2. Температураны өлшеу аспаптарының жіктелуі

Температураны өлшеу аспаптары әрекет ету принциптеріне байланысты келесі топтарға бөлінеді.

Ұлғаю термометрлері, олардың әрекет принциптері сұйықтың (сұйықты) көлемі немесе қатты денелердің (биметталды және дилометриялық) сызықты өлшемдерін температура байланысты өзгертуге негізделген. Мұндай термометрлермен өлшеудің шектері –190-нан 600 ⁰С-ға дейін. Манометрлік термометрлер, олардың тұйықталған көлемінде орналасқан сұйықтардың, булы сұйықты қоспалардың немесе газдардың қысымдары температураға байланысты өзгереді. Олар -5-тен +630 ⁰С аралығындағы температураны өлшеуүшін пайдаланады.

Кедергінің термотүрлендіргіші, олар әртүрлі материалдардың электр кедергілері температураны өзгерту кезінде өзгертуге негізделген. Температураны өлшеу шектері бұл жағдайда 10-260-дан + 100 ⁰С-ға дейін металды үшін және –100-ден +300 ⁰С-ға дейін жартылай өткізгіш кедергі термометрлері (термистрлер) үшін құрайды.

Термоэлектрлі термометрлер (термоэлектрлі түрлендіргіштер), олардың әрекет принциптері әртекті термоэлектрод-өткізгіштерден немесе жартылай өткізгіштерден тұратын тұйықталған тізбектің спайларының біреуінің температурасын өзгерту кезіндегі электрқозғалтқыш күшінің пайда болуына негізделген. Олар –50-ден +2500 ⁰С-ға дейінгі температураларды өлшеу үшін қолданылады. Жоғарыда келтірілген термометрлер температураны өлшеудің контактылы аспаптарына жатады.

Температураны өлшеудің контактасыз аспаптарына сәулелену пирометрлері жатады, оларға:

 бөлшектеп сәулелену (оптикалық) пирометрлері, дененің монохроматикалық сәулеленуінің интенсивтігі температураға байланысты өзгеруіне негізделген. Өлшеу шектері 800-ден 6000 ⁰С-ға дейін;

 түрлі-түсті пирометрлері, олардың 200-ден3800 ⁰С-ға дейінгі аралықтағы температураны өлшеу екі толқын ұзындығының сәулелену интенсивтігінің қатынасын өлшеу есебінен жүреді;

 радиациялы пирометрлері, қыздырылған дененің сәулеленуінің толық қуатын өлшеуге негізделген. Өлшеу шектері 20-дан 2000 ⁰С –ға дейін.

Ғылым мен техника салаларына байланысты температураны өлшеудің көптеген принциптері мен құралдары қолданылады. Кеңінен тарағаны қолданылатын термометрлік қасиет пен өлшеу диапазонына байланысты жіктемелері төмендегі 9.1-кестеде келтірілген температураны өлшеу құралдары жатады.

Кесте 9.1

Термометрлік қасиеттері	Құралдың аталуы	Өлшеу диапазоны, 0С
Жұмысшы заттың қысымының тұрақты көлемде өзгеруі	Манометрлік термометрлер: газды сұйықты конденсациялы	-150600 -150600 -50350
Термоэлектрлік эффект (термоЭҚК)	Термоэлектрлік түрлендіргіштер	-2002200
Электр кедергісінің өзгеруі	Кедергінің металды термотүрлен-діргіштері	-2601100
	Кедергінің жартылай өткізгішті термотүрлендіргіштері	-100300
Жылу сәулесі	Сәуле пирометрлері: квазимонохроматикалық спектралды қатысты радиациялы	7006000 14002800 503500