің екінші
жағына шығарсақ, онда 
болады.
Теңдеудің
сол жағында денелердің өзара әрекеттескенге
дейінгі, оң жағында өзара әрекеттескеннен
кейінгі импульстерінің қосындысы
берілген және олар өзара тең. Әрбір
дененің импульсі өзгергенімен, олардың
импульстерінің қосындысы өзгеріссіз
қалды. Сонымен, тұйық
жүйедегі өзара әрекеттесетін денелер
импульстерінің қосындысы өзгермейді
(сақталады): 
Бұл — импульстің сақталу заңы деп аталатын табиғаттың негізгі заңдарының бірі. Егер біз қарастырған мысалдағыдай екі дене ғана болмай, бірнеше дене әрекеттессе де, бұл қорытынды кезкелген тұйық жүйе үшін дұрыс болып табылады. Бұл заңның дұрыстығын адамзат тәжірибесінің өзі айқын дәлелдеп беріп отыр.
Әрине, барлық нақты жүйелер тұйық болып табылмайды. Алайда импульстің сакталу заңын көп жағдайда қолдануға болады.
73. Энергияның сақталу заңы
Энергияның Сақталу Заңы, энергияның сақталу және айналу заңы – табиғаттағы кез келген материялық тұйық жүйеде өтетін барлық процестер кезінде сол жүйе энергиясының сақталатынын тұжырымдайтын жалпы заң. Энергия бұл жағдайда тек бір түрден екінші бір түрге айналады (егер материялық жүйенің қоршаған ортамен әсерлесуін ескермеуге болса, онда ол жүйені тұйық жүйе деп қарастыруға болады); егер материялық жүйе сыртқы әсердің нәтижесінде бір (бастапқы) күйдегі екінші (соңғы) бір күйге ауысса, онда оның энергиясының артуы (не кемуі) жүйемен әсерлесетін денелер мен өріс энергиясының кемуіне (не артуына) тең болады. Бұл жағдайда жүйе энергиясының өзгеруіне жүйе күйінің біреуіне (бастапқы не соңғы) ғана тәуелді болады да, оның ауысу жолына (тәсіліне) тәуелді болмайды. Басқаша айтқанда, энергия – жүйе күйінің бір мәнді функциясы. Термодинамикада Энергияның сақтау заңы термодинамиканың бірінші бастамасы деп аталады.]Физикалық (не химикалық) құбылыстардың кез келген түрлерінде Энергияның сақтау заңы сол құбылысқа тән формада ғана тұжырымдалады. Өйткені энергия берілген процесті сипаттайтын параметрлерге тәуелді. Энергияның сақталу және айналу заңын 19 ғ-дың 40-жылдарыДж.Джоуль және неміс ғалымдары Р.Майер, Г.Гельмгольц бір-біріне байланыссыз ашты.