Атмосфералық ауаның дәрежесін анықтау
Гауссті модель алгоритімі. Ауа диспрсиясының анализін модельдеу арасында Гаусс алгоритімі моделі ең көп қолданылады. Ол ластаушы статистика бойынша қалыпты түрден таралуын болжап негізделген. Ортақ Гаусс теңдеуі:
+U
)+(
)+S
мұндағы:
x-шығу жерінен бастап жел бағыты арасындағы анықталған координата;
y-желдің перпендикулярлы бағытынан алынып өлшенген координата;
z-шығу жерінен ескертілетін вертикалды координата;
C(x,y,z)-дисперсті заттың (x,y,z) нүктелеріндегі орташа концентрациясы;
Ky ,Kz-y және z осі бойынша турбулентіліктің таралуы;
U- x осі бойынша орташа жылдамдық.
Лагранж моделі бойынша алгоритм. Лагранж моделі бойынша тұрғызылған алгоритм базалық тордың өзгерісін білмей ластаушы зиянды заттардың дисперсиясын болжайды. Тұтастай алғанда тор базасында бұл өзгере жел немесе желдің векторлық өрісі бағытын ластаушы бұлт бағытына түсіреді. Лагранж моделі келесідей ұсынылады:
<c(r,t)
мұндағы:
<c(r,t)>
-
t
уақыты бойынша r
орнында ластаушы заттардың орташа
концентрациясы; 
)-ластаушы
заттарды анықтайды; 
-
орын ауыстыру мен 
уақыт ықтималдығы;
Есептелініп шығатын мәндер: 1) Ластаушы көзден максималды жерүстілік концентрацияға дейінгі қашықтық, м;
2) Жерүстілік концентрацияның максималды мәні SO2, мг/м3;
3) Факелдің Сх осі бойынша SO2 концентрациясы, мг/м3;
4) Факелдің Су осі бойынша SO2 концентрациясы, мг/м3;
5) Жерүстілік концентрацияның максималды мәні NO2, мг/м3;
6) Факелдің Сх осі бойынша NO2 концентрациясы, мг/м3;
7) Факелдің Су осі бойынша NO2 концентрациясы, мг/м3.
2-сурет. «Есептеу» батырмасы арқылы есептеу жүргізу.
Жалпы есептеулер осы «Атмосферада зиянды газ шығарындыларының сейілуін есептеу» тарауында сипатталып, түсіндіріліп жазылған есептей формулалары бойынша жүргізілген. Нәтижесінде үш ӛлшемді моделдің қарапайым нұсқасының бағдарламасы құрылды.[4] Бағдарлама құру барысында ластаушы заттардың жерүстілік концентрациясының макисмалды мәндері, зиянды заттардың алаудың кординатасы бойынша концентрациялары және де ластаушы көзден жерүстілік концентрацияға дейінгі қашықтығы анықталды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Руководство по организации контроля состояния природной среды в районе расположения АЭС / Под ред. К.П. Махонько. Л.: Гидрометеоиздат, 1990, 264 с.
2. Techniques and decision making in the assessment of off-site consequences of an accident in a nuclear facility / Safety series, N.86, International Atomic Energy Agency. Vienne. 1987. 185 p.
3. Бутусов О.Б., Татарников В.А. Трехмерная математическая модель атмосферного переноса промышленных загрязнений от точечных источников в условиях городской среды //Информационные проблемы изучения биосферы: Геоэконинформационные центры РАН. Научное совещание по проблемам биосферы. М. 1992. С. 91 -96.
4. Учет дисперсионных параметров атмосферы при выборе площадок для атомных электростанций. Руководство по безопасности АЭС. Международное агентство по атомной энергии. Вена, 1980. 106 с.
агентство по атомной энергии. Вена, 1980. 106 с.
5. Методика расчета концентраций в атмосферном воздухе вредных веществ, содержащихся в выбросах предприятий. ОНД-86. Л.: Гидрометеоиздат, 1987. 93 с.
6. Бызова Н.Л., Гаргер Е.К., Иванов В.Н. Экспериментальные исследования атмосферной диффузии и расчет распространения примеси. Л.: Гидрометеоиздат, 1991.
7. Монин А.С., Яглом А.М. Статистическая гидромеханика. Механика турбулентности. М.: Наука, 1965. 720 с.