7.Жүрек жұмысының экстракардиалдық механизмдері қалай сипатталады?

Жүрек қызметін бүкіл дене қызметіне үйлестіріп, сәйкестендіріп отыратын –орталықтағы ВЖЖ яғни экстракардиалды реттелу.Күнделікті жұмысқа қарай жасушалар мен тіндерге қажет қан мөлшері өзгеріп отырады. МЫСАЛЫ. Қара жұмыста аяқ-қолға күш көп түседі. Оларға қажет қан мөлшері артады. Осыған орай жүрек соғуы жиілейді. Қатты жиырылады, жүрек қызметі күшиеді. Мұны ОЖЖ мен қандағы әсері күшті химиялық заттар реттейді. Жүректің жүректен тыс гуморуалді және ОЖЖ АРҚЫЛЫ реттелуін –ЭКСТРАКАРДИАЛДЫ РЕТТЕЛУ д.а. ВЖЖ қос нейронды біреуі ОЖЖ де 2ші сидан тыс ганглийлерде соңғысы белгілі бір ағзаға жүрекке келіп тарамдалады.Бұлар жүрек және олар арасындағы ганглийлер, эфференттік нейрондармен түйіспе құрайды. Сөйтіп парасимпатикалық және симпатикалық ЖЖ жүрекке ақпаратты нейрондар арқылы жүргізеді.Парасимпатикалық жүйке жүрек қызметін әлсіретеді. Симпатикалық жүйке болса күшейтеді.

8.Гемодинамиканың маңызды заңдылықтарын атаңыз. Қан ағысы, қысым және қан ағысына кедергі арасында қандай байланыс бар?

Гемодинамика көбіне гидродинамика заңына бағынады. Жүректің сол қарыншасынан қолқаға қан әлсін әлсін тек систола кезінде өтеді. Бұған қарамастан қан тамырларда үздіксіз ағады. Мұның себебі ірі артериалардың қабырғасында серпімді талшықтардың көп болуы. ГИДРОДИНАМИКА ЗАҢЫ бойынша сұйықтың түтік арасындағы ағуы сол түтіктің бос жағы (Р1) мен аяқ жағындағы қысымның (Р2) айырмашылығына және түтік қабырғасының сұйықтыққа кедергі жасау дәрежесімен байланысты. Р1 мен Р2 айырмашлы сұйықтық жылжуына қ/е.

Артерия жарақаттансы қан шапшып ағатыны белгілі яғни оларда Р жоғары, венада төмен. Сондықтан қан үнемі артериядан венаға қарай ағады. Қан қысымы (Р1- Р2 айырмашылығы) төмендесе, қан жылжымай қалуы мүмкін. Қан қысы қолқаның 120-130 орташа артериаларда 100-110 артериола 70-80, каппилярлар 25-30, вена 9-12 мм.с.б. болады. Жоғары және төменгі қуысты веналарда қысым атмосфералық қысымнан төмен. Сондықтан жарақаттанса сыртқа ақпай ішіне ауа кіріп эмболия пайда болады.

Қан тамырлардың қан ағысына көрсететін кедергілері.

А) тамыр серпімділігіне байланысты

Б)тамыр түтігінің көлемін

С)Қан тұтқырлығы да әсер етеді

9.Қан ағысы кедергісінің мөлшеріне әсер ететін факторларды атаңыз. Жалпы перифериялық кедергі деген не? Әсер ететін3 фактор бар: Тамыр серпімділігі, тамыр түтігі көлемі, қан тұтқырлығы

10. Қан тамырлардағы қан ағысының жылдамдығы мен көлемі қандай?Қан қысымы- систола кезінде жүректен ағып өткен қан мөлшеріне, ЖСЖ және жиырылу күшіне байланысты. Жүрек систола кезінде қанды неғұрлым айдаса, соғұрлым қысым қолқада жоғары болады. Мұнымен қатар жүрек: қан айдау күші жүрекке қайтып оралған, қан мөлшеріне тікелей байланысты/гетерометрлік заң/. Сыртқы қан ағысы н/е сыйымды веналар /тонусы төмендеген қайта жүрекке оралатын қан мөлшері азайса, АҚҚ төмендейді. Артерия тамыры жүрекпен алыстаған сайын,ҚҚ төмендейді. Қан қысымы тамыр кедергісін жеңүге жұмсалады. Қан тамырының қан ағысына көрсететін кедергісі, бірден серпімділігіне бпайланысты. Қартайғандарда қандары қатайып, серпімділігі төмендейді де АҚҚ жоғ. Екіншіден: тамыр түтігі көлеммен байланысты. Қ т тарылса Р көтеріледі. Қан ағысына өте үлкен кедергі жасайтын тамыр артериоласымен капилярлары. 3-ден қан қысымына оның тұтқырлығыда әсіресе қан неғурлым қою болса кедергі жоғарылап қысым жоғ болады. Аортада с.б.б. 120-130. Орташа жуандықтағы артерияда 100-110. Артериолада 70-80. Капилляр/да 25-30с.б.б. орташа жуан вена/да 9-12 мм с б

11. Қан қысымын анықтау тәсілдерін атаңыз. Қан тамыры бойымен қанның қысымы қалай өзгереді?

Қан ағысының жылдамдығы 3 түрлі өлшеммен сипатталады: көлемдік, сызықтық және қан айналымының толық мерзімі.Қан ағысының көлемдік жылдамдығы деп тамыр түтігінің тұрақты диаметрі арқылы белгілі уақыт ішінде өтетін қан көлемін айтады. Бұл мл/сек. Есебімен белгіленеді.. Қан ағысының көлемдік жылдамдығыР тамырдың бас ағымен аяқ жағында,ғы қысымдарының айырмасына және тамырлардың шеткей кедергісіне байланысты R. Q=P1-P2/R қан ағысының сызықтық жылдамдығы қан тамырының ортасында, қабырғасына таяу жерінде бірдей болмайды ламинарлық ағыс. Дегенмен неғұрлым кең болса, қан ағысының сызықтық жылдамдығы солғұрлым жай, яғни қан ағысы солғұрлым баяу болады. Мәселен, қолқада ол 30-50 см/сек. Құысты веналар қолқадан екі есе кең болғандықтан ондағы сызықтық жылдамдық 15-25 см/сек. Қан ағысының толық мерзімі деп бір тамшы қанның үлкен және кіші қан айналымы шеңберлерінен бір айналып шығатын уақытын айтады. Бұл мерзім сау адамда қалыпты жағдайда 17-25 секундка тең

12. Систолалық, диастолалық, пульстық және орташа артериалық қысым деген не? Оларды қалай анықтауға (есептеуге) болады?

Қан қысымын847 ж ЛюдвигUтәрізді сынап монометрімен өлшеп қан қысымының қисық сызығын жазып алды. Артериялық кан кысымының қисық сызығы төмендегідей3 түрләі толқыннан тұрады.Қан қысымының 1 реттік толқыны жүрек соғуының жиілігіне тәең, сондықтанда ол пульстік толқын деп аталады. Систола кезінде кан қысымы с.б.б. 105-125 мм-ге жетеді, бұл ең жоғарғы қысым. Ең төмен қан қысымы диастола кезінде дәл келеді. Аталған 2 түрлі қысым пульстік қысымды анықтауға мүмкіндік береді. Пульстік қысым- ең жоғарғы қысыммен ең төмен қысымның айырмасы: с.б.б. 105-60* 45 мм, 125-85*40мм. Пульстік қысым қалыпты жағдайда с.б.б. 40-50 мм. Бүкіл әлемде адамда қан қысымы Коротков /аускультациялық –дыбыс тыңдау/ әдісімен анықталады. Оның жоғарылауы гипертензия ,төмендеуі гипотензия д а. Ал венадағы қан қысымын қан шығаратын әдіспен өлшейді.қуысты ірі веналарда 2-5 мм теріс қысым болу мүмкін. Мұнда қан қысымын анықтау үшін оған кең түтікті ине кіргізіп инені Вальдман флебатонометрімен байланыстырып өлшейді

13. Қан тамырлардың иннервациясы қалай іске асырылады, олардың тонусы мен қан ағысы қандай? Ағза қызметі нәтижелі болу үшін, канайналым қызмет қарқынына сай болу керек. Қ Қ қалыпты болғанымен ағзада қан ағу жылдамдығы өзгеріп отырады. Осының бәрі кан тамырларның кеңейіп тарылуына, қабырғасының тонусына байланысты. Қанайналым тамырларның тонусын өзгертіу арқылы реттеледі. Тонусы жоғарыласа, оның түтігі тарылады, ол төмендесе кеңейеді. Орт, артериялар қабырғасында ет қабаттары қалың келеді. Осы тамырлардың тонусы ағзалардың қанмен жабдықталуын реттейді

14.Артериялық қысымды реттеудің жедел түрде жүруінің механизмін сипаттаңыз.-

15. Артериялық қысымды реттеудің жедел емес және баяу түрде жүруінің механизмін сипаттаңыз.-