3)Түсті пирометрлерінің әрекеттену принциптері.
Түсті пирометрлер. Түсті пирометрлерде алдын-ала таңдалған толқынның екі ұзындығы үшін л 1 және л 2, қыздырылған дененің сәулелену қарқындылығының қатынасы анықталады. Бұл қатынас әрбір температура үшін әртүрлі және оның өлшенуі үшін қолданыла алады. Көптеген жағдайларда нақты физикалық денелерде қараланудың монохроматикалық дәрежесінің мәні ел, тәжірибе жүзінде толқынның барлық ұзындығы үшін бірдей және J=f(л) қисығс әртүрлі температураларда абсолютті қара дене үшін осындай қисықтарға ұқсаған, сондықтан сәулеленудің толық болмауына түзетулер талап етілмейді, бұл түсті пирометрдің басты артықшылығы.
Көптеген автоматты түсті пирометрлерде спектрдің екі бөлімшесіндегі, қызыл және көк, сәулелену қарқындылығының қатынасының логарифмі өлшенеді. Түсті пирометрдің блок-сұлбасы 4 суретте кескінделген. Қыздырылған денеден 1 сәулелену оптикалық жүйенің көмегімен фотоэлементке 2 бағытталады. Объектив фокусінде диск түріндегі обтюратор орнатылған, ол қозғалтқышпен синхронды түрде жиілігі 5 Гц айналады. Дисктің екі саңылауы бар, оларда қызыл және көк жарықсүзгіштер орналастырылған. Обтюратордың айналуы кезінде фотоэлементке кезекпе-кезек толқын ұзындығының тиімді біресе қызыл біресе көк сәулесі түседі. Сіңіру шынысы, обтюраторда орналастырылған, берілген шектерде фотоэлементтің жарықтану шамасын қамтамасыздандырады.
1
3
4
5
6
2
7
23 Сурет. Түсті пирометрдің блок-сұлбасы.
Жарықтық импульстар ықпалымен фотоэлементтің күшті резисторында кернеу импульстары пайда болады, олар спектрдің қызыл және көк бөлімшелеріндегі сәулелену қарқындылығына пропорционал. Бұл импульстар электронды күшейткішпен 3 күшейтіледі. Күшейткіштен шығарда электр сигналдары, экспоненциалдық импульстарды қалыптастыруға және спектрдің қызыл және көк бөлімшелеріндегі сәулелену қарқындылықтарының қатынастарының логарифмдерін өлшеуге арналған электронды құрылғасы бар, өлшеуші сұлбаға 4 түседі.
Обтюратормен синхронды жұмыс істейтін, коммутатор көмегімен 5, қызыл және көк жарықсүзгіш арқылы сәулелену қарқындылықтарына сәйкес тікбұрышты импульстер, қарсы фазада сүзгішке 6 беріледі. Токтың тұрақты құрамдасы, оның шығысында импульстер айырмасымен анықталатын, автоматты электронды потенциометрмен 7 өлшенеді. Пирометр көрсеткіші сызықты түрде қыздырылған дененің түсті температурасының кері мәнімен байланысты.
Осылай, түсті пирометр көрінетін спектрдің екі толқын ұзындығы үшін монохроматикалық қарқындылықтың қатынасы ьойынша түсті температураны өлшейді.
БИЛЕТ 33
1) Магнитті күшейткіштердің әрекет принципі.
Магнитті күшейткіштер.
Магнитті күшейткіштердің әрекеттену принципі ферромагниттік материалдардың магниттену қисығының сызықсыз сипатына негізделген. Осының әсерінен, мұндай материалдардың магниттік өтімділігін және әлсіз тұрақты токтан пайда болатын тұрақты өріспен оларды магниттеу жолымен ауыспалы токтың күшті шығатын тізбектің индуктивті кедергісін өзгерту мүмкіндікті.
Магнитті күшейткіштер өзінің жұмыста сенімділігімен, ұзақ қызмет көрсету уақытымен, үлкен күштерге тұрақтылық қабілеттілігімен, дірілге сезінбейтіндігімен және үлкен күш коэффициентінің болуымен кеңінен қолданыс тапты.
Бірмезгілде тұрақтыда, ауыспалыда өріске магниттенуі өтетін дросселді (7, а сурет) қарастырайық. Материалдың магниттену қисығы 7, б суретте кескінделген. Ауыспалы ток орамасының W~ активті кедергісін және магниттік ағынның шашырауын ескермей, ауыспалы ток көзінің кернеуінің U~ синусоидалды өзгерісі кезінде, индукцияның Во тұрақты құрамасына бастырмаланатын магниттік индукцияның В~ синусоидалды өзгерісін аламыз. Бұл жағдайда магниттік индукцияның әртүрлі мәндері үшін Во дросселдегі магниттік өрістің кернеулік өзгерісінің Н~ қисығын тұрғызуға болады. Во шамасы магниттенудің тұрақты тогінің Iу шамасына тәуелді болады. Магниттік индукцияның тұрақты құрамдарының жоғарылау шамасына қарай, дроссель жұмысы қанығу аймағына ығысады; магниттік өріс кернеулігіде артады. Магниттік өрістің кернеулігінің Н өзгеру қисығының амплитудасы, магниттік индукцияның қанығуына жеткен кезде күрт жоғарылайды. Осындай қисық бойынша дроссель орамасындағы W~ ауыспалы токта I~ өзгере алады. Сонымен, магниттендіру тогін өзгерту жолымен (демек, Во) ауыспалы токты I~ басқаруға болады. Бұл, магниттену тогінің жоғарылауы кезінде Во-дің Но-ге қатынасының өзгеру нәтижесінде магниттік өтімділіктің м төмендеуінің есебінен жүзеге асырылады. м төмендеуі дросселдің индуктивті кедергісінің L төмендеуіне келтіреді.
Уақыт бойындағы I~ және сәйкес өріс кернеулігінің Н~ өзгеру қисықтары магниттену кезінде симметриясыз болып алынады, яғни ол екінші және ең жоғарғы жұпты гармоникалы болады. Дросселдің магниттену орамасында, трансформатордың екінші орамасындағы сияқты, біршама кернеу индукциялана алады, соның нәтижесінде ауыспалы ток тұраұты кернеу көзі арқылы ағып өтеді. Бұл құбылысты болдырмау үшін индуктивтілікті L1 қосу талап етіледі. Көрсетілген екі кемшілікте қарапайым дросселдерді қолдануды шектейді және барынша күрделі сұлбаларды зерттеуге мәжбүр етеді.
7 сурет. Дроссель сұлбасы (а) және оның сипаттамалары (б).
