14.2 Сурет. Желдетудің тура ағысты (прямоточный) сұлбасы.

55. .Карьерді желдетудің қайта айналмалы (рециркуляциялы)сұлбасында желдетуге қатысатын ауа шығынын анықтау.

Желдетудің қайта айналмалы (рециркуляция) сұлбасында желдетуге түсетін ауа шығыны,

(14.18)

мұнда жел бағытымен сәйкес шекаралық қабаттың ОС (14.3 суретте) сыртқы шекарасындағы бөлік абсциссасының орташа мәні, м;

Орналасу жағдауына байланысты карьер ауасын ластаушы көздер: сыртқы – карьерге жақын жердегі желдетілетін бетінде және ішкі – кері жел ағындары аумағында орналасуы немесе желдетілетін жағдауда тура ағындар аумағында болуы мүмкін.

Желдетілетін жағдауда тура ағындар аумағындағы көздер карьердің тікелей сыртына шығарылып (14.3 суреттегі ВК телімі) карьердің негізгі бөлігін ластауға қатынаспайды. Желдетілетін бетте орналасқан сыртқы көздер, барлық карьер атмосферасын ластауға қатысады. Карьер атмосферасын ластауға кері ағындар аумағындағы ішкі үздіксіз көздер де едәуір әсер етеді.

14.3 Сурет. Желдетудің қайта айналмалы (рециркуляциялы) сұлбасы

56.Карьердегі зиянды қоспаларды шығару.

Орналасу жағдауына байланысты карьер ауасын ластаушы көздер: сыртқы – карьерге жақын жердегі желдетілетін бетінде және ішкі – кері жел ағындары аумағында орналасуы немесе желдетілетін жағдауда тура ағындар аумағында болуы мүмкін.

Желдетілетін жағдауда тура ағындар аумағындағы көздер карьердің тікелей сыртына шығарылып (14.3 суреттегі ВК телімі) карьердің негізгі бөлігін ластауға қатынаспайды. Желдетілетін бетте орналасқан сыртқы көздер, барлық карьер атмосферасын ластауға қатысады. Карьер атмосферасын ластауға кері ағындар аумағындағы ішкі үздіксіз көздер де едәуір әсер етеді.

Кері ағындар аумағында орналасқан ішкі және карьерге жақын жердегі желдетілетін бетте орналасқан сыртқы ластаушы көздердің бірге әсер етуі кезінде карьерден сыртқа шығарылатын зиянды қоспалардың мөлшері

57. Кенішті, шақтыны желдетуге қажетті ауа мөлшерін анықтау.

желдетудің ең негізгі көрсеткіші (критерийі) оның экономикалық тұрғыдан тиімді болуы. Шахтаны желдету тиімділігі оған жұмаслатын шығындарды есептеуден тұрады, әрине, егер БҚЕ сақтай отырып, желдетуге кететін шығын аз болса, онда ол өте тиімді деп есептеледі.

Желдетуге жұмсалатын шығындар желдету және желдетіс қазбаларын құлатпай ұстап тұруға кететін шығындардан тұрады, сонымен қатар желдеткішті сатып алу, желдеткіш ғимаратының табан тірегін (фундамент), желдеткіш арнасын, жылу және бағыт өзгерткі құрылғысын салу, жөндеуге, электр тоғына, желдеткішті тексерістен өткізуге (ревизия) және жетілдіруге жұмсалатын шығындар, сонымен қатар жұмысшы айлығы, желдетпені бақылау, механикалық бөлімшелердің қызметі, жылу беру, байланыс бекеті, көліктер қызметі шығындары да есепке алынады. Желдеткіш қондырғыларын пайдалануға жұмсалатын жылдық келтірілген шығынды (теңге) мына теңдеу арқылы анықтаймыз:

Ш_кел = Ш_эл. + Ш_а + Ш_жөн.+ Ш_б.қ+ Ш_қ.з.+ Е_м · Ш_ж.қ. теңге (12.1)

мұнда Ш_эл. - электртоғына жұмсалатын бір жылдық шығын, тенге;

Ш_а - өтемге (амортизация) жұмсалатын бір жылдық шығын;

Ш_жөн. - жылма-жыл жөндеуге, тексеруге, жетілдіруге жұмсалатын бір жылдық шығын, тенге;

Ш_б.қ. - желдеткішті бақылап қызмет жасауға жұмсалатын бір жылдық шығын, тенге;

Ш_қ.з. - қосымша заттарға жұмсалатын бір жылдық шығын, тенге;

Ш_ж.қ. — желдеткіш қондырғыларының бағасы, тенге;

Е_м =0,14 — күрделі шығындардың мөлшерленген тиімділік коэффициенті.