56.Тағам статусының тиімділігін негіздеңіз

Тамақтану организмнің қалыпты жағдайда тіршілік етуін, оның денсаулығын және еңбек ету қабілетін қамтамасыз ететін маңызды фактор. Қазіргі заманда тамақтануды түсіну өте қиын. Өйткені тағамның түсуі, қорытылуы, сіңуі организмнің, оны өз қажетіне жаратуы өте күрделі процесс. Тағам организмнің жұмсаған энергиясын толықтыру, өлген клетка мен тканьдерін қайта қалпына келтіру және барлық дене құрамына кіретін мүшелердің қызметін реттеуді қамтамасыз етеді. Адам организмі үшін тамақтанудың маңызы зор. Адам тәні мен сыртқы ортаның табиғи және әлеуметтік бірлігінің негізгі заттар мен энергия айналымы. Тәнде әрқашан, тоқталымсыз, клеткалар мен тіндер құрамын жаңартып отыратын, ыдырау және құрылу процесстері жүріп отырады. Тамақтану организмнің гомеостаз деп аталатын өзіндік ішкі тұрақтылығының қалыпты сақталуына, сонымен қатар қоршаған ортамен үйлесімді әрекеттесуіне әсер ететін ең негізгі фактор.

Тағамдық статус — тамақтану нәтижесіндегіконституционалдық ерекшеліктерін қамтитын адам денсаулығы. Тағамдық статусты анықтау үшін тамақтану функциясының, тамақтану адекваттылығының және аурушылығының көрсеткіштерін білу қажет. Тамақтану функциясы организмнің ішкі тұрақтылығын қамтамасыз ететін жүйке гуморальді реттелетін зат алмау процесстері (гомеостаз). Тамақтану функциясыны белоктық, майлық, көмірсулық, витамин, минерал алмасуы көрсеткіштерімен анықтайды. Тағамдық адекваттылықсыздықтың бағасын дене массасы, бой- салмақ көрсеткіштері, зат алмасу және организмнің әр түрлі жүйелерінің көрсеткіштері бойынша анықтайды. Аурушылық халықтың қоршаған ортамен қарым- қатынасы нәтижесінде пайда болған патологиялық процесстермен бағаланады. Тағамдық статус келесідей жіктеледі: Қарапайым Оптимальді Артық Қалыпты тағамдық статус— организмнің құрылымы және функциясы қалыпты, күнделікті өмірге бейімделу қалыпты. Оптимальды тағамдық статус— ерекше (стресс) жағдайларда жоғары резитенттілікті қалыптастыру үшін арнайы рациондарды қолдану. Артық тағамдық статус— тағамдық заттардың және энергияның организмге шамадан артық түсуі. Жеткіліксіз- тамақтанудың сапалық төмендеуінен дамиды. Гигиеналық сарапқа салу нәтижесіне қарай азықтық өнімдер мынандай болып бағалануы мүмкін: Жарамды Жарамсыз Шартты- жарамды Сурроганттар Жасанды азық (фальсификаттар) Азықтық қасиеті төмен Тамақтан улану деп тағам құрамында микробтардың, микробтар уының және басқа улы заттардың болуы салдарынан кенеттен туындайтын (кейде созылмалы) дертті айтады. Тамақтан улану микроб тектес, микробсыз,толық мәлім емес түрлерге бөлінеді. Микроб тектес тағамнан улану: Токсикоинфекциялар Токсикоздар, бактериотоксикоздар, микотоксикоздар Микстлар (аралас этиологиялы) Микробсыз тағамнан улану: Өзі улы өнім А. Өсімдік тектес азықтар. Б. Жануар тектес өнімдер Химиялық қоспалармен улану Уақытша улы азықтар: А. Өсімдік тектес азықтар. Б. Жануар тектес өнімдер Тағамдық инфекциялардың және уланулардың алдын алу үшін дайындалған емдік және жоғары диеталық тағамдарды дайындағанда ескеру керек: Мекеменің рациональді жобасы. “Таза” және “арам” өнімдердің байланыспауын қадағалау (пысқан және пыспаған өнімдердің, таза және кір ыдыстардың араласуын болдырмау) Әсіресе балық және ет өнімдерін дайындау кезінде температураны қадағалау. Өнімдердің уақытын және сақталуын қадағалау. Персоналдың жеке гигиенаны сақтауы. Жұмыс орындарын, ыдыстарды, қолдың тазалығын үнемі қадағалау.